Από το 2027 η «ψηφιακή ασπίδα» για ανηλίκους κάτω των 15: Νέοι κανόνες πρόσβασης στα social media

Η Ελ­λά­δα ει­σέρ­χε­ται σε τρο­χιά εφαρ­μο­γής ενός νέου αυ­στη­ρού πλαι­σί­ου που πε­ριο­ρί­ζει την πρό­σβα­ση παι­διών κάτω των 15 ετών στα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης, με ορί­ζο­ντα πλή­ρους ισχύ­ος την 1η Ια­νουα­ρί­ου 2027.

Σε μια από τις πιο φι­λό­δο­ξες πα­ρεμ­βά­σεις για την προ­στα­σία των ανη­λί­κων στο ψη­φια­κό πε­ρι­βάλ­λον, τα απο­κα­λυ­πτή­ρια της οποί­ας έγι­ναν από τον ίδιο τον πρω­θυ­πουρ­γό Κυ­ριά­κο Μη­τσο­τά­κη, άνοι­ξε ένας κύ­κλος συ­ζη­τή­σε­ων που οδη­γεί σε ένα και μόνο συ­μπέ­ρα­σμα: ότι η ανε­ξέ­λεγ­κτη χρήση των social media αλλά και η έκ­θε­ση τους στον κόσμο ενός δια­δι­κτυα­κού πε­ρι­βάλ­λο­ντος χωρίς κα­νό­νες, απο­μα­κρύ­νει τα παι­διά από ένα πε­ρι­βάλ­λον φυ­σι­κό και αν­θρώ­πι­νο.

Η ρύθ­μι­ση εντάσ­σε­ται στη συ­νο­λι­κή ευ­ρω­παϊ­κή στρα­τη­γι­κή για την ασφά­λεια των παι­διών στο δια­δί­κτυο και συν­δέ­ε­ται άμεσα με τον Digital Services Act, ο οποί­ος δια­μορ­φώ­νει τους κα­νό­νες λει­τουρ­γί­ας των ψη­φια­κών πλατ­φορ­μών σε επί­πε­δο Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης.

Η πα­ρέμ­βα­ση, όπως τό­νι­σαν και οι υπουρ­γοί ‘Ακης Σκέρ­τσος (Επι­κρα­τεί­ας), ‘Αδω­νις Γε­ωρ­γιά­δης (Υγεί­ας) και Δη­μή­τρης Πα­πα­στερ­γί­ου (Ψη­φια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης) κατά την πα­ρου­σί­α­ση του πλαι­σί­ου στην πρό­σφα­τη συ­νέ­ντευ­ξη Τύπου που έγινε στο Υπουρ­γείο Ψη­φια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης και Τε­χνη­τής Νοη­μο­σύ­νης, δεν έρ­χε­ται να κα­λύ­ψει ένα θε­ω­ρη­τι­κό κενό, αλλά να απα­ντή­σει σε μια ήδη δια­μορ­φω­μέ­νη πραγ­μα­τι­κό­τη­τα: την εκτε­τα­μέ­νη πα­ρου­σία των παι­διών στο δια­δί­κτυο και ει­δι­κά στα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης, όπου η κα­θη­με­ρι­νή έκ­θε­ση σε πε­ριε­χό­με­νο και αλ­λη­λε­πι­δρά­σεις δη­μιουρ­γεί κιν­δύ­νους που πλέον κα­τα­γρά­φο­νται με σα­φή­νεια.

«Στοπ» στο… scrolling σε γνω­στές εφαρ­μο­γές

Από το 2027, ανή­λι­κοι κάτω των 15 ετών δεν θα μπο­ρούν να χρη­σι­μο­ποιούν δη­μο­φι­λείς πλατ­φόρ­μες όπως το Facebook, το Instagram και το TikTok. Ωστό­σο, η εφαρ­μο­γή του μέ­τρου δεν θα είναι αιφ­νί­δια ή ορι­ζό­ντια, καθώς δεν προ­βλέ­πε­ται αυ­τό­μα­τη δια­γρα­φή υφι­στά­με­νων λο­γα­ρια­σμών, αλλά μια στα­δια­κή δια­δι­κα­σία προ­σαρ­μο­γής.

Κε­ντρι­κός πυ­λώ­νας του νέου συ­στή­μα­τος είναι η ανά­πτυ­ξη και υπο­χρε­ω­τι­κή χρήση αξιό­πι­στων μη­χα­νι­σμών επα­λή­θευ­σης ηλι­κί­ας. Οι ίδιες οι πλατ­φόρ­μες κα­λού­νται να εφαρ­μό­σουν τε­χνο­λο­γι­κά ερ­γα­λεία που θα δια­σφα­λί­ζουν ότι οι χρή­στες πλη­ρούν το ηλι­κια­κό όριο. Ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία απο­κτά η δια­δι­κα­σία επα­νε­πα­λή­θευ­σης (re-verification), μέσω της οποί­ας θα εντο­πί­ζο­νται λο­γα­ρια­σμοί που έχουν δη­λώ­σει ψευδή στοι­χεία και θα απο­κλεί­ο­νται από τη χρήση.

Η ευ­θύ­νη εφαρ­μο­γής με­τα­φέ­ρε­ται έτσι κυ­ρί­ως στις ίδιες τις πλατ­φόρ­μες, οι οποί­ες οφεί­λουν όχι μόνο να ελέγ­χουν αλλά και να απο­τρέ­πουν-μπλο­κά­ρουν την πρό­σβα­ση ανη­λί­κων κάτω των 15 ετών.

Ο ρόλος του κρά­τους πα­ρα­μέ­νει κρί­σι­μος, αλλά επι­κε­ντρώ­νε­ται κυ­ρί­ως στην επο­πτεία και τον συ­ντο­νι­σμό. Στην Ελ­λά­δα, τον έλεγ­χο της εφαρ­μο­γής ανα­λαμ­βά­νουν η ΕΕΤΤ ως Συ­ντο­νι­στής Ψη­φια­κών Υπη­ρε­σιών, το ΕΣΡ και η Αρχή Προ­στα­σί­ας Δε­δο­μέ­νων Προ­σω­πι­κού Χα­ρα­κτή­ρα. Σε πε­ρί­πτω­ση πα­ρα­βά­σε­ων, οι ελ­λη­νι­κές αρχές ενερ­γο­ποιούν τον ευ­ρω­παϊ­κό μη­χα­νι­σμό ελέγ­χου στο πλαί­σιο του Digital Services Act, ο οποί­ος ανα­λαμ­βά­νει την αξιο­λό­γη­ση και την επι­βο­λή κυ­ρώ­σε­ων.

Κα­θο­ρι­στι­κή είναι και η συμ­βο­λή του Υπουρ­γείο Ψη­φια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης, το οποίο έχει τον κε­ντρι­κό συ­ντο­νι­σμό της στρα­τη­γι­κής, η οποία πα­ρου­σιά­στη­κε πρό­σφα­τα από τον Δη­μή­τρη Πα­πα­στερ­γί­ου, τον υπουρ­γό Επι­κρα­τεί­ας, ‘Ακη Σκέρ­τσο και τον υπουρ­γό Υγεί­ας, ‘Αδωνι Γε­ωρ­γιά­δη.

Υπό την ευ­θύ­νη του κ. Πα­πα­στερ­γί­ου, προ­ω­θεί­ται ένα συ­νε­κτι­κό μο­ντέ­λο που συν­δυά­ζει τε­χνο­λο­γι­κά ερ­γα­λεία, ρυθ­μι­στι­κή πα­ρέμ­βα­ση και ενί­σχυ­ση της γο­νι­κής επο­πτεί­ας. Σε αυτό το πλαί­σιο εντάσ­σε­ται και η ανά­πτυ­ξη του KidsWallet, μιας εφαρ­μο­γής που λει­τουρ­γεί ως μέσο επι­βε­βαί­ω­σης ηλι­κί­ας αλλά και ερ­γα­λείο ελέγ­χου για τους γο­νείς. Πα­ράλ­λη­λα, η ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά προ­ω­θεί σε ευ­ρω­παϊ­κό επί­πε­δο τη συ­ζή­τη­ση για τη θέ­σπι­ση ενός ενιαί­ου «ψη­φια­κού ορίου ενη­λι­κί­ω­σης».

«Με πρω­το­βου­λία και σαφή πο­λι­τι­κή βού­λη­ση του πρω­θυ­πουρ­γού Κυ­ριά­κου Μη­τσο­τά­κη, η Ελ­λά­δα έθεσε το ζή­τη­μα της προ­στα­σί­ας των ανη­λί­κων από τον ψη­φια­κό εθι­σμό στην κο­ρυ­φή της ευ­ρω­παϊ­κής ατζέ­ντας. Η κα­θιέ­ρω­ση ορίου ηλι­κί­ας στα 15 έτη για την πρό­σβα­ση στα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης απο­τε­λεί μια κρί­σι­μη και ώριμη επι­λο­γή, που θέτει ξε­κά­θα­ρους κα­νό­νες και δια­μορ­φώ­νει ένα πιο ασφα­λές ψη­φια­κό πε­ρι­βάλ­λον. «Δεν θα κό­ψου­με το ίντερ­νετ», όπως με φόβο με ρω­τούν παι­διά, αλλά έχου­με ευ­θύ­νη να βοη­θή­σου­με τους ανη­λί­κους να με­γα­λώ­νουν ισορ­ρο­πη­μέ­να, σε έναν κόσμο που είναι ταυ­τό­χρο­να ανα­λο­γι­κός και ψη­φια­κός. Τα τε­λευ­ταία χρό­νια υλο­ποι­ή­σα­με μια ου­σια­στι­κή ψη­φια­κή επα­νά­στα­ση στη σχέση πο­λί­τη-κρά­τους.

Σή­με­ρα προ­χω­ρού­με στο επό­με­νο βήμα: μια δεύ­τε­ρη ψη­φια­κή επα­νά­στα­ση με επί­κε­ντρο τη νέα γενιά. Σε αυτό το πλαί­σιο, η Ελ­λά­δα είναι η πρώτη χώρα της Ε.Ε. που εν­σω­μά­τω­σε τον μη­χα­νι­σμό age verification στο Kids Wallet και στο Gov.gr Wallet. Πρό­κει­ται για μια πα­ρέμ­βα­ση που δεν μπο­ρεί να είναι μόνο εθνι­κή, αλλά απαι­τεί συ­ντο­νι­σμό σε ευ­ρω­παϊ­κό επί­πε­δο. Σε αυτή την κα­τεύ­θυν­ση, η Ελ­λά­δα πρω­το­στα­τεί, συμ­βάλ­λο­ντας ενερ­γά στη δια­μόρ­φω­ση μιας συ­νε­κτι­κής ευ­ρω­παϊ­κής απά­ντη­σης. Με σε­βα­σμό στο ευ­ρω­παϊ­κό πλαί­σιο και σε πλήρη ευ­θυ­γράμ­μι­ση με τον DSA, οι­κο­δο­μού­με ένα πιο ασφα­λές, δί­καιο και αξιό­πι­στο ψη­φια­κό πε­ρι­βάλ­λον, που προ­στα­τεύ­ει ου­σια­στι­κά τα παι­διά μας», δή­λω­σε ο κ. Πα­πα­στερ­γί­ου.

Η νέα ρύθ­μι­ση δεν λει­τουρ­γεί ως «ψη­φια­κή απα­γό­ρευ­ση» που αντι­κα­θι­στά την οι­κο­γέ­νεια. Αντί­θε­τα, ενι­σχύ­ει τον ρόλο των γο­νέ­ων και τους πα­ρέ­χει ερ­γα­λεία ελέγ­χου.

Η χρήση ερ­γα­λεί­ων όπως το KidsWallet, η επι­βε­βαί­ω­ση της ηλι­κί­ας των παι­διών και η πα­ρα­κο­λού­θη­ση της συμ­μόρ­φω­σης με τους πε­ριο­ρι­σμούς απο­τε­λούν βα­σι­κά στοι­χεία της κα­θη­με­ρι­νής πρα­κτι­κής που κα­λού­νται να υιο­θε­τή­σουν. Ταυ­τό­χρο­να, ανα­δει­κνύ­ε­ται η ση­μα­σία της επι­κοι­νω­νί­ας μέσα στην οι­κο­γέ­νεια, καθώς η τε­χνο­λο­γι­κή επι­τή­ρη­ση δεν μπο­ρεί να υπο­κα­τα­στή­σει τη δια­παι­δα­γώ­γη­ση και την καλ­λιέρ­γεια υπεύ­θυ­νης ψη­φια­κής συ­μπε­ρι­φο­ράς. Και όπως επι­ση­μαί­νε­ται από τους αρ­μό­διους σε κάθε ευ­και­ρία «χωρίς τη συ­νερ­γα­σία της οι­κο­γέ­νειας, καμία ρύθ­μι­ση δεν μπο­ρεί να είναι πλή­ρως απο­τε­λε­σμα­τι­κή».

Η ανά­γκη για την πα­ρέμ­βα­ση αυτή στη­ρί­ζε­ται σε ένα ισχυ­ρό επι­στη­μο­νι­κό υπό­βα­θρο. Σε επι­στη­μο­νι­κά δε­δο­μέ­να που κα­τα­δει­κνύ­ουν ότι η υπερ­βο­λι­κή χρήση των μέσων κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης μπο­ρεί να επη­ρε­ά­σει ου­σια­στι­κά την ανά­πτυ­ξη των παι­διών. Με­λέ­τες δεί­χνουν ότι η υπερ­βο­λι­κή χρήση των μέσων κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης συν­δέ­ε­ται με αυ­ξη­μέ­να επί­πε­δα άγ­χους και κα­τά­θλι­ψης, δια­τα­ρα­χές ύπνου, ενί­σχυ­ση της κοι­νω­νι­κής απο­μό­νω­σης και έκ­θε­ση σε φαι­νό­με­να δια­δι­κτυα­κής πα­ρε­νό­χλη­σης. Ο ψη­φια­κός εθι­σμός ανα­γνω­ρί­ζε­ται πλέον ως ζή­τη­μα δη­μό­σιας υγεί­ας, καθώς μπο­ρεί να επη­ρε­ά­σει τη συ­μπε­ρι­φο­ρά και την ψυ­χο­κοι­νω­νι­κή ανά­πτυ­ξη των ανη­λί­κων.

Το πλαί­σιο συ­νο­δεύ­ε­ται και από αυ­στη­ρό σύ­στη­μα κυ­ρώ­σε­ων για τις εται­ρεί­ες που δεν θα συμ­μορ­φω­θούν. Προ­βλέ­πο­νται πρό­στι­μα που μπο­ρεί να φτά­σουν έως και το 6% του πα­γκό­σμιου κύ­κλου ερ­γα­σιών, καθώς και ημε­ρή­σια πρό­στι­μα μέχρι την πλήρη συμ­μόρ­φω­ση, ενώ δεν απο­κλεί­ο­νται και πε­ριο­ρι­σμοί στη λει­τουρ­γία των πλατ­φορ­μών. Η εφαρ­μο­γή των κα­νό­νων γί­νε­ται σε ευ­ρω­παϊ­κό επί­πε­δο, γε­γο­νός που απαι­τεί χρόνο για την πλήρη προ­σαρ­μο­γή των πλατ­φορ­μών και των τε­χνι­κών συ­στη­μά­των.

Το χρο­νο­διά­γραμ­μα υλο­ποί­η­σης πε­ρι­λαμ­βά­νει ευ­ρω­παϊ­κή δια­βού­λευ­ση εντός του 2026, την ψή­φι­ση της σχε­τι­κής ρύθ­μι­σης μέσα στο ίδιο έτος και μια πε­ρί­ο­δο προ­σαρ­μο­γής για τις εται­ρεί­ες, προ­κει­μέ­νου να ανα­πτύ­ξουν τα απα­ραί­τη­τα τε­χνι­κά συ­στή­μα­τα.

Η πλή­ρης εφαρ­μο­γή την 1η Ια­νουα­ρί­ου 2027 ανα­μέ­νε­ται να ση­μα­το­δο­τή­σει μια ου­σια­στι­κή αλ­λα­γή στον τρόπο με τον οποίο οι ανή­λι­κοι αλ­λη­λε­πι­δρούν με το ψη­φια­κό πε­ρι­βάλ­λον, ώστε το να απο­φευ­χθεί το «scroll χωρίς όρια», να αντι­με­τω­πι­στεί το δυ­να­τόν πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κά «η σιω­πη­λή παν­δη­μία της νε­ο­λαί­ας μας» και η τε­χνο­λο­γία «να λει­τουρ­γή­σει ως ψη­φια­κή ασπί­δα», όπως είχαν πει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά στην πρό­σφα­τη συ­νέ­ντευ­ξη Τύπου οι κ. Σκέρ­τσος, Γε­ωρ­γιά­δης και Πα­πα­στερ­γί­ου κατά την πα­ρου­σί­α­ση του ολο­κλη­ρω­μέ­νου στρα­τη­γι­κού σχε­δί­ου για τον πε­ριο­ρι­σμό της πρό­σβα­σης των ανη­λί­κων στα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης.

Πηγή: protothema.gr