4 Μαϊου 1912: Σαν σήμερα ξεκινάει η κατοχή της Ρόδου από τις δυνάμεις των Ιταλών. Νέα πολιτική περιπέτεια περίμενε τα Δωδεκάνησα, που κράτησε περισσότερο από τριάντα χρόνια και ήταν ένα άλλο είδος σκλαβιάς με διαφορετικό σύστημα. Οι Ιταλοί υπό τον αντιστράτηγο Τζοβάνι Αμέλιο αποβιβάζονται στη Ρόδο!
Γράφει ο Χρήστος Μυστιλιάδης – enlefko
Ήταν 4 Μαΐου 1912, όταν νικούν τον τουρκικό στρατό και τον αιχμαλωτίζουν.
Ο χρονικογράφος της εποχής γράφει χαρακτηριστικά:
Εις τας ζητωκραυγάς και επευφημίας ταύτας του πλήθους οι Βερσαλιέροι και οι άλλοι Ιταλοί απήντων ενθουσιωδώς διά των λέξεων: Viva la Grecia! Viva i Greci!
Oι Ροδίτες αρχικά υποδέχθηκαν τους Ιταλούς ως ελευθερωτές από τον οθωμανικό ζυγό. Αυτό εξηγεί τις ζητωκραυγές που περιγράφει ο χρονικογράφος. Η ιστορική ειρωνεία εκείνης της ημέρας ήταν η ελπίδα. Οι Ροδίτες πίστεψαν πως οι Ιταλοί ήταν το “σκαλοπάτι” για την Ένωση με την Ελλάδα, γι’ αυτό και οι δρόμοι γέμισαν λουλούδια. Δεν γνώριζαν τότε πως η “προσωρινή” κατοχή θα κρατούσε 35 ολόκληρα χρόνια. Μετά τα ‘Viva la Grecia’, ήρθαν τα διατάγματα. Η απαγόρευση της ελληνικής γλώσσας στα σχολεία, τα ‘ιταλικά’ κτίρια που στέκουν ακόμα και σήμερα και η προσπάθεια αλλοίωσης της εθνικής μας συνείδησης. Η Ρόδος όμως άντεξε.
Ο Ρόδιος δικηγόρος, δημοσιογράφος και συγγραφέας Γεώργιος Θ. Γεωργιάδης, στο παρακάτω απόσπασμα, περιγράφει πώς οι Ρόδιοι υποδέχονται με ενθουσιασμό τον ιταλικό στρατό (Νικολάου Ν. και Αγγελή Α., «Η Ρόδος του εικοστού αιώνα», εκδόσεις «Δέντρο»).
«… Αφού, ως αναφέρεται εν τη λεπτομερεστάτη εκθέσει τον αντιστρατήγου Αμέλιο, παρεδόθησαν οι Τούρκοι ηττηθέντες καθ’ ολοκληρίαν, ο ιταλικός στρατός εξεκίνησε διά την πρωτεύουσαν συνοδεύων ολόκληρον τον αιχμαλωτισθέντα τουρκικόν στρατόν.
Κατά την διάβασιν δε της λαμπράς ταύτης στρατιάς των Ιταλών εκ των χωριών Μαριτσά, Κρεμαστή και Τριάντα, οι κάτοικοι αυτών εν ακρατήτω ενθουσιασμώ και διά ζητωκραυγών και επευφημιών υπεδέχοντο τους απαλλάξαντας αυτούς εκ του φοβερωτάτου τουρκικού ζυγού αδελφούς αυτών Ιταλούς.
Ενώ δε ταύτα συνέβαινον εν τοις χωρίοις, δι’ ων τροπαιούχος διήρχετο ο Ιταλικός στρατός συνοδεύων τους αιχμαλώτους Τούρκους, εν τη πρωτευούση, ευθύς ως εγνώσθη η ολοσχερής ήττα του τουρκικού στρατού και η συνοδεία απάντων των αιχμαλωτισθέντων παλικαράδων (οι οποίοι είχον την αυθάδειαν και μετά την ήτταν των πρώτων μαχών να προκαλώσι τους Ιταλούς εις Ψίνθον όπου ήλπιζον, ως φαίνεται, να διαπεράσωσι διά μαχαίρας ολόκληρον τον ιταλικόν στρατόν), κόσμος πολύς συνεπυκνούτο εις την πλατείαν Μανδρακίου, εις τας διαφόρους παρόδους αυτής και ιδία ενώπιον του Διοικητηρίου οπόθεν αφεύκτως θα διήρχοντο οι Ιταλοί μετά των αιχμαλώτων Τούρκων.
Τοσούτος δε ήτο ο συνωστισμός τον εναγωνίως προσδοκώντων, ώστε πολλάκις διεσπάτο εκ τούτου η ισχυρότατη στρατιωτική ζώνη, η οποία ετοποθετήθη προς τήρησιν της τάξεως. Η αγωνία του πλήθους επί πολλάς ώρας περιμένοντος είχε φθάσει εις το κατακόρυφον, ότε περί την 3ην μ.μ. ώραν απόσπασμα ιππέων εφάνη μακρόθεν ερχόμενον. Εν τω μέσω του αποσπάσματος τούτου ήτο ο αντιστράτηγος Αμέλιο, παραπλεύρως του οποίου ευρίσκετο ο αιχμαλωτισθείς διοικητής του τουρκικού στρατού. Μόλις το πλήθος αντελήφθη τον αντιστράτηγον συνοδεύοντα τον χιλίαρχον αιχμάλωτον εξέσπασεν εις ουρανομήκεις ζητωκραυγάς και παρατεταμένα χειροκροτήματα, εκδηλούντα βεβαίως τον ενθουσιασμόν του ελληνικού στοιχείου διά την ένδοξον νίκην των Ιταλικών όπλων, αλλά κυρίως και την αγανάκτησίν του κατά των μυσαρών και αποτρόπαιων τυράννων αυτού, των οποίων η τυραννία και ο δεσποτισμός επί της ελληνικότατης Ρόδου, κατελύετο τοσούτον εξευτελιστικώς και αισχρώς.
Και ο ενθουσιασμός ούτος του παρισταμένου πλήθους εξεδηλώθη ζωηρότερον όταν μετ’ ολίγας στιγμάς ο αντιστράτηγος Αμέλιο, εξελθών εις τον εξώστην του Διοικητηρίου, ηυχαρίστησε θερμώς το διαρκώς χειροκροτούν και επευφημούν πλήθος διά την υποδοχήν και διεβεβαίωσεν ότι η ιταλική κυβέρνησις σκοπεί να μεταφέρει εις Ρόδον τον πολιτισμόν, την δικαιοσύνην και την πρόοδον.
Δύο ώρας μετά ταύτα έφθασεν ο ιταλικός στρατός, ο οποίος συνώδευε τους εξευτελισθέντας Τούρκους στρατιώτας και εθελοντάς. Μόλις το πλήθος είδε τους πρώτους στοίχους των ερχομένων στρατιωτών εξεδήλωσε δι’ ουρανομήκων ζητωκραυγών την καταπλημμυρούσαν την καρδίαν του αγανάκτησιν εναντίον των εξευτελισθέντων αγάδων, οίτινες πλην των κακών, άτινα διά της φαυλοκρατίας αυτών επεσώρευσαν επί των κεφαλών των δυστυχών Ελλήνων της Ρόδου, ηπείλουν, προ της ελεύσεως των Ιταλών, ότι θα έσφαζον πάντας τους χριστιανούς της Ρόδου.
Εις τας ζητωκραυγάς και επευφημίας ταύτας του πλήθους οι Βερσαλιέροι και οι άλλοι Ιταλοί απήντων ενθουσιωδώς διά των λέξεων: Viva la Grecia! Viva i Greci! Και το πανδαιμόνιον τούτο των επευφημιών και των χειροκροτημάτων διήρκεσε περίπου μίαν ώραν, εφόσον δηλονότι παρήλασεν ο τροπαιούχος ιταλικός στρατός μετά των αιχμαλωτισθέντων αγάδων και λοιπών, τους οποίους ωδήγησαν κατά πρώτον εις το Διοικητήριον και εκείθεν εις μεταγωγικόν ατμόπλοιον, το οποίον θα μετέφερεν αυτούς εις την Ιταλίαν».
Η φωτογραφία που συνοδεύει το σημερινό χρονικό είναι συγκλονιστική. Δείχνει την απόβαση των Ιταλών στον κόλπο των Καλυθιών (Φαληράκι). Κοιτάξτε αυτές τις βάρκες στην ακτή. Κάθε στρατιώτης που πατάει στην άμμο κουβαλάει μαζί του μια νέα αρχιτεκτονική, μια νέα γλώσσα και έναν αυταρχισμό που θα άλλαζε για πάντα το πρόσωπο του νησιού μας.
Σήμερα, 114 χρόνια μετά, κοιτάμε αυτές τις φωτογραφίες όχι με μίσος, αλλά με μνήμη. Γιατί ένας λαός που ξεχνά την ιστορία του, είναι καταδικασμένος να την ξαναζήσει. Τιμή σε όσους κράτησαν τη φλόγα της Ελλάδας αναμμένη μέσα στα σκοτεινά χρόνια της Ιταλοκρατίας.
