Ψυχική ανθεκτικότητα: μια αναγκαία δεξιότητα στην εποχή του αυξημένου άγχους

Ζούμε σε μια εποχή όπου το άγχος δεν απο­τε­λεί εξαί­ρε­ση, αλλά σχε­δόν κα­θη­με­ρι­νή εμπει­ρία.

Γρά­φει ο Βα­σί­λης Σα­λού­στρος, Ψυ­χο­λό­γος, Msc

Οι ρυθ­μοί ζωής, η οι­κο­νο­μι­κή πίεση, η αβε­βαιό­τη­τα και η συ­νε­χής έκ­θε­ση στην πλη­ρο­φο­ρία δη­μιουρ­γούν ένα πε­ρι­βάλ­λον που δο­κι­μά­ζει διαρ­κώς τα ψυ­χι­κά μας όρια. Μέσα σε αυτή τη συν­θή­κη, η ψυ­χι­κή αν­θε­κτι­κό­τη­τα ανα­δει­κνύ­ε­ται όχι απλώς ως ένα επι­θυ­μη­τό χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό, αλλά ως βα­σι­κή δε­ξιό­τη­τα επι­βί­ω­σης.

Τα διε­θνή στοι­χεία είναι απο­κα­λυ­πτι­κά. Σύμ­φω­να με τον Πα­γκό­σμιο Ορ­γα­νι­σμό Υγεί­ας, πε­ρισ­σό­τε­ροι από 1 δι­σε­κα­τομ­μύ­ριο άν­θρω­ποι πα­γκο­σμί­ως ζουν με κά­ποια ψυ­χι­κή δια­τα­ρα­χή, με τις αγ­χώ­δεις δια­τα­ρα­χές να απο­τε­λούν τη συ­χνό­τε­ρη κα­τη­γο­ρία.

Υπο­λο­γί­ζε­ται ότι πε­ρί­που το 4–5% του πα­γκό­σμιου πλη­θυ­σμού επη­ρε­ά­ζε­ται από δια­τα­ρα­χές άγ­χους, ενώ έρευ­νες κοι­νής γνώ­μης δεί­χνουν ότι πάνω από το 60% των αν­θρώ­πων δη­λώ­νει ότι βίωσε έντο­νο άγχος τον τε­λευ­ταίο χρόνο. Ιδιαί­τε­ρη ανη­συ­χία προ­κα­λεί το γε­γο­νός ότι οι νε­ό­τε­ρες ηλι­κί­ες εμ­φα­νί­ζουν αυ­ξη­μέ­να επί­πε­δα ψυ­χι­κής επι­βά­ρυν­σης σε σύ­γκρι­ση με το πα­ρελ­θόν. Τα στοι­χεία αυτά δεν πε­ρι­γρά­φουν απλώς μια υγειο­νο­μι­κή τάση· απο­τυ­πώ­νουν μια βα­θύ­τε­ρη αλ­λα­γή στον τρόπο που ζούμε.

Το σύγ­χρο­νο άτομο κα­λεί­ται να αντα­πο­κρι­θεί σε πολ­λα­πλούς ρό­λους, να δια­χει­ρι­στεί συ­νε­χή ερε­θί­σμα­τα και να προ­σαρ­μο­στεί σε ένα πε­ρι­βάλ­λον που με­τα­βάλ­λε­ται τα­χύ­τε­ρα από ποτέ. Δεν είναι τυ­χαίο ότι τα αρ­νη­τι­κά συ­ναι­σθή­μα­τα πα­ρα­μέ­νουν διε­θνώς σε υψηλά επί­πε­δα ακόμη και μετά το πέ­ρα­σμα της παν­δη­μί­ας. Μέσα σε αυτό το πλαί­σιο, η ψυ­χι­κή αν­θε­κτι­κό­τη­τα δεν ση­μαί­νει την απου­σία άγ­χους, φόβου ή θλί­ψης. Ση­μαί­νει κάτι πιο ου­σια­στι­κό: την ικα­νό­τη­τα να στε­κό­μα­στε απέ­να­ντι στις δυ­σκο­λί­ες χωρίς να κα­ταρ­ρέ­ου­με.

Να προ­σαρ­μο­ζό­μα­στε, να επε­ξερ­γα­ζό­μα­στε τα βιώ­μα­τά μας και τε­λι­κά να συ­νε­χί­ζου­με. Είναι η ικα­νό­τη­τα να «λυ­γί­ζου­με χωρίς να σπάμε». Ένα βα­σι­κό στοι­χείο της αν­θε­κτι­κό­τη­τας είναι η ευ­ε­λι­ξία στη σκέψη. Οι άν­θρω­ποι που την καλ­λιερ­γούν δεν εγκλω­βί­ζο­νται σε κα­τα­στρο­φι­κά σε­νά­ρια, αλλά ανα­ζη­τούν εναλ­λα­κτι­κές ερ­μη­νεί­ες και δυ­να­τό­τη­τες.

Αντί να βλέ­πουν τις δυ­σκο­λί­ες απο­κλει­στι­κά ως απει­λή, τις αντι­με­τω­πί­ζουν και ως ευ­και­ρία για μά­θη­ση και εξέ­λι­ξη. Εξί­σου ση­μα­ντι­κός είναι ο ρόλος των σχέ­σε­ων. Η σύν­δε­ση με άλ­λους αν­θρώ­πους λει­τουρ­γεί ως προ­στα­τευ­τι­κός πα­ρά­γο­ντας απέ­να­ντι στο στρες. Η αί­σθη­ση ότι δεν εί­μα­στε μόνοι ενι­σχύ­ει την ασφά­λεια και την ικα­νό­τη­τά μας να αντε­πε­ξερ­χό­μα­στε στις προ­κλή­σεις. Η αν­θε­κτι­κό­τη­τα, επο­μέ­νως, δεν είναι μόνο ατο­μι­κή υπό­θε­ση· είναι και κοι­νω­νι­κή δια­δι­κα­σία. Πα­ράλ­λη­λα, η αυ­το­φρο­ντί­δα απο­τε­λεί θε­μέ­λιο της ψυ­χι­κής ισορ­ρο­πί­ας.

Ο επαρ­κής ύπνος, η σω­μα­τι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα, τα όρια στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα και ο χρό­νος για ξε­κού­ρα­ση δεν είναι πο­λυ­τέ­λειες, αλλά βα­σι­κές προ­ϋ­πο­θέ­σεις για να δια­τη­ρη­θεί η ψυ­χι­κή μας αντο­χή. Το πιο εν­θαρ­ρυ­ντι­κό στοι­χείο είναι ότι η ψυ­χι­κή αν­θε­κτι­κό­τη­τα δεν είναι προ­νό­μιο λίγων. Δεν πρό­κει­ται για έμ­φυ­το χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό, αλλά για δε­ξιό­τη­τα που καλ­λιερ­γεί­ται.

Μέσα από μι­κρές κα­θη­με­ρι­νές πρα­κτι­κές, υπο­στή­ρι­ξη και επί­γνω­ση, μπο­ρεί να ενι­σχυ­θεί σε κάθε ηλι­κία. Σε έναν κόσμο όπου το άγχος φαί­νε­ται να γί­νε­ται «κα­νο­νι­κό­τη­τα», η ενί­σχυ­ση της ψυ­χι­κής αν­θε­κτι­κό­τη­τας απο­τε­λεί ίσως τη ση­μα­ντι­κό­τε­ρη επέν­δυ­ση — όχι μόνο για το άτομο, αλλά και για την κοι­νω­νία συ­νο­λι­κά. Γιατί, τε­λι­κά, δεν είναι οι δυ­σκο­λί­ες που κα­θο­ρί­ζουν τη ζωή μας, αλλά ο τρό­πος με τον οποίο μα­θαί­νου­με να τις δια­χει­ρι­ζό­μα­στε. Ένας ει­δι­κος επαγ­γελ­μα­τιας ψυ­χι­κής υγεί­ας μπο­ρεί να δώσει τα κα­τάλ­λη­λα ερ­γα­λεία και τε­χνι­κές με σκοπό την ανά­πτυ­ξη και την ενί­σχυ­ση της ψυ­χι­κής αν­θε­κτι­κό­τη­τας.