Έτος προσδοκιών και προόδου το 2022- Δύο διακεκριμένοι Έλληνες επιστήμονες μιλούν για τη νέα χρονιά

Μια χρο­νιά όπου, λόγω της παν­δη­μί­ας, «η θαλ­πω­ρή της ου­το­πί­ας μάς γνέ­φει φι­λι­κά». Αλλά και μια χρο­νιά που «θα μας φέρει πιο κοντά σε μια Θε­ω­ρία του Πα­ντός». Δυο δια­κε­κρι­μέ­νοι Έλ­λη­νες, η κα­θη­γή­τρια Ψυ­χο­λο­γί­ας και συγ­γρα­φέ­ας Φω­τει­νή Τσα­λί­κο­γλου και ο κα­θη­γη­τής και μέλος της Ακα­δη­μί­ας Αθη­νών Δη­μή­τρης Να­νό­που­λος, κα­τα­θέ­τουν στο ΑΠΕ – ΜΠΕ τις σκέ­ψεις τους για τη νέα χρο­νιά. Το 2022, λέει ο κ. Να­νό­που­λος, μπο­ρεί να φέρει ανα­κα­λύ­ψεις που θα απο­τε­λέ­σουν το επι­στέ­γα­σμα μιας προ­σπά­θειας πολ­λών ετών. Η προσ­δο­κία, λέει από την πλευ­ρά της η κα Τσα­λί­κο­λο­γλου, λει­τουρ­γεί σαν μια στορ­γι­κή μη­τέ­ρα που σε κα­θη­συ­χά­ζει από κάθε έξω­θεν και έσω­θεν απει­λή. Τι μας μένει να κά­νου­με λοι­πόν; Να κα­τα­λά­βου­με τη μο­να­δι­κό­τη­τά μας στο Σύ­μπαν, όπως λέει ο κ. Να­νό­που­λος. Ή, όπως λέει η κα Τσα­λί­κο­γλου, να κα­τα­λά­βου­με πως αυτό που δεν γνω­ρί­ζου­με, στις μέρες μας, είναι από μόνο του πηγή αι­σιο­δο­ξί­ας.

Ακο­λου­θούν οι συ­νε­ντεύ­ξεις του Δ. Να­νό­που­λου και της Φ. Τσα­λί­κο­γλου στο ΑΠΕ-ΜΠΕ

Κύριε Να­νό­που­λε, το 2022 είναι ένα έτος προσ­δο­κιών για τις επι­στή­μες; Και ποιες είναι για εσάς αυτές οι προσ­δο­κί­ες;

Οι πιο εν­δια­φέ­ρου­σες επι­στη­μο­νι­κές ανα­κα­λύ­ψεις γί­νο­νται συ­νή­θως ανα­πά­ντε­χα, όχι τόσο για τους επι­στή­μο­νες που τις δη­μιουρ­γούν, αλλά για όλους τους άλ­λους. Πράγ­μα­τι, βρι­σκό­μα­στε σε μια εύ­φο­ρη εποχή για τη Φυ­σι­κή των Στοι­χειω­δών Σω­μα­τι­δί­ων και της Κο­σμο­λο­γί­ας και πε­ρι­μέ­νου­με το 2022 να είναι ακόμα πιο συ­ναρ­πα­στι­κό και να συ­νε­χί­σει να απο­δί­δει τους καρ­πούς μιας προ­σπά­θειας πολ­λών ετών. Η πρό­ο­δος ως προς την κα­τα­νό­η­ση της αρχής του Σύ­μπα­ντος και της εξέ­λι­ξής του, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας δε­δο­μέ­να από το τη­λε­σκό­πιο PLANCK και άλλες συ­να­φείς πα­ρα­τη­ρή­σεις, είναι απί­στευ­τη. Θεωρώ ότι το 2022 θα μας φέρει πιο κοντά σε μια Θε­ω­ρία του Πα­ντός, σε πλήρη αρ­μο­νία με τα πει­ρα­μα­τι­κά δε­δο­μέ­να, εάν δεν έχει ήδη προ­τα­θεί…

Η επό­με­νη με­γά­λη ανα­κά­λυ­ψη δεν θα έρθει επο­μέ­νως από τις νέες τε­χνο­λο­γί­ες αλλά από τη Φυ­σι­κή;

Οι πε­ρισ­σό­τε­ρες νέες τε­χνο­λο­γί­ες απο­τε­λούν απόρ­ροιες και εφαρ­μο­γές της επι­στή­μης της Φυ­σι­κής. Από την άλλη, η εξέ­λι­ξη της Φυ­σι­κής εξαρ­τά­ται από τη χρήση και τον συν­δυα­σμό πολ­λών νέων τε­χνο­λο­γιών που επε­ξερ­γά­ζο­νται δε­δο­μέ­να και επι­βε­βαιώ­νουν ή απορ­ρί­πτουν αντί­στοι­χα τα προ­τει­νό­με­να θε­ω­ρη­τι­κά μο­ντέ­λα ερ­μη­νεί­ας του Σύ­μπα­ντος. Κατά συ­νέ­πεια, πρό­κει­ται για συ­γκοι­νω­νού­ντα δο­χεία που οδη­γούν στη δη­μιουρ­γία νέων προ­ϊ­ό­ντων/υπη­ρε­σιών ή αντί­στοι­χα για κομ­μά­τια ενός παζλ που ενώ­νο­νται και δη­μιουρ­γούν νέες, πιο ολο­κλη­ρω­μέ­νες απει­κο­νί­σεις και προ­ο­πτι­κές του κό­σμου μας. Η Φυ­σι­κή εδώ και 120 χρό­νια από τότε που ο Max Planck ει­σή­γα­γε την έν­νοια του κβά­ντου, δεν έχει πάψει να μας εκ­πλήσ­σει θε­τι­κά, και ευ­ελ­πι­στώ ότι και το 2022 δεν απο­τε­λέ­σει εξαί­ρε­ση στον κα­νό­να.

 

Είναι πά­ντως οι νέες τε­χνο­λο­γί­ες που τρα­βούν την πε­ριέρ­γειά μας και εξά­πτουν την φα­ντα­σία μας, όπως συ­νέ­βη πρό­σφα­τα με το metaverse. Δεν αι­σθά­νε­σθε πως η δική σας επι­στή­μη – η επι­στή­μη της Θε­ω­ρί­ας της Σχε­τι­κό­τη­τας, του Bing Bang και του μπο­ζο­νί­ου Ηiggs με­τα­ξύ άλλων – αδι­κεί­ται ή υπο­ε­κτι­μά­ται;

Είναι λο­γι­κό οι νέες τε­χνο­λο­γί­ες που χρη­σι­μο­ποιού­με συ­νε­χώς, στους υπο­λο­γι­στές και στα έξυ­πνα κι­νη­τά, να τρα­βούν την προ­σο­χή μας και να εξά­πτουν τη φα­ντα­σία μας, καθώς επη­ρε­ά­ζουν όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρο την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά μας. Η Θε­ω­ρία της Σχε­τι­κό­τη­τας, το Big Bang ή το μπο­ζό­νιο Higgs είναι έν­νοιες πιο από­μα­κρες για τους πε­ρισ­σό­τε­ρους αν­θρώ­πους. Ωστό­σο, απο­τε­λούν τα βα­σι­κά συ­στα­τι­κά μιας βα­θύ­τε­ρης κα­τα­νό­η­σης του Σύ­μπα­ντος και της θέσης του αν­θρώ­που σ’ αυτό. Οι θε­ω­ρη­τι­κοί φυ­σι­κοί είναι πια συ­νη­θι­σμέ­νοι σε αυτή την κα­τά­στα­ση, όμως δεν αι­σθά­νο­νται κα­θό­λου αδι­κη­μέ­νοι. Αντί­θε­τα, ανα­πλη­ρώ­νουν τις όποιες «απώ­λειες» νιώ­θο­ντας τέ­τοια ικα­νο­ποί­η­ση για τη συμ­με­το­χή τους σε μια πραγ­μα­τι­κά με­γά­λη ανα­κά­λυ­ψη, που όμοιά της δεν υπάρ­χει…

 

Φά­νη­κε από την παν­δη­μία: πολ­λοί συ­νάν­θρω­ποι μας αντι­με­τω­πί­ζουν την επι­στή­μη με κα­χυ­πο­ψία, άρ­νη­ση ή ακόμη και φόβο. Πώς το εξη­γεί­τε;

Κακή πλη­ρο­φό­ρη­ση και άγνοια. Όπως έλεγε ο με­γά­λος Ιτα­λός Φυ­σι­κός Enrico Fermi «η γνώση είναι δύ­να­μη, αλλά για πολύ καιρό ακόμη η άγνοια δεν θα ση­μαί­νει αδυ­να­μία».

Σε τι θα θέ­λα­τε να μας κάνει σο­φό­τε­ρους η νέα χρο­νιά;

Να κα­τα­λά­βου­με τη μο­να­δι­κό­τη­τά μας σ’ αυτό το Σύ­μπαν. Εί­μα­στε μια απει­ρο­ε­λά­χι­στη χωρο-χρο­νι­κή κου­κί­δα. Η ζωή μας είναι από δω έως εκεί. Αυτό πρέ­πει να προ­σπα­θή­σου­με να το κα­τα­νο­ή­σου­με και να το εκ­με­ταλ­λευ­τού­με με τον κα­λύ­τε­ρο δυ­να­τό τρόπο.

«Ένας θε­ω­ρη­τι­κός φυ­σι­κός ανε­βαί­νει με έναν φίλο του στην κο­ρυ­φή ενός βου­νού. Όταν φτά­νουν, βγά­ζει ένα τε­τρά­διο και ένα μο­λύ­βι και έπει­τα από λίγο λέει στον φίλο του: “Σύμ­φω­να με τους υπο­λο­γι­σμούς μου, εί­μα­στε στην απέ­να­ντι κο­ρυ­φή”». Τι σας κάνει να σκέ­φτε­στε αυτό το ανέκ­δο­το;

Θα επι­κα­λε­στώ και πάλι τα λόγια του Enrico Fermi. «Υπάρ­χουν δύο πι­θα­νές εξε­λί­ξεις: Αν το απο­τέ­λε­σμα επα­λη­θεύ­ει την υπό­θε­ση, θα έχεις κάνει μια μέ­τρη­ση. Αν το απο­τέ­λε­σμα δεν συμ­φω­νεί με την υπό­θε­ση, τότε θα έχεις κάνει μια ανα­κά­λυ­ψη». Ωστό­σο, θα συ­μπλη­ρώ­σω ότι οι θε­ω­ρη­τι­κοί φυ­σι­κοί μπο­ρεί κάπου-κάπου να κά­νουν και λάθος…

———————————–

Κυρία Τσα­λί­κο­γλου, ο χρό­νος είναι μια αν­θρώ­πι­νη επι­νό­η­ση. Γιατί καλ­λιερ­γού­με προσ­δο­κί­ες όταν «αλ­λά­ζει» ημε­ρο­λο­για­κά; θα λέ­γα­τε πως είναι μια ωφέ­λι­μη ψευ­δαί­σθη­ση;

«Oι φα­ντα­στι­κές αλή­θειες φθεί­ρο­νται πιο δύ­σκο­λα» λέει ο Ελύ­της. Προ­νό­μιο, οχυρό μαζί και κα­τά­ρα είναι οι ψευ­δαι­σθή­σεις μας. Μας απο­μα­κρύ­νουν από την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα αλλά και μας προ­φυ­λάσ­σουν από τις αγριευ­τι­κές και μα­ταιω­τι­κές όψεις της. Η προσ­δο­κία ότι κάθε χρόνο ο νέος χρό­νος θα κο­μί­ζει κάτι το καλό, το ευ­με­νές, κάτι που θα είναι με το μέρος μας δεν απο­τε­λεί ση­μείο των και­ρών. Μας συ­νο­δεύ­ει από παι­διά. Το μικρό παιδί, στη συ­νέ­χεια ο ενή­λι­κας, ακόμα και ο υπε­ρή­λι­κας εν­δί­δουν στη θαλ­πω­ρή της ελ­πί­δας: «Η νέα χρο­νιά θα είναι ”άλλη”». Η προσ­δο­κία από μόνη της λει­τουρ­γεί σαν μια στορ­γι­κή μη­τέ­ρα που σε κα­θη­συ­χά­ζει από κάθε έξω­θεν και έσω­θεν απει­λή. Σε έκτα­κτες, σε ορια­κές συν­θή­κες ζωής, βλέ­που­με την προ­σμο­νή αυτή να γι­γα­ντώ­νε­ται. Αρ­πά­ζε­σαι, γαν­τζώ­νε­σαι από αυτήν. Όσο πιο βίαια και άνευ όρων και ορίων το ελ­πί­ζεις, όσο αστό­χα­στα και αφε­λώς πι­στεύ­εις τόσο και η διά­ψευ­ση θα είναι οδυ­νη­ρή.

 

Κι αν πράγ­μα­τι μπο­ρού­σα­με να μη­δε­νί­σου­με τον χρόνο; Από πού θα λέ­γα­τε ότι θα έπρε­πε να πιά­σου­με το νήμα για μια νέα αρχή;

«Αν δεν ξέ­ρεις που πας», λέει μια σοφή πα­ροι­μία, «πιά­σου από την αρχή». Να πιά­σου­με λοι­πόν το νήμα για μια νέα αρχή από την πολύ αρχή της ζωής μας. Να με­τα­κι­νη­θού­με στα βάθη των και­ρών, τότε που ο χρό­νος με­τα­μορ­φω­νό­ταν σε μια στορ­γι­κή πα­ντο­δύ­να­μη μη­τέ­ρα «Εγώ είμαι εδώ για σένα μωρό μου, τί­πο­τα και κα­νείς δεν μπο­ρεί να σε βλά­ψει. Όλα θα είναι εδώ…αρκεί να τα επι­θυ­μή­σεις». Η κουλ­τού­ρα μας άλ­λω­στε δεν στα­μα­τά να καλ­λιερ­γεί ασύ­στο­λα τέ­τοιες φα­ντα­σιώ­σεις. Δεν είναι τυ­χαίο ότι η νο­σταλ­γία για το πα­ρελ­θόν εν μέσω παν­δη­μί­ας θε­ριεύ­ει. Η νο­σταλ­γία, ένα νήμα που μας φέρ­νει κοντά σε ένα επι­νοη­μέ­νο μυ­θι­κό πα­ρελ­θόν, ένα «άλ­λο­τε» κι «αλλού» που μας κα­τευ­νά­ζει, μας προ­στα­τεύ­ει από την πρό­σλη­ψη του εαυ­τού μας ως ενός έντρο­μου και αβο­ή­θη­του πλά­σμα­τος, παί­γνιο στα χεριά μιας αδυ­σώ­πη­της μοί­ρας.

Πα­ρελ­θόν, παρόν, μέλ­λον. Ποιο από τα τρία θα λέ­γα­τε πως δεν «υπάρ­χει»;

Υπό μια έν­νοια και τα τρία είναι κα­τα­σκευ­ές. Επι­νο­ή­σεις του μυα­λού μας. Τα απο­λαμ­βά­νου­με ή μας τρο­μο­κρα­τούν κατά βού­λη­ση. Χτί­ζου­με το μέλ­λον μας όπως και το πα­ρελ­θόν μας. Όσο για το παρόν είναι έτοι­μο να γίνει αχνό, σαν ομί­χλη. Μια σκιά. Ανά­με­σα στο πα­ρελ­θόν που δεν υπάρ­χει πια και στο μέλ­λον που φο­βό­μα­στε να υπάρ­ξει το παρόν χάνει την όποια δύ­να­μη του.

Πι­στεύ­ε­τε πως απο­τυ­πώ­νει τη συλ­λο­γι­κή μας διά­θε­ση η έκ­φρα­ση «κάθε πέ­ρυ­σι και κα­λύ­τε­ρα»; Ή, ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ρο, την εθνι­κή μας ιδιο­συ­γκρα­σία;

Δεν πι­στεύω σε αδά­μα­στες εθνι­κές ιδιο­συ­γκρα­σί­ες. Εί­μα­στε έτοι­μοι να πούμε «κάθε πέρσι και κα­λύ­τε­ρα» αλλά ταυ­τό­χρο­να εί­μα­στε έτοι­μοι να πι­στέ­ψου­με ότι «φέτος θα είναι μια άλλη χρο­νιά». Ανά­με­σα στην άκρα­τη απαι­σιο­δο­ξία και στην αστό­χα­στη ελ­πί­δα παί­ζε­ται το παι­χνί­δι της ζωής μας. Στην γει­το­νι­κή μας χώρα, για πα­ρά­δειγ­μα, ζα­χα­ρο­πλά­στες μοί­ρα­ζαν δω­ρε­άν μπου­γά­τσες και κου­λού­ρια, εορ­τα­στι­κοί άν­θρω­ποι έκαι­γαν δο­λά­ρια, γλε­ντο­κο­πού­σαν και χό­ρευαν επει­δή «η λίρα ανε­βαί­νει». Δεν είναι εξω­γή­ι­νοι οι γεί­το­νες μας. Είναι και αυτοί αν­θρώ­πι­να πλά­σμα­τα που επί ποινή θα­νά­του είναι έτοι­μοι να πι­στέ­ψουν τα πάντα και να τρο­μο­κρα­τη­θούν από τα πάντα. Ένα εύ­πι­στο μωρό, ένας κα­τα­θλι­πτι­κός γέ­ρο­ντας, λα­γο­κοι­μά­ται μέσα μας και προ­σμέ­νει ένα «κάτι τις», μια «καλή χρο­νιά» για να ανα­θαρ­ρή­σει. Τόσο απλό. Ο ορθός λόγος δεν ήταν ποτέ χρι­στου­γεν­νιά­τι­κη ευχή.

Είναι πιο βο­λι­κό να εξω­ρα­ΐ­ζου­με το πα­ρελ­θόν ή να αι­σιο­δο­ξού­με για το μέλ­λον;

Και τα δυο βο­λεύ­ουν. Ίσως ο εξω­ραϊ­σμός του πα­ρελ­θό­ντος μας αφή­νει πιο άο­πλους απέ­να­ντι στο άγνω­στο. Η εξι­δα­νί­κευ­ση βρί­σκε­ται πάντα σε από­στα­ση ανα­πνο­ής από την απο­γο­ή­τευ­ση, το θυμό, την βία της διά­ψευ­σης. Μια βία που θα στρα­φεί είτε στον εαυτό, είτε στον άλλον όπως βλέ­που­με κατά κόρον σή­με­ρα να συμ­βαί­νει.

Αν σας ζη­τού­σα να μου δί­να­τε τρεις λό­γους αι­σιο­δο­ξί­ας για τη χρο­νιά που έρ­χε­ται;

Θα αρ­κε­σθώ σε δυο λό­γους:

Η χρο­νιά που έρ­χε­ται, στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, δεν την γνω­ρί­ζου­με.

Αυτό που δεν γνω­ρί­ζου­με, στις μέρες μας, είναι από μόνο του πηγή αι­σιο­δο­ξί­ας. Η μόνη ίσως μη δια­ψεύ­σι­μη πηγή αι­σιο­δο­ξί­ας.

Είναι αλή­θεια πως οι «τε­τριμ­μέ­νες» ευχές μάς αγ­γί­ζουν πε­ρισ­σό­τε­ρο από τις «πρω­τό­τυ­πες»; Και γιατί;

Ήλθε η στιγ­μή να το δε­χτού­με: H πλη­κτι­κή και πλα­δα­ρή ευχή «την υγεία μας να ‘χουμε» με­τα­μορ­φώ­θη­κε στην μόνη άξια πλέον ευχή. Η κοι­νο­το­πία πήρε την εκ­δί­κη­ση της.

Ποια είναι λοι­πόν η δική σας ευχή για το 2022;

Πε­νό­με­νες χώρες με ανεμ­βο­λί­α­στους πλη­θυ­σμούς κρα­τά­νε ζω­ντα­νό τον εφιάλ­τη του κο­ρο­νοϊ­ού. Όσο εκεί­νες δυ­στυ­χούν τόσο ο ιός θα απει­λεί με νέες επε­λά­σεις. Φέρνω στο νου μου ένα αλ­λο­τι­νό, από τα χρό­νια της κρί­σης, γκρά­φι­τι στους τοί­χους του Πα­ντεί­ου: «Σε ένα κόσμο για λί­γους δεν χω­ρά­ει κα­νείς». Η ευχή μου για το 2022; Mα η αλή­θεια αυτή να εξου­δε­τε­ρώ­σει τις «ωφέ­λι­μες ψευ­δαι­σθή­σεις». Ου­το­πία; Ε και λοι­πόν; Εν μέσω παν­δη­μί­ας η θαλ­πω­ρή της ου­το­πί­ας μάς γνέ­φει φι­λι­κά…

Πηγή ΑΠΕ-ΜΠΕ