Τριπλό μέτωπο έντασης στα Δωδεκάνησα με νέες αξιώσεις της Άγκυρας για τα νησιά και διάβημα από την Αθήνα

Το τελευταίο τριήμερο συμπυκνώνει σχεδόν όλα τα ανοιχτά κεφάλαια της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Από τη μία πλευρά η τουρκική ηγεσία επανέφερε δημοσίως το αίτημα για αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών, από την άλλη ένα τουρκικό ερευνητικό σκάφος συνέχισε να κινείται σε περιοχή ελληνικής δικαιοδοσίας νότια του Καστελλόριζου με κάλυψη NAVTEX που η Αθήνα θεωρεί παράνομη.
Παράλληλα, η ελληνική διπλωματία κατέθεσε επίσημο διάβημα διαμαρτυρίας στην Άγκυρα, το οποίο η τουρκική πλευρά απάντησε με δικές της ρηματικές διακοινώσεις. Οι τρεις εξελίξεις δεν είναι ανεξάρτητες. Συνδέονται με την ανακήρυξη των τουρκικών «θαλάσσιων πάρκων» τον Αύγουστο και με την προσπάθεια της Άγκυρας να παγιώσει την ερμηνεία της για το καθεστώς των Δωδεκανήσων.
Η δήλωση από το αεροπλάνο και η απάντηση από το Gymnich
Επιστρέφοντας από τη σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης στο Κιργιστάν, ο κ. Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προχώρησε την Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου 2026 σε νέα δήλωση με την οποία ζήτησε για μία ακόμη φορά την αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών. Η τοποθέτηση δεν ήταν καινούργια ως προς το περιεχόμενο, ωστόσο η χρονική της στιγμή, λίγες ημέρες μετά τις σχετικές ανακοινώσεις του τουρκικού υπουργείου Άμυνας και ενώ το TÜBİTAK Marmara βρισκόταν ήδη στην περιοχή του Καστελλόριζου, της προσέδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα.
Η ελληνική απάντηση ήρθε άμεσα. Ο υπουργός Εξωτερικών κ. Γεραπετρίτης, ο οποίος βρισκόταν στην άτυπη σύνοδο Gymnich των υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ιρλανδία, ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να γίνει δεκτή καμία υποχώρηση στα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας. Η διατύπωση επιλέχθηκε ώστε να μην αφήνει περιθώρια παρερμηνείας, χωρίς όμως να κλιμακώνει ρητορικά την αντιπαράθεση.
Το TÜBİTAK Marmara και το υποβρύχιο στο Κας
Το δεύτερο μέτωπο άνοιξε την 1η Σεπτεμβρίου 2026, όταν ο σταθμός της Αττάλειας εξέδωσε τη NAVTEX 0862/26, με ισχύ έως τις 15 Σεπτεμβρίου, δεσμεύοντας περιοχή ελληνικής δικαιοδοσίας για τη διεξαγωγή επιστημονικών ερευνών. Η Αθήνα αντέδρασε με την έκδοση αντίθετης NAVTEX από τον σταθμό του Ηρακλείου, με την οποία χαρακτήρισε την τουρκική οδηγία άκυρη.
Το TÜBİTAK Marmara παρέμεινε έως την Τετάρτη σε ύδατα νοτιοδυτικά του Καστελλόριζου, σε θαλάσσια ζώνη που η Τουρκία έχει ενσωματώσει στα θαλάσσια οικόπεδα τα οποία έχει μονομερώς ανακηρύξει. Σύμφωνα με δημοσιεύματα της Hürriyet και της Türkiye Gazetesi την Πέμπτη 3 Σεπτεμβρίου, τουρκικό υποβρύχιο που μετέβη στην περιοχή για να συνοδεύσει το ερευνητικό σκάφος ελλιμενίστηκε στην προβλήτα του Κας, ενώ μη επανδρωμένα αεροσκάφη από το Νταλαμάν φέρονται να πετούν στη γραμμή ανάμεσα στο Κας και τη Μεγίστη. Η τουρκική πλευρά παρουσιάζει τις κινήσεις αυτές ως συνοδεία «επιστημονικών δραστηριοτήτων» εντός του λεγόμενου «Θαλάσσιου Εθνικού Πάρκου Φετιγιέ Κας», ονομασία που η Αθήνα δεν αναγνωρίζει.
Η Hürriyet υποστηρίζει ότι η Αθήνα κρατά προς το παρόν μετρημένη την αντίδρασή της, σημειώνοντας ωστόσο ότι το σκάφος παρακολουθείται συνεχώς από το Λιμενικό, τις Ένοπλες Δυνάμεις και μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Στο ίδιο διάστημα το τουρκικό «θαλάσσιο πάρκο» που περικλείει το Καστελλόριζο εμφανίστηκε αποτυπωμένο στους χάρτες της πλατφόρμας MarineTraffic, γεγονός που ερμηνεύεται ως προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων σε επίπεδο απεικόνισης.
Το διάβημα και οι τουρκικές ρηματικές διακοινώσεις
Η τρίτη εξέλιξη καταγράφηκε την Πέμπτη 3 Σεπτεμβρίου 2026. Η ελληνική πρεσβεία στην Άγκυρα, κατόπιν οδηγιών του κ. Γεραπετρίτη, επέδωσε διάβημα διαμαρτυρίας στο τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών. Το διάβημα αφορούσε δύο ζητήματα. Το πρώτο είναι οι δημόσιες ανακοινώσεις της Τουρκίας σχετικά με τα ελληνικά Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια. Το δεύτερο είναι οι προεδρικές αποφάσεις της 15 Αυγούστου, με τις οποίες ανακηρύχθηκαν δύο «εθνικά» θαλάσσια πάρκα.
Κατά την επίδοση του ελληνικού διαβήματος, η τουρκική πλευρά παρέδωσε με τη σειρά της ρηματικές διακοινώσεις, με τις οποίες επανέλαβε τις θέσεις που είχε ήδη διατυπώσει δημοσίως. Η ανταλλαγή εγγράφων δείχνει ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν προτίθεται να μεταβάλει τη νομική της τοποθέτηση, ενώ η Αθήνα επιμένει ότι το καθεστώς στο Αιγαίο έχει καθοριστεί σαφώς και οριστικώς από τις διεθνείς συνθήκες.
Ο χάρτης χωρίς το Καστελλόριζο
Την ίδια περίοδο, ρεπορτάζ της Εστίας επισήμανε την απουσία του Καστελλόριζου από χάρτη που εμφανιζόταν σε βίντεο του πρωθυπουργού για το Ταμείο Ανάκαμψης. Το ζήτημα, που στην Ελλάδα αντιμετωπίστηκε ως τεχνική αβλεψία, αξιοποιήθηκε από τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης στις 4 και 5 Σεπτεμβρίου. Παράλληλα προβλήθηκαν δορυφορικές εικόνες, οι οποίες, σύμφωνα με όσα υποστηρίχθηκαν από την τουρκική πλευρά, απεικονίζουν ελληνικό πολεμικό πλοίο στο λιμάνι του Καστελλόριζου. Η προβολή αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο αφήγημα της Άγκυρας περί «στρατιωτικοποίησης» των νησιών, το οποίο η Αθήνα απορρίπτει, επικαλούμενη το δικαίωμα νόμιμης άμυνας.
Το θέμα της αποστρατιωτικοποίησης άνοιξε εκ νέου στις 27 Αυγούστου 2026, κατά την εβδομαδιαία ενημέρωση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου, υποναύαρχος κ. Ζεκί Ακτούρκ, αντιδρώντας σε δημοσίευμα της εφημερίδας Sözcü για δημιουργία βάσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών στη Ρόδο, ισχυρίστηκε ότι το «αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς» του νησιού ρυθμίζεται με σαφή και δεσμευτικό τρόπο από τις διεθνείς συνθήκες. Στην ίδια ενημέρωση το υπουργείο χαρακτήρισε «θετικό βήμα» τη μεταφορά αντιαεροπορικών συστημάτων Patriot από την Κάρπαθο στην Κρήτη, διατύπωση που, όπως προκύπτει, επιχειρεί να παρουσιάσει μια ελληνική επιχειρησιακή απόφαση ως συμμόρφωση σε τουρκικές απαιτήσεις.