Γιάννης Βαληνάκης: «Έχουμε μπροστά μας μια αυξανόμενη κρίση με την Τουρκία»

Για μια νέα και διευρυνόμενη κρίση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις προειδοποιεί ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών Γιάννης Βαληνάκης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη, η Ελλάδα να προετοιμάζεται όχι για το ευνοϊκό, αλλά για το δυσμενέστερο ενδεχόμενο. Όπως επισήμανε σε δηλώσεις του, η τουρκική ρητορική και οι διεκδικήσεις δεν παραμένουν σταθερές, αλλά διευρύνονται, ενώ την ίδια στιγμή, σύμφωνα με την εκτίμησή του, υποχωρεί διεθνώς η ισχύς του Διεθνούς Δικαίου.

«Κάθε φορά η Τουρκία ζητάει και περισσότερα»
«Έχουμε μπροστά μας, μια νέα κρίση με την Τουρκία», σημειώνει ο κ. Βαληνάκης, θέτοντας ως βασική αρχή στρατηγικού σχεδιασμού την προετοιμασία για το χειρότερο σενάριο.
«Όταν σχεδιάζει κανείς στρατηγικά, οφείλει να εστιάζει στο χειρότερο σενάριο, εκείνο δηλαδή της στρατιωτικής σύγκρουσης και να μην επαναπαύεται στην αποτρεπτική μας ισχύ, που πάντως μέχρι σήμερα δεν έχει εμποδίσει τη διεύρυνση των διεκδικήσεων της Τουρκίας».
Όπως υποστηρίζει, η Άγκυρα ανεβάζει διαρκώς τον τόνο της ρητορικής της: «Η Τουρκία μπορεί να εκτοξεύει απειλές κατά καιρούς, μπορεί να διεκδικεί μέχρι και τμήματα του ελληνικού εδάφους, νησιά του Ανατολικού Αιγαίου για παράδειγμα, δικά μας νησιά. Αλλά κάθε φορά οι τόνοι είναι και πιο ψηλοί. Και μάλιστα τα τελευταία 24ώρα, οι απειλές έχουν αυξηθεί».
Σύμφωνα με τον ίδιο, «δεν είναι σωστό αυτό που λέγεται, ότι έχουμε να κάνουμε με πάγιες απειλές της Τουρκίας, ή πάγιες επιδιώξεις της γείτονος. Αυτές διευρύνονται, δυστυχώς, όλο και περισσότερο».
Το τουρκικό αφήγημα και η υποχώρηση του Διεθνούς Δικαίου
Ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών χαρακτηρίζει το πρόβλημα «διευρυνόμενο» και συνδέει την τουρκική πολιτική με την προσπάθεια διαμόρφωσης ενός συγκεκριμένου αφηγήματος προς τη διεθνή κοινότητα.
«Η Τουρκία αφενός έχει στήσει -και το μεθοδεύει κανονικά- ένα αφήγημα ότι εμείς, την έχουμε περικυκλώσει, ότι στρατιωτικοποιούμε τα νησιά και την απειλούμε έτσι με πόλεμο –δηλαδή, ότι αυτός είναι ο σκοπός μας».
Όπως αναφέρει, το αφήγημα αυτό προωθείται προς μεγάλες δυνάμεις, την Ευρώπη και άλλους διεθνείς παράγοντες: «Πολλοί στη Δύση, στην Ανατολή και παντού είναι έτοιμοι να τα πιστέψουν -και άρα χρειάζεται πάρα πολύ προσοχή».
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει και τις διεθνείς εξελίξεις. Όπως τόνισε: «Το Διεθνές Δίκαιο έχει υποχωρήσει ως προς την ισχύ που μέχρι πρόσφατα είχε. Έχουμε αλλαγές γενικότερες στον κόσμο μέσα από μια αυξανόμενη χρήση βίας, όπως βλέπουμε από δύο μεγάλους πολέμους στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία. Και βλέπουμε επίσης ότι γενικότερα στον κόσμο η ισχύς του δικαίου υποχωρεί μπροστά στο δίκαιο της ισχύος».

«Πρέπει από τώρα να έχουμε αποφασίσει τι θα κάνουμε»
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζει ο κ. Βαληνάκης για την κατάσταση των διαύλων επικοινωνίας Αθήνας και Άγκυρας. «Εκεί που συζητούσαμε για διάλογο και για ανοιχτά κανάλια επικοινωνίας με την Τουρκία, αυτά τα κανάλια τον τελευταίο μήνα έχουν διακοπεί».
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις διεκδικήσεις της Τουρκίας, επισημαίνοντας ότι αυτές δεν περιορίζονται πλέον μόνο στις λεγόμενες «γκρίζες ζώνες», αλλά αγγίζουν και μεγαλύτερα ελληνικά νησιά.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην πιθανότητα ενσωμάτωσης σχετικών διατάξεων στο τουρκικό νομοθετικό πλαίσιο. «Θα είναι μια πολύ δύσκολη καμπή των σχέσεων η τυχόν συμπερίληψη στο νομοσχέδιο αυτό, διατάξεων που πλήττουν ευθέως την χώρα μας».
Για την Ελλάδα, υπογραμμίζει, η προετοιμασία δεν μπορεί να περιορίζεται σε διπλωματικές διαμαρτυρίες. «Δεν θεωρώ ότι αρκεί, απλά θέτουμε το ζήτημα -όπως κάνουμε συνήθως- σε διεθνείς διασκέψεις, σε συναντήσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης ή σε διμερείς συναντήσεις, δεν αρκεί αυτό».
Αντίθετα, όπως τονίζει: «Πρέπει διακριτικά, και ελπίζω να το έχει κάνει η ελληνική πλευρά, να θέσει μέσω τρίτων προς την τουρκική πλευρά τον κατάλογο των αντιμέτρων που θα είναι υποχρεωμένη η Ελλάδα να λάβει αν συμβεί αυτό. Δεν θα τρέχουμε την επόμενη της δημοσίευσης να σκεφτούμε τι θα κάνουμε. Πρέπει από τώρα να έχουμε αποφασίσει τι θα κάνουμε, να το ξέρουν οι τρίτοι, να το έχουν διαμηνύσει στην άλλη πλευρά, έτσι ώστε να ξέρει το κόστος αυτών των ενεργειών».

«Η πολιτική μας δεν έχει αποδώσει, δεν επαρκεί»
Ο κ. Βαληνάκης αναγνωρίζει ότι τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει ενισχύσει σημαντικά τις αμυντικές της δυνατότητες, επισημαίνοντας ωστόσο ότι αρκετά από τα νέα οπλικά συστήματα δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.
«Πράγματι, η Ελλάδα κάνει τα τελευταία χρόνια πολύ σημαντικές προόδους, ειδικά στον στρατιωτικό τομέα, με τους νέους εξοπλισμούς που άρχισαν να έρχονται. Ωστόσο, δεν έχουν ολοκληρωθεί».
Ταυτόχρονα ασκεί κριτική στους διπλωματικούς χειρισμούς της προηγούμενης περιόδου. «Κατά τη γνώμη μου, δυστυχώς κινηθήκαμε με πολλές ψευδαισθήσεις».
Αναφερόμενος στη Χάγη, υποστηρίζει ότι χάθηκε πολύτιμος χρόνος: «Δεν μπορεί να πιστεύει η ελληνική ηγεσία, αλλά και στο Υπουργείο Εξωτερικών, ότι θα σέρναμε, όπως ειπώθηκε πριν από τρία χρόνια, την Τουρκία στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για ένα και μόνο θέμα».
Κατά τον ίδιο, η εξέλιξη των πραγμάτων απαιτεί επανεξέταση της συνολικής στρατηγικής. «Υπήρχαν ψευδαισθήσεις ως προς την αντιμετώπιση της Τουρκίας. Χάθηκε, κατά την άποψή μου, πολύτιμος χρόνος».

«Δεν υπάρχουν
μαγικές λύσεις»
Ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών αναφέρθηκε και στην οικονομική, τουριστική και διπλωματική διάσταση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, αναγνωρίζοντας ότι υπήρξαν θετικές εξελίξεις –αν και εκτίμησε πως το συνολικό ισοζύγιο προκαλεί προβληματισμό.
«Υπήρξαν θετικές εξελίξεις, χωρίς αμφιβολία, αλλά το ισοζύγιο δεν ξέρω αν ευνοεί την Ελλάδα, γιατί σήμερα βλέπουμε μια Τουρκία πιο ισχυρή διπλωματικά, σχεδιαστικά, οικονομικά από ό,τι ήταν πριν από μερικά χρόνια, ενώ ταυτόχρονα βλέπουμε ότι αυξάνεται η απειλή της».
Και καταλήγει με έκκληση για αίσθηση ευθύνης από το σύνολο του πολιτικού συστήματος: «Αυτό που θέλω να υπογραμμίσω είναι ότι η αίσθηση ευθύνης πρέπει να επιδεικνύεται από όλους, όχι μόνο από την κυβέρνηση αλλά και από την αντιπολίτευση, γιατί δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις. Δηλαδή, ‘πατάω το κουμπί και αύριο η Τουρκία συγκρατείται και εμείς γινόμαστε μια μεγάλη δύναμη’…».
Σε κάθε περίπτωση ο κ. Βαληνάκης ξεκαθαρίζει πως η ελληνική στρατηγική οφείλει να συνδυάζει αποτροπή, διπλωματική προετοιμασία και έγκαιρο σχεδιασμό για όλα τα πιθανά σενάρια, με πρώτο εκείνο που ο ίδιος χαρακτηρίζει «χειρότερο σενάριο».