Την σύμφωνη γνώμη του Δήμου Ρόδου για την κήρυξη ως μνημείου του αγροτικού συγκροτήματος “San Benedetto” και συγκεκριμένα του κτιριακού συγκροτήματος στο οποίο στεγάζεται σήμερα το ΚΑΦΚΑ Ρόδου στην περιοχή Κολύμπια της Ρόδου, γνωστοποίησε στη Διεύθυνση Νεώτερης και Σύγχρονης Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού ο Αντιδήμαρχος Τεχνικών Υπηρεσιών και Πολεοδομικών Εφαρμογών κ Μαν. Σαββής.
Στο Δήμο Ρόδου υποβλήθηκε συγκεκριμένα από το Υπουργείο η εισήγηση της Γενικής Διεύθυνσης Αναστήλωσης Μουσείων και Τεχνικών Έργων για το χαρακτηρισμό του συγκροτήματος ως μνημείου.
Στην εισήγηση αναφέρονται τα εξής:
“Με το ΥΠΠΟΤ/ΥΝΜΤΕΔ/36/13-1-2011 διαβιβάστηκε από την ΥΝΜΤΕ Δωδεκανήσου στη Διεύθυνση μας ο φάκελος του χαρακτηρισμού ή μη ως μνημείου του αγροτικού συγκροτήματος “San Benedetto” στην περιοχή Κολύμπια της Δημοτικής Ενότητας Αφάντου, στο Δήμο Ροδίων, στη νήσο, φερομένης ιδιοκτησίας Δημοτικής Ενότητας Αφάντου.
Πρόκειται για μία από τις τέσσερις πειραματικές αγροτικές μονάδες που δημιούργησαν οι Ιταλοί στη Ρόδο την περίοδο της Ιταλοκρατίας (1912-1946) προκειμένου εν συνεχεία να τις αποδώσουν σε χρήση και καλλιέργεια σε Ιταλούς αποίκους. Το 1933, όταν στη Ρόδο, αφικνούνται οι Ιταλοί άποικοι δημιουργείται η γεωργική μονάδα “Savona”, πλησίον του οικισμού Τριαντών Ρόδου, με εξειδίκευση στην καλλιέργεια κηπευτικών και φρούτων.
Η μελέτη του αγροτικού χωριού Savona ή Colibi πραγματοποιήθηκε από τους Ιταλούς αρχιτέκτονες Armando Bernaditi και Rodolfo Petracco. Η κατασκευή αρχίζει το 1936 με την κατασκευή ενός κεντρικού πυρήνα με δημόσια κτίρια και κατοικίες. Οι τελευταίες διατάσσονται προς την πλευρά του δρόμου, ανατολικά του κεντρικού πυρήνα προς την πλευρά της θάλασσας. Κατασκευάζονται, επίσης, οι αγροτικές αποθήκες και διαμορφώνεται μία πρώτη έκταση καλλιεργήσιμης γης. Συγχρόνως εκτελούνται έργα υποδομής και εξυγίανσης που προωθούν την καλλιέργεια φρούτων και ζωοτροφών. Το 1938 η συνολική καλλιεργήσιμη έκταση φτάνει τα 900 στρέμματα εκ των οποίων τα 300 περίπου στρέμματα καταλαμβάνουν αμπελώνες.
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στα έργα για ύδρευση. Κατασκευάζονται κανάλια νερού για τις ανάγκες των καλλιεργειών. Η υδρομάστευση γίνεται από τον παραπόταμο του ποταμού Lutani από τις “Επτά Πηγές” και το “Ψηλό Μύλο”. Το 1938 με διάταγμα του Κυβερνήτη ιδρύεται ό Δήμος του San Benedetto και οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις Savona / Colimbi μετονομάζονται πλέον σε “ΜΟΝΑΔΑ SAN BENEDETTO”.
Η ονομασία της μονάδας πιθανόν οφείλεται στη γενέτειρα πόλη του Ιταλού Κυβερνήτη Lago. Τα αρχικά κτίρια, ο πυρήνας του Συγκροτήματος αναπτύσσεται σε σχήμα “Π” και περιλαμβάνει το Δημαρχείο, τη Λέσχη, το Σχολείο, το Ιατρείο, το Φαρμακείο, τα Εμπορικά Καταστήματα, το Φούρνο και την Ταβέρνα. Στην νότια πλευρά του Συγκροτήματος υπάρχει η εκκλησία και το πρεσβυτέριο. Η βόρεια πτέρυγα του Συγκροτήματος παρουσιάζει μία σύνθεση όγκων, προς το δρόμο, εκ των οποίων αυτός που προεξέχει διαμορφώνεται στο ισόγειο με στοά με ημικυκλικά τόξα και στον όροφο με συνεχόμενα ανοίγματα. Η πλευρά της πτέρυγας που βλέπει προς την αυλή διαμορφώνεται με ανάλογο τρόπο (στοά και μικρότερα ανοίγματα στον όροφο).
Η κεντρική πτέρυγα είναι συμμετρική ως προς τον άξονα της, παρουσιάζει στο κέντρο της ένα υψηλότερο μέτωπο με συνεχόμενο άνοιγμα και ημικυκλικά διακοσμητική στέψη. Η νότια πτέρυγα αναπτύσσεται ως ισόγεια στοά με ημικυκλικά τόκα. Στο σημείο που έρχεται σε επαφή με το πρεσβυτέριο και την εκκλησία, διαμορφώνεται στην οροφή της μία πέργκολα. Ο ναός είναι αφιερωμένος στον ¶γιο Τρύφωνα και αποτελείται από μία αίθουσα με θόλο που καταλήγει σε αψιδωτή κόγχη και έναν χώρο ημικυκλικό και προεξέχον στη δυτική πλευρά που λειτουργεί ως βαπτιστήριο. Αριστερά της εισόδου του ναού υπάρχει ο πυργίσκος του καμπαναριού με οξύκορφη στέγη. Μπροστά από το ναό διέρχεται ένα ποτιστικό κανάλι που διασχίζει όλη τη νότια πτέρυγα, στρέφει ανατολικά, συναντά το δρόμο με τους ευκαλύπτους και καταλήγει στη θάλασσα.
Κατά μήκος του δρόμου είχαν κατασκευαστεί πολλές αγροτικές κατοικίες, οι περισσότερες εκ των οποίων έχουν καταστραφεί ή/και δεχθεί σοβαρές επεμβάσεις – προσθήκες με αποτέλεσμα να έχουν απολέσει τα αρχικά στοιχεία και την αυθεντικότητα τους.
Σήμερα ο κεντρικός πυρήνας του Συγκροτήματος διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση. Στη δεκαετία του 1970 κατασκευάστηκε μία πτέρυγα προς την ανατολική πλευρά προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες του Γηροκομείου. Η προσθήκη χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια να ενταχθεί αρχιτεκτονικά και μορφολογικά στο προϋπάρχον Συγκρότημα. Την ίδια περίοδο κατασκευάστηκε περίφραξη και κάποια μικρά κτίρια – φυλάκια. Σήμερα το Συγκρότημα λειτουργεί ως κέντρο φυσικής και ψυχικής αποκατάστασης και ανήκει στο Δήμο.
Η ΥΝΜΤΕ Δωδεκανήσου θεωρεί ότι το Συγκρότημα “… είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τις ιστορικές μνήμες των κατοίκων, αποτελεί δείγμα πρωτοποριακής οργάνωσης του χώρου για την εξέλιξη της αγροτικής βιομηχανίας του νησιού…” και προτείνει “… το χαρακτηρισμό του αγροτικού συγκροτήματος San Benedetto…-στα όρια της περίφραξής του, σαν αξιόλογο δείγμα αρχιτεκτονικής που αποτελεί αντικείμενο μελέτης για την ιστορία της αγροτικής βιομηχανίας των αρχών του 20ου αιώνα…”
Η Διεύθυνση μας εισηγείται το χαρακτηρισμό ως μνημείου, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 παρ. 1γ του Ν. 3028/2002, του αρχικού πυρήνα του συγκροτήματος “San Benedetto”, δηλαδή χωρίς την προσθήκη που κατασκευάστηκε μεταγενέστερα, στην περιοχή Κολύμπια της Δημοτικής Ενότητας Αφάντου (τέως Δήμος Αφάντου), στο Δήμο Ροδίων, στη νήσο Ρόδο (Ν. Δωδεκανήσου), φερομένης ιδιοκτησίας Δημοτικής Ενότητας Αφάντου, όπως αυτό εμφανίζεται στο συνημμένο τοπογραφικό διάγραμμα, διότι αποτελεί εξαιρετικά ενδιαφέρον δείγμα αρχιτεκτονικής της περιόδου της Ιταλοκρατίας στη Ρόδο και στα Δωδεκάνησα εν γένει. To “San Benedetto” αποτελεί σημαντική ιστορική μαρτυρία για τις αντιλήψεις που κυριάρχησαν την περίοδο εκείνη ως προς την οργάνωση και τη διαχείριση του χώρου αλλά και της εργασίας. Το Συγκρότημα είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορική μνήμη των κατοίκων και σημείο αναφοράς για αυτούς».
