«Διαλογισμοί για τη γλώσσα και τη γλώσσα μας»

Ο καθηγητής κ. Γ. Μπαμπινιώτης επισκέφθηκε την πόλη της Ρόδου το Σάββατο 4 Ιουνίου προσκεκλημένος από τον Πολιτιστικό Σύνδεσμο Γυναικών Ρόδου και πραγματοποίησε ομιλία και δημόσια συζήτηση για τη γλώσσα, εξ αφορμής του νέου βιβλίου του «Διαλογισμοί για τη γλώσσα και τη γλώσσα μας».
Την ομιλία του καθηγητή Γλωσσολογίας, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Ξενοδοχείο Ρόδος Παλάς, παρακολούθησε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον πλήθος κόσμου. Ο κ. Μπαμπινιώτης αναφέρθηκε στο περιεχόμενο του νέου βιβλίου του, που περιλαμβάνει 61 κείμενά του για τη γλώσσα, ως αποτέλεσμα της πολύχρονης ερευνητικής του δουλειάς και ενασχόλησης με τον γλωσσικό πλούτο. Σκέψεις, συμπεράσματα και προβληματισμούς που μοιράστηκε με το κοινό, το οποίο συμμετείχε με ερωτήσεις μετά το τέλος τής ομιλίας. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στο γεγονός ότι στην εκδήλωση προσήλθαν κατά κύριο λόγο νέοι άνθρωποι, φοιτητές, εκπαιδευτικοί, γονείς που ενδιαφέρονται για την παιδεία των παιδιών τους αλλά και όσοι γνωρίζουν τον καθηγητή από το λεξικογραφικό του έργο και την ενεργό συμμετοχή του στο κοινωνικό γίγνεσθαι με τον δημόσιο λόγο του.
Ομιλώντας μπροστά σε ένα πυκνό ακροατήριο ο κ. Γ. Μπαμπινιώτης, είπε μεταξύ άλλων και τα ακόλουθα:
«ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΥΤΑ γράφτηκαν γιὰ ὅσους ἀγαποῦν τὴ γλῶσσα. Τὴ γλῶσσα μας, ἀλλὰ καὶ τὴ γλῶσσα γενικότερα. Καὶ εἶναι πολλοί. Εἶναι αὐτοὶ ποὺ διψοῦν ν’ ἀκούσουν μία διάλεξη γιὰ τὴ γλῶσσα. Μία σειρὰ μαθημάτων μὲ ἀντικείμενο τὴ γλῶσσα. Μία ὁμιλία μὲ γλωσσικὸ θέμα. Μία ἐκπομπὴ γιὰ τὴ γλῶσσα. Ὅ,τι ἔχει νὰ κάνει γενικῶς μὲ τὴ γλῶσσα. Μὲ ἄλλα λόγια, τὰ κείμενα αὐτὰ γράφτηκαν γιὰ τοὺς «ἐραστὲς τῆς γλώσσας», ὅπως συνηθίζω νὰ τοὺς ἀποκαλῶ, μὲ ἰδιαίτερη ἐκτίμηση καὶ σεβασμό. Γιατὶ ἡ ἀγάπη γιὰ τὴ γλῶσσα εἶναι ἡ πιὸ ἄδολη, ἡ πιὸ πηγαία καί, πάνω ἀπ’ ὅλα, ἡ πιὸ οὐσιαστική, ἀφοῦ ἔχει νὰ κάνει μὲ τὴν ἴδια τὴ σκέψη μας καὶ μὲ ὅ,τι πιὸ ἰδιαίτερο καὶ σημαντικὸ χαρακτηρίζει τὸν ἄνθρωπο.
Τὰ κείμενα ποὺ ἀκολουθοῦν εἶναι σκέψεις, ἐκτιμήσεις, διαπιστώσεις, ἀλήθειες, διδάγματα, κατασταλάγματα μίας πολύχρονης πείρας καὶ ἐντατικῆς ἐνασχόλησης τοῦ γράφοντος μὲ τὴ γλῶσσα. Εἶναι διαλογισμοὶ γιὰ τὴ γλῶσσα, ποὺ θέλω νὰ μοιρασθῶ μὲ ἕνα εὐρύτερο κοινὸ ἐνδιαφερομένων, οἱ ὁποῖοι μὲ ρωτοῦν, κατὰ καιρούς, ἂν μερικὰ ἀπὸ αὐτὰ ποὺ λέω σὲ ὁμιλίες μου ἢ σὲ μαθήματα γιὰ τὸ εὐρύτερο κοινὸ μπορεῖ νὰ τὰ βρεῖ κανεὶς σὲ κάποιο γραπτὸ κείμενό μου. Ἔτσι, μὲ τρόπο ἁπλό, ὅπως τὸ ἐπιδιώκω πάντοτε, μιλῶ στὸ βιβλίο αὐτὸ γιὰ πολὺ σημαντικὰ θέματα τῆς γλώσσας ἐν γένει καὶ τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας εἰδικότερα. Κι ὅλα αὐτὰ μέσα σὲ ἕνα πνεῦμα ποὺ διακηρύσσω ἀκατάπαυστα: νὰ μπορέσουμε νὰ μιλήσουμε ἁπλὰ γιὰ τὴν οὐσία καὶ τὴ λειτουργία τῆς γλώσσας, γιὰ τὶς ἀρετὲς καὶ τὶς δυσκολίες, γιὰ τὴ μαγεία τοῦ κόσμου τῆς γλώσσας, γιὰ τὰ κλειδιὰ ποὺ σοῦ ἀνοίγουν τὸν κόσμο τῆς ἔκφρασης, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὸν ἀγῶνα, γιὰ «τὸ ἔργο ζωῆς» (opus vitae) ποὺ εἶναι πράγματι ἡ κατάκτηση τῆς ἴδιας τῆς μητρικῆς μας γλώσσας.
Γιατὶ κάθε ἐθνικὴ ἢ φυσικὴ γλῶσσα εἶναι ἕνας γίγαντας ποὺ σὲ προκαλεῖ συνεχῶς ν’ ἀναμετρηθεῖς μαζί του στὴν προσπάθεια τῆς ἔκφρασης, σὲ ἕναν ὅμως ἐξ ἀρχῆς ἄνισο γιὰ σένα ἀγῶνα ποὺ εἶναι, στὴν πραγματικότητα, νὰ κυριαρχήσεις φραστικὰ σὲ ἕνα δημιούργημα αἰώνων, πάνω στὸ ὁποῖο δούλεψαν γενιὲς ἀνθρώπων πρὶν ἀπὸ σένα. «Εἶναι πολλῶν ἀνθρώπων παιδιὰ οἱ λέξεις μας», ἔχει πεῖ ὁ Σεφέρης χαρακτηριστικά, γιὰ νὰ δείξει τί κουβαλᾶνε μέσα τους οἱ λέξεις, ἀπὸ πόσο μακρινὸ παρελθόν, ἀπὸ πόσα στόματα καὶ πόσες πένες προέρχονται.
Στὰ ἑξήντα τρία σύντομα κείμενα αὐτοῦ τοῦ βιβλίου, σκόπιμα περιορισμένου σὲ ἔκταση, παίρνω τὸν φακὸ τοῦ γλωσσολόγου καὶ μπαίνω μπροστὰ σὲ μία περιδιάβαση στὰ μονοπάτια τῆς γλώσσας, γιὰ νὰ δείξω μερικὰ ἀπὸ τὰ μυστικά της, ἀπὸ στοιχεῖα, συστατικά, μηχανισμούς, ἐπίπεδα, λειτουργίες, σχέσεις καὶ δυνατότητες τῆς γλώσσας, ποὺ δὲν ἔχουμε συνειδητοποιήσει. Λέξεις, φθόγγοι, σημασίες, ἔννοιες, νοήματα, στοιχεῖα γραμματικά, συντακτικὲς λειτουργίες, κείμενο, προθέσεις τοῦ δημιουργοῦ, περιβάλλον, σκέψη, νόηση, κάποιες πλευρὲς τοῦ σύνθετου, πολύμορφου, συχνὰ ἄγνωστου κόσμου τῆς ἐπικοινωνίας ἀνοίγονται μπροστά μας σ’ αὐτὴ τὴν περιδιάβαση καὶ γίνονται κίνητρα γιὰ νὰ ἀναλογισθοῦμε μαζὶ τὴ σημασία τοῦ κόσμου τῆς γλώσσας καὶ τὴν πραγματικὴ ἀξία του στὴ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου.
Κι ὅλα αὐτὰ -τὸ ξαναλέω- μὲ τρόπο ἁπλό, λιτό, κατανοητό, γιατί, ὅταν ἔχεις νὰ φανερώσεις πράγματα σημαντικά, σπουδαῖα καὶ μεγάλα ἀπὸ τὴ φύση τους, δὲν χρειάζεσαι μεγάλα λόγια οὔτε λεκτικὲς ἐπιδείξεις. Χρειάζεσαι ἀλήθειες καὶ καθαρὸ βλέμμα. Νὰ γιατί μιλάω γιὰ «ἁπλᾶ μαθήματα γλώσσας καὶ γλωσσολογίας». Καὶ τὸ ἐννοῶ. Τὰ σύνθετα μποροῦν νὰ γίνουν ἁπλᾶ, φτάνει νὰ θέλεις νὰ συναντήσεις τὸν ἄλλο. Καὶ τί ἄλλο εἶναι στὸ βάθος καὶ στὸν προορισμό της ἡ γλωσσικὴ ἐπικοινωνία παρὰ συνάντηση ἀνθρώπου μὲ ἄνθρωπο; Αὐτὴ τὴ συνάντηση ὑπηρετοῦν οἱ γλωσσικοὶ διαλογισμοὶ αὐτοῦ τοῦ (κυριολεκτικὰ) πονήματος τοῦ γράφοντος, ἀφοῦ εἶναι προϊὸν διανοητικοῦ μόχθου μίας μακρᾶς διαδρομῆς στὸν κόσμο τῆς γλώσσας, ἑνὸς προσωπικοῦ πόνου γιὰ τὸ μυστήριο τῆς γλώσσας, μυστήριο καὶ στὴ σημασία τοῦ (κατὰ βάθος) ἀγνώστου καὶ στὴ σημασία τοῦ (βαθύτατα) ἱεροῦ».