• Η σύνδεση του νοτιοανατολικού Αιγαίου με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επιτρέπει στην Τουρκία να παρουσιάζει τα Δωδεκάνησα ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής αντιπαράθεσης • Εντάσσει το ζήτημα των νησιών σε ένα πλαίσιο που υπερβαίνει τις διμερείς ελληνοτουρκικές σχέσεις • Ο τουρκικός τύπος επαναφέρει την πάγια τουρκική επιχειρηματολογία για το καθεστώς των Δωδεκανήσων
Τις τελευταίες ημέρες μια σειρά δημοσιευμάτων στον τουρκικό Τύπο επαναφέρει στο προσκήνιο τη Ρόδο και την Κάρπαθο, συνδέοντας τα δύο νησιά με τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τη στρατιωτική κινητικότητα που προκαλεί η ένταση στη Μέση Ανατολή.
Οι αναφορές αυτές εμφανίζονται σε διαφορετικά μέσα, με κοινό στοιχείο την προσπάθεια να παρουσιαστεί το νοτιοανατολικό Αιγαίο ως μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής εξίσωσης που εκτείνεται από το Αρχιπέλαγος έως τις εμπόλεμες ζώνες της Μέσης Ανατολής.
Αφορμή στάθηκαν δημοσιεύματα που αναφέρονται σε ενίσχυση της αεράμυνας στην περιοχή. Ιστοσελίδες όπως οι Gazete Damga και Korkusuz αναφέρουν ότι η Ελλάδα εξετάζει την ανάπτυξη συστήματος αεράμυνας Patriot στην Κάρπαθο.
Στα σχετικά άρθρα το νησί παρουσιάζεται ως σημείο ανάμεσα σε Κρήτη και Ρόδο, το οποίο αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την κάλυψη του εναέριου χώρου στο νοτιοανατολικό Αιγαίο. Η εφημερίδα Yeni Birlik, σε ανάλυσή της με τίτλο «Νέο στρατιωτικό βήμα στο Αιγαίο», σημειώνει πως η κίνηση αυτή αποτελεί μέρος της στρατηγικής της Αθήνας να αυξήσει την αποτρεπτική της ισχύ στην Ανατολική Μεσόγειο, δημιουργώντας μια «γέφυρα» αεράμυνας μεταξύ των μεγάλων νήσων της περιοχής.
Σε ορισμένα από τα δημοσιεύματα αυτά γίνεται λόγος για «κίνηση που θα ενοχλήσει την Τουρκία», ενώ η πιθανή ανάπτυξη του συστήματος παρουσιάζεται ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας ενίσχυσης της ελληνικής άμυνας. Η Κάρπαθος περιγράφεται συχνά ως κρίκος που συνδέει τα δύο μεγαλύτερα νησιά της περιοχής και ως σημείο που επηρεάζει τον έλεγχο του εναέριου και θαλάσσιου χώρου.
Η ιστοσελίδα Haber Merkezi δίνει έμφαση στις αποστάσεις, υπογραμμίζοντας ότι οι πύραυλοι τοποθετούνται «250-300 χιλιόμετρα μακριά από το Κουσάντασι», επιχειρώντας να αναδείξει μια αίσθηση εγγύτητας που αφορά στην τουρκική ενδοχώρα.
Ωστόσο, η παρουσίαση των Patriot ως «απειλής» από τα τουρκικά μέσα παραβλέπει την τεχνική πραγματικότητα. Τα συστήματα MIM-104 Patriot είναι καθαρά αμυντικά, προορισμένα για την αναχαίτιση εναέριων στόχων και όχι για προσβολή εδάφους. Η τοποθέτησή τους στην Κάρπαθο δεν συνιστά επιθετική ενέργεια, αλλά θωράκιση ενός κρίσιμου σημείου, του Στενού της Κάσου. Πρόκειται για μία από τις κύριες πύλες εισόδου και εξόδου από το Αιγαίο, ο έλεγχος της οποίας είναι ζωτικής σημασίας για τη ναυσιπλοΐα προς την Κύπρο και τη Λιβύη, γεγονός που εξηγεί τη νευρικότητα της Άγκυρας, καθώς ακυρώνει στην πράξη τις επιδιώξεις της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Στο ίδιο πλαίσιο εμφανίζονται και πολλές αναφορές στη Ρόδο. Σε δημοσιεύματα όπως εκείνα της εφημερίδας Yeni Akit υποστηρίζεται ότι το αεροδρόμιο του νησιού χρησιμοποιείται από αμερικανικά πολεμικά αεροσκάφη που επιχειρούν στη Μέση Ανατολή. Υπό τον τίτλο «Ο παγκόσμιος ληστής παραβίασε και το καθεστώς του Αιγαίου», το δημοσίευμα ισχυρίζεται ότι η Ελλάδα παραχώρησε υποδομές για μαχητικά που ενεπλάκησαν σε επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Οι αναφορές αυτές εντάσσονται στη γενικότερη συζήτηση για τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών και τη στρατιωτική παρουσία δυτικών δυνάμεων στην περιοχή, επιχειρώντας να εμφανίσουν τη Ρόδο ως «πηγή κινδύνου» για την περιφερειακή σταθερότητα.
Παράλληλα, επανέρχεται η πάγια τουρκική επιχειρηματολογία για το καθεστώς των Δωδεκανήσων. Αναφορές στη Συνθήκη των Παρισίων του 1947 χρησιμοποιούνται για να υποστηριχθεί ότι τα νησιά παραχωρήθηκαν υπό τον όρο της αποστρατιωτικοποίησης. Το δημοσίευμα της Yeni Akit επικαλείται δηλώσεις του καθηγητή Άγγελου Συρίγου, απομονώνοντας τη φράση ότι «η συνθήκη αυτή έχει χάσει πλέον την ισχύ της», προκειμένου να υποστηρίξει ότι η ελληνική πλευρά αναγνωρίζει τη μεταβολή του νομικού καθεστώτος.
Από την πλευρά της διεθνούς νομιμότητας, η επιχειρηματολογία αυτή στερείται βάσης. Σύμφωνα με το Άρθρο 34 της Σύμβασης της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών, μια συνθήκη δεν δημιουργεί υποχρεώσεις για τρίτα κράτη.
Η Τουρκία, μη συμβαλλόμενο μέρος το 1947, δεν νομιμοποιείται να εγείρει αξιώσεις. Αντιθέτως, η Ελλάδα προτάσσει το δικαίωμα της νόμιμης άμυνας (Άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών), το οποίο καθίσταται επιτακτικό λόγω της ύπαρξης της 4ης Τουρκικής Στρατιάς (Στρατιά του Αιγαίου) και του ισχύοντος casus belli.
Η γεωγραφία της περιοχής εξηγεί γιατί η Κάρπαθος και η Ρόδος βρίσκονται σταθερά στο επίκεντρο. Τα νησιά αυτά αποτελούν το φυσικό φράγμα που εμποδίζει την Άγκυρα από το να επιβάλει τετελεσμένα μέσω του παράνομου Τουρκολιβυκού Μνημονίου. Η συχνότητα των αναφορών στον τουρκικό Τύπο, αν και δεν επιβεβαιώνεται από ανεξάρτητες πηγές, αποτυπώνει μια συντονισμένη προσπάθεια δημιουργίας «γκρίζων ζωνών» σε επικοινωνιακό επίπεδο.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα Δωδεκάνησα εμφανίζονται για ακόμη μία φορά στο επίκεντρο της συζήτησης για τη στρατηγική ισορροπία, ιδιαίτερα σε περιόδους αυξημένης γεωπολιτικής έντασης.
Η Αθήνα καλείται να διαχειριστεί αυτή την πίεση με ψυχραιμία, αναδεικνύοντας ότι η αμυντική της θωράκιση δεν είναι πρόκληση, αλλά η αναγκαία συνθήκη για τη σταθερότητα μιας περιοχής όπου το Διεθνές Δίκαιο συχνά δοκιμάζεται από την αναθεωρητική ρητορική της γείτονος.
Σε διπλωματικούς κύκλους πάντως επισημαίνεται ότι η επανεμφάνιση αυτής της ρητορικής μόνο συγκυριακή δεν είναι. Κάθε φορά που η ένταση αυξάνεται στην Ανατολική Μεσόγειο ή στη Μέση Ανατολή, μέρος του τουρκικού δημόσιου λόγου επαναφέρει τη συζήτηση για τη στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας στα νησιά.
Η σύνδεση του νοτιοανατολικού Αιγαίου με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επιτρέπει στην Άγκυρα να παρουσιάζει τα Δωδεκάνησα ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής αντιπαράθεσης, εντάσσοντας το ζήτημα των νησιών σε ένα πλαίσιο που υπερβαίνει τις διμερείς ελληνοτουρκικές σχέσεις.
