Σε έκτακτη ανάγκη για πάγια λειψυδρία

Είχε ξαναδεί τη στάθμη του νερού στο φράγμα Λιβαδιού να φτάνει σε τόσο χαμηλά επίπεδα, την έχει δει παλαιότερα και σε χαμηλότερα απ’ ό,τι φέτος. Από την άλλη, όμως, ποτέ άλλοτε το νησί δεν είχε τόσο μεγάλες ανάγκες σε νερό: μέσα σε μόλις πέντε χρόνια και εν μέσω κλιματικής κρίσης, η κατανάλωση του νερού στην Αστυπάλαια αυξήθηκε κατά 60%.

Ως δήμαρχος του νησιού δεν ήταν διατεθειμένος να πάρει τέτοιο ρίσκο. Τον Ιανουάριο, το δημοτικό συμβούλιο αποφάσισε ομόφωνα «τη μετάβασή του στην Αθήνα για συνάντηση με τον αρμόδιο υπουργό, με σκοπό την υποβολή επίσημου αιτήματος για την κήρυξη του Δήμου Αστυπάλαιας σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης λόγω της παρατεταμένης ανομβρίας». Oπερ και εγένετο.

Τρέχουν για το φθινόπωρο – «Εχουμε νερό που μπορεί να καλύψει τις ανάγκες, αλλά αν δεν κάνουμε κάτι θα φτάσει το φθινόπωρο και δεν θα έχουμε ούτε σταγόνα στο φράγμα, άρα δεν θα έχουν νερό οι οικισμοί», λέει στην «Κ» ο δήμαρχος Αστυπάλαιας Νίκος Κομηνέας.
Ο φάκελος με όλα τα δικαιολογητικά κατατέθηκε τον Φεβρουάριο και τρεις μήνες μετά ο Νίκος Κομηνέας είχε στα χέρια του το πολυαναμενόμενο ΦΕΚ με την απόφαση της έγκρισης. Το μικρό νησί των Δωδεκανήσων είχε κηρυχθεί σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης λόγω λειψυδρίας. «Καλύτερα να προλαμβάνεις, παρά να θεραπεύεις», μου είπε στην τηλεφωνική επικοινωνία που είχαμε.

Δεν στερέψαμε
Οι τίτλοι για την Αστυπάλαια, η οποία μάλιστα είχε προβληθεί λίγα χρόνια πριν ως το πρώτο πράσινο και αειφόρο ελληνικό νησί, φαίνονταν καταστροφολογικοί. «Βρίσκεται το νησί σε απελπιστική κατάσταση;», ρώτησα τον δήμαρχο. «Oχι», απάντησε απευθείας, αποτρέποντας τον πανικό. «Εχουμε νερό που μπορεί να καλύψει τις ανάγκες, αλλά αν δεν κάνουμε κάτι, θα φτάσει το φθινόπωρο και δεν θα έχουμε ούτε σταγόνα στο φράγμα, άρα δεν θα έχουν νερό οι οικισμοί. Θα πρέπει να φροντίσω ώστε να έχουμε τη δυνατότητα να καλύψουμε τις μελλοντικές ανάγκες», εξήγησε. Η ανάγκη της πρόληψης οδήγησε στην ενοικίαση μιας μονάδας αφαλάτωσης για έξι μήνες, που θα προσφέρει 600 κυβικά μέτρα νερού την ημέρα.

Η ιδιότητα του κατεπείγοντος δίνει στον νησιωτικό δήμο τη δυνατότητα να κινητοποιήσει αμέσως πόρους και να επιταχύνει διαδικασίες χρονοβόρες και απαιτητικές. «Επειδή επικαλούμαστε την έκτακτη ανάγκη μπορούμε να τοποθετήσουμε την προσωρινή αφαλάτωση σε συντομότερο διάστημα. Οι αδειοδοτήσεις και οι εγκρίσεις από διάφορους φορείς δεν είναι τόσο απαιτητικές, ενώ γίνονται πιο σύντομες οι διαδικασίες διαγωνισμών», εξήγησε ο κ. Κομηνέας. Ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι δεν προχώρησε σε απευθείας ανάθεση, δυνατότητα που του δίνεται από τον νόμο λόγω της κατάστασης, αλλά θα λάβει προσφορές από τρεις εταιρείες και έπειτα από διαπραγμάτευση θα επιλέξει τη βέλτιστη λύση για το νησί. Θέλοντας να δείξει την οικονομία χρόνου που επιτυγχάνει, αντιπαρέβαλε την παραπάνω διαδικασία με την αγορά μονάδας αφαλάτωσης, η οποία έχει διαρκέσει στο σύνολό της δύο χρόνια. Η μονάδα δεν θα είναι έτοιμη αυτή τη θερινή περίοδο και θα μπορεί να λειτουργήσει από Νοέμβριο. «Ακόμη και η απόφαση της κήρυξης σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης χρειάστηκε τρεις μήνες», σχολίασε.

Το έκτο
Η Αστυπάλαια γίνεται το έκτο νησί μετά τον Δήμο Κεντρικής Κέρκυρας, τη Σύμη, την Πάτμο, τη Λέρο και το Μεγανήσι, που κηρύσσεται σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης εξαιτίας της λειψυδρίας από το 2025. Η «Κ» συνομίλησε και με άλλους δήμους που υπήχθησαν σ’ αυτό το μέτρο. Οι περισσότεροι δήμαρχοι παραδέχθηκαν ότι η κήρυξη σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης ήταν ο μόνος τρόπος ώστε να ανταποκριθούν στην ταχύτητα με την οποία αυξάνονται οι ανάγκες υδροδότησης των νησιών, τη στιγμή που τα υδατικά αποθέματα μειώνονται και οι υποδομές είναι παλιές και φθαρμένες.

«Ακούγεται παράδοξο να έχουμε τόσες βροχές και να κηρύσσεται μια περιοχή σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Η έννοια της λειψυδρίας, όμως, δεν ταυτίζεται με την έννοια της ανομβρίας», επισήμανε ο δήμαρχος Κεντρικής Κέρκυρας Στέφανος Πουλημένος. Oπως εξήγησε, στο νησί υπάρχει άφθονο νερό. Το πρόβλημα είναι το παλιό και διαβρωμένο δίκτυο ύδρευσης, το οποίο έχει τεράστιες απώλειες, με αποτέλεσμα το νερό να μη φτάνει πάντα στους καταναλωτές. «Η λειψυδρία προκύπτει εξ αυτού». Παρότι η κατασκευή δικτύου δεν είναι ένα σύνθετο έργο, η επιλογή του εργολάβου θα απαιτούσε υπό κανονικές συνθήκες περίπου δύο με τρία χρόνια, ενώ τώρα, κατά τον κ. Πουλημένο, δεν θα ξεπεράσει τους τρεις μήνες.

Ποιος αποφασίζει
Με την αλλαγή του νόμου πέρυσι, τις εγκρίσεις για τη διαδικασία του κατεπείγοντος δίνει πλέον το υπουργείο Περιβάλλοντος και όχι το Πολιτικής Προστασίας, κατόπιν θετικής γνωμοδότησης της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων και με τη σύμφωνη γνώμη του γενικού γραμματέα Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, ο νόμος άλλαξε προκειμένου οι διαδικασίες να είναι συντομότερες, αλλά και να διέπονται από αυστηρότερα κριτήρια.

Αφαλάτωση για πρώτη φορά σε Τζια, Ανδρο και Μεγανήσι
«Η ΡΑΕΥ δεν εξετάζει μόνο εάν υπάρχει λειψυδρία· το βασικό είναι να στοιχειοθετηθεί η έκτακτη ανάγκη, δηλαδή αν απαιτούνται άμεσα και έκτακτα μέτρα και έργα για να διασφαλιστεί η υδροδότηση της περιοχής», δήλωσε ο πρόεδρος της ΡΑΕΥ Κωνσταντίνος Τσιμάρας. Oπως υπογράμμισε, παρατηρήθηκαν υπερβολές σε κάποιες αιτήσεις και αυτός είναι ο λόγος που μέχρι σήμερα εγκρίθηκαν περίπου οι μισές.

Απευθυνθήκαμε στον γενικό γραμματέα Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων, Πέτρο Βαρελίδη, ρωτώντας τον αν πιστεύει ότι γίνεται κατάχρηση του μέτρου. «Δεν θα έλεγα κατάχρηση, αλλά παρανόηση. Οι περισσότεροι νησιωτικοί δήμοι μπερδεύουν το έκτακτο με το αντικειμενικό πρόβλημα της λειψυδρίας. Αν ένα νησί υποφέρει τρία χρόνια από λειψυδρία, δεν είναι ένα έκτακτο πρόβλημα. Είναι πολύ σοβαρό, αλλά όχι έκτακτο».

Υποστελεχωμένοι
Βεβαίως, όπως παραδέχθηκε, υπάρχει ένα αντικειμενικό πρόβλημα: οι δήμοι των νησιών είναι συνήθως υποστελεχωμένοι και διαδικασίες όπως οι περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις είναι δύσκολες. Από φέτος, μάλιστα, οι δήμοι για να προχωρήσουν σε συμβάσεις πρέπει να πληρούν ακόμη έναν όρο: οφείλουν να έχουν διαχειριστική επάρκεια, το απαιτούμενο δηλαδή προσωπικό και τα απαραίτητα πληροφοριακά συστήματα που θεωρούνται επαρκή για να υλοποιηθούν έργα. «Σχεδόν κανένα νησί δεν έχει διαχειριστική επάρκεια.

Αυτό δημιουργεί πίεση, αλλά δεν μπορούμε να δεχθούμε να δίνονται έργα σε δήμους που δεν είναι σε θέση να κάνουν διαγωνισμούς ή να τα υλοποιήσουν», υπογράμμισε ο γενικός γραμματέας. Χαρακτηριστικά ανέφερε ότι το υπουργείο Περιβάλλοντος διέθεσε το 2025 περίπου τέσσερα εκατ. ευρώ μόνο σε νησιωτικούς δήμους που βρίσκονται σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, εκ των οποίων δεν απορροφήθηκε ακόμη ούτε ευρώ.

«Πρόκειται κυρίως για μια διοικητικού τύπου κήρυξη», τόνισε ο Μανώλης Κουτουλάκης, γενικός γραμματέας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, εξηγώντας ότι τα αυστηρά πλαίσια που έχουν τεθεί για να υλοποιηθούν συμβάσεις έχουν δημιουργήσει προσκόμματα στην υλοποίηση των έργων και μέχρι να προσαρμοστούν, οι νησιωτικοί δήμοι καταφεύγουν στο μέτρο αυτό.

«Θέλουμε να ωριμάσει το σύστημα και να τεθούν αυστηροί κανόνες στην προκήρυξη έργων, αλλά παράλληλα δεν πρέπει να τιμωρηθούν οι νησιωτικοί δήμοι, ειδικά οι μικρότεροι. Τα Ψαρά, για παράδειγμα, έχουν έναν υπάλληλο. Εμείς προσπαθούμε να τους υποστηρίξουμε με τη χρηματοδότηση μελετών και την πρόσληψη τεχνικών συμβούλων, ενώ στοχεύουμε ως ενδιάμεσοι μεταξύ της κεντρικής διοίκησης και τοπικής αυτοδιοίκησης των νησιών να εξηγήσουμε ότι η νησιωτικότητα είναι ένα διαρθρωτικό πρόβλημα, το οποίο δεν επιδέχεται οριζόντιες λύσεις».

Υψηλότερο κόστος
Ακόμη πάντως και για το ποιες είναι οι λύσεις αυτές, προκύπτουν διαφωνίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η ενοικίαση των αφαλατώσεων. Το υπουργείο Περιβάλλοντος δεν δίνει χρηματοδότηση για μίσθωση αφαλατώσεων, καθώς κρίνει ότι είναι ασύμφορες οικονομικά. Πράγματι, τη στιγμή που η Αστυπάλαια θα αγοράσει μια μονάδα 600 κ.μ. νερού/ημέρα με 900.000 ευρώ, θα χρεωθεί παράλληλα 350.000 ευρώ για την ενοικίαση και τη συντήρηση μονάδας ίδιας δυναμικής για περίπου έξι μήνες. Η Αστυπάλαια και η Πάρος, αμφότερες σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, θα προβούν και σε αγορά και σε μίσθωση αφαλατώσεων: για την αγορά θα «ξεκλειδώσουν» κεφάλαια του υπουργείου Περιβάλλοντος, ενώ για τη μίσθωση κεφάλαια του υπουργείου Ναυτιλίας.

Στο μέτρο της εκτάκτου ανάγκης για τη λειψυδρία υφίσταται και ακόμη ένα παράδοξο: παρότι τα νησιά δικαιούνται γρηγορότερη πρόσβαση σε κονδύλια για έργα αύξησης της υδροδότησης, δεν υποχρεούνται σε κανένα μέτρο μείωσης της κατανάλωσης νερού.

Από τη θέση του γενικού γραμματέα Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, ο Μανώλης Κουτουλάκης τόνισε ότι το ζήτημα του υδατικού ισοζυγίου πρέπει άμεσα να ενταχθεί στη δημόσια συζήτηση. «Πρέπει να διαχειριστούμε, όχι μόνο την προσφορά νερού, αλλά και τη ζήτηση», υποστήριξε.

Πηγή: kathimerini.gr