Η άνοδος της ασημαντότητας

Δεν είμαι σί­γου­ρη- το έλεγα και σε χθε­σι­νό σχό­λιο- τι εν­νο­ού­σε ο κ. Βα­ρου­φά­κης με την ανα­φο­ρά του «λιτός βίος». Θέλω να ελ­πί­ζω, αυτό που εν­νο­ού­σε ο Κορ­νή­λιος Κα­στο­ριά­δης :

« Θα έπρε­πε να θέ­λου­με μια κοι­νω­νία στην οποία οι οι­κο­νο­μι­κές αξίες θα έχουν πάψει να κα­τέ­χουν κε­ντρι­κή (ή μο­να­δι­κή) θέση, όπου η οι­κο­νο­μία θα έχει ξα­να­μπεί στη θέση της, δη­λα­δή θα έχει γίνει ένα απλό μέσο του αν­θρώ­πι­νου βίου και όχι ύστα­τος σκο­πός, στην οποία επο­μέ­νως θα έχου­με πα­ραι­τη­θεί από την τρελή κούρ­σα προς μια συ­νε­χώς αυ­ξα­νό­με­νη κα­τα­νά­λω­ση.

Αυτό δεν είναι απλώς ανα­γκαίο για να απο­φύ­γου­με την τε­λε­σί­δι­κη κα­τα­στρο­φή του γή­ι­νου πε­ρι­βάλ­λο­ντος. Είναι ανα­γκαίο κυ­ρί­ως για να βγού­με από τη ψυ­χι­κή και ηθική εξα­θλί­ω­ση των σύγ­χρο­νων αν­θρώ­πων.

Θα έπρε­πε λοι­πόν από εδώ και πέρα οι άν­θρω­ποι (μιλάω τώρα για τις πλού­σιες χώρες) να δε­χτούν ένα αξιο­πρε­πές αλλά λιτό βιο­τι­κό επί­πε­δο και να πα­ραι­τη­θούν από την ιδέα ότι ο κε­ντρι­κός σκο­πός της ζωής τους είναι να αυ­ξά­νε­ται η κα­τα­νά­λω­ση τους κατά 2 με 3% το χρόνο. Για να το δε­χθούν αυτό, θα έπρε­πε κάτι άλλο να δίνει νόημα στη ζωή τους.

Ξέ­ρου­με, ξέρω ποιο είναι αυτό το κάτι άλλο – τι ωφε­λεί όμως, από τη στιγ­μή που η με­γά­λη πλειο­νό­τη­τα του κό­σμου δεν το δέ­χε­ται και δεν κάνει αυτό που πρέ­πει ώστε να γίνει πραγ­μα­τι­κό­τη­τα; Αυτό το άλλο είναι η ανά­πτυ­ξη των αν­θρώ­πων, αντί για την ανά­πτυ­ξη των σκου­πι­δο­προιό­ντων.

Πόσον καιρό ακόμα η αν­θρω­πό­τη­τα θα κα­τα­τρύ­χε­ται από τις μα­ταιό­τη­τες και τις ψευ­δαι­σθή­σεις που ονο­μά­ζου­με εμπο­ρεύ­μα­τα;

Κάτι τέ­τοιο θα απαι­τού­σε μιαν άλλη ορ­γά­νω­ση της ερ­γα­σί­ας, η οποία θα έπρε­πε να πάψει να είναι αγ­γα­ρεία και να γίνει πεδίο προ­βο­λής των ικα­νο­τή­των του αν­θρώ­που.

Άλλο πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα, μιαν αλη­θι­νή δη­μο­κρα­τία που θα συ­νε­πα­γό­ταν τη συμ­με­το­χή όλων στη λήψη των απο­φά­σε­ων.

Μιαν άλλη ορ­γά­νω­ση της παι­δεί­ας, ώστε να δια­πλά­θο­νται πο­λί­τες ικα­νοί να ασκούν και να άρ­χο­νται, σύμ­φω­να με τη θαυ­μά­σια έκ­φρα­ση του Αρι­στο­τέ­λη- και ούτω καθ’ εξής.

(…) η απο­σύν­θε­ση γί­νε­ται φα­νε­ρή κυ­ρί­ως μέσα από την εξα­φά­νι­ση των ση­μα­σιών και το σχε­δόν από­λυ­το ξε­θώ­ρια­σμα των αξιών. Και αυτό απει­λεί μα­κρο­πρό­θε­σμα την επι­βί­ω­ση του ίδιου του συ­στή­μα­τος.

Όταν δη­λώ­νε­ται ανοι­χτά, όπως γί­νε­ται τώρα στις δυ­τι­κές κοι­νω­νί­ες, ότι η μο­να­δι­κή αξία είναι το χρήμα, το κέρ­δος, ότι το υπέρ­τα­το ιδε­ώ­δες του κοι­νω­νι­κού βίου είναι το «πλου­τί­στε», μπο­ρεί να διε­ρω­τη­θεί κα­νείς αν είναι ποτέ δυ­να­τόν μια κοι­νω­νία να συ­νε­χί­σει να λει­τουρ­γεί και να ανα­πα­ρά­γε­ται μο­νά­χα σ’ αυτή τη βάση.

Αν τα πράγ­μα­τα είχαν έτσι, τότε οι δη­μό­σιοι υπάλ­λη­λοι θα πρέ­πει να ζη­τούν και να δέ­χο­νται μπα­ξί­σια για να κά­νουν τη δου­λειά τους, οι δι­κα­στές να βγά­ζουν τις δι­κα­στι­κές απο­φά­σεις στη δη­μο­πρα­σία, οι εκ­παι­δευ­τι­κοί να βά­ζουν κα­λούς βαθ­μούς στα παι­διά των οποί­ων οι γο­νείς του έδω­σαν μια επι­τα­γή κλπ.

Πριν από δε­κα­πέ­ντε σχε­δόν χρό­νια έγρα­φα πως ο μόνος φραγ­μός για τους αν­θρώ­πους σή­με­ρα είναι ο φόβος των ποι­νι­κών κυ­ρώ­σε­ων. Κατά ποια λο­γι­κή όμως αυτοί που ει­σβάλ­λουν τις κυ­ρώ­σεις θα είναι οι ίδιοι αδιά­φθο­ροι; Ποιος θα φυ­λά­ει τους φύ­λα­κες;

Η γε­νι­κευ­μέ­νοι δια­φθο­ρά που πα­ρα­τη­ρού­με στο σύγ­χρο­νο πο­λι­τι­κο­οι­κο­νι­κό σύ­στη­μα δεν είναι πε­ρι­φε­ρεια­κό ή ανεκ­δο­το­λο­γι­κό φαι­νό­με­νο αλλά έχει γίνει δο­μι­κό χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό, εν­δο­γε­νές στο σύ­στη­μα της κοι­νω­νί­ας στην οποία ζούμε.

(Κ. Κα­στο­ριά­δης, «Η άνο­δος της αση­μα­ντό­τη­τας» )