Το Τοπικό Σχέδιο του Δήμου Ρόδου για την ένταξη των Ρομά

• Χρι­στίνα Καρα­γιάννη: «Η μέχρι σήμερα πορεία δείχνει ότι η κοι­νω­νική ένταξη των Ρομά παρα­μέ­νει ελλιπής λόγω αδυ­να­μιών» • Ανα­λυ­τικά το σχέδιο, εξαι­ρε­τικά σημα­ντικά τα στα­τι­στικά στοι­χεία

Σημα­ντι­κές τομές και προ­τά­σεις παρου­σιά­σει το Τοπικό Σχέδιο του Δήμου Ρόδου για την ένταξη των Ρομά το οποίο ψηφί­στηκε ομο­φώ­νως στη συνε­δρί­αση του Δημο­τι­κού Συμ­βου­λίου Ρόδου. Την παρου­σί­αση έκανε η ανα­πλη­ρώ­τρια προϊ­στα­μένη της Διεύ­θυν­σης Κοι­νω­νι­κής Πολι­τι­κής και Υγείας του Δήμου Ρόδου, κα Χρι­στίνα Καρα­γιάννη.

Όπως ανέφερε χαρα­κτη­ρι­στικά: «Θέλουμε να επι­ση­μαν­θεί η σημασία της δια­βού­λευ­σης, που έρχεται σήμερα στο Δημο­τικό Συμ­βού­λιο, σε ένα χρόνιο και τόσο σύνθετο κοι­νω­νικό ζήτημα. Ένα θέμα στο οποίο τα τελευ­ταία 30 χρόνια έχουν γίνει βήματα, έχουν ωρι­μά­σει συν­θή­κες, έχουν δια­μορ­φω­θεί πολι­τι­κές, χωρίς όμως να έχουμε φτάσει στο επι­θυ­μητό απο­τέ­λε­σμα, που είναι η βιώσιμη κοι­νω­νική ένταξη της συγκε­κρι­μέ­νης ομάδας των συμπο­λι­τών μας στο Κορα­κό­νερο.

Σε μια κοι­νω­νία που θέλει να προχωρά, δεν υπάρχει χώρος για στα­σι­μό­τητα. Ό,τι κινεί­ται, δεν βαλ­τώ­νει. Η κίνηση είναι ζωή, είναι εξέλιξη, είναι προ­ο­πτική. Και όταν κάτι κινεί­ται και δου­λεύει, είναι ανθρώ­πινο να υπάρ­ξουν και αστο­χίες.

Η αστοχία, όμως, δεν είναι ανι­κα­νό­τητα, ούτε αδυ­να­μία Είναι από­δειξη δράσης. Διότι μόνο όποιος δεν κάνει κάτι, δεν εκτί­θε­ται ποτέ. Η σημε­ρινή Δημο­τική Αρχή επι­λέ­γει να κινεί­ται. Επι­λέ­γει να δου­λεύει.

Επι­λέ­γει να ανα­λαμ­βά­νει ευθύνη. Και αν στο Τοπικό Σχέδιο Δράσης εντο­πί­σετε σημεία που χρήζουν βελ­τί­ω­σης, ελάτε όλοι μαζί να το συζη­τή­σουμε, να το διορ­θώ­σουμε και να το συν­δια­μορ­φώ­σουμε. Γιατί η δια­βού­λευση όταν συνο­δεύ­ε­ται με τεκ­μη­ριω­μένη άποψη, ρεα­λι­στι­κές προ­τά­σεις, κοστο­λο­γη­μέ­νες δράσεις και χρο­νο­δια­γράμ­ματα είναι ο δρόμος να μετα­τρέ­ψουμε τη δια­φο­ρε­τική άποψη σε κοινό βημα­τι­σμό. Είναι ο τρόπος να κάνουμε το εγώ – εμείς, ειδικά σε χρόνια κοι­νω­νικά θέματα, που απαι­τούν για να έχουν απο­τέ­λε­σμα, τη δέσμευση όλων των μερών. Η δέσμευση όλων των μερών απο­τε­λεί τον καθο­ρι­στικό παρά­γο­ντα ώστε οι απο­φά­σεις να μη μείνουν σε επίπεδο σχε­δια­σμού, αλλά να μετα­τρα­πούν σε συνεχή, συλ­λο­γική δράση με μετρή­σιμο και διαρκές απο­τέ­λε­σμα. Η κοινή συναί­νεση δεν απο­τε­λεί απλώς πολι­τική επιλογή, αλλά ανα­γκαία προ­ϋ­πό­θεση για στα­θε­ρές, βιώ­σι­μες και κοι­νω­νικά απο­δε­κτές λύσεις.

Η μέχρι σήμερα πορεία δείχνει ότι η κοι­νω­νική ένταξη των Ρομά παρα­μέ­νει ελλιπής λόγω αδυ­να­μιών σε τρία επίπεδα. Στη δημόσια διοί­κηση, απου­σιά­ζει η σταθερή πολι­τική βούληση και η μακρο­πρό­θε­σμη στρα­τη­γική. Οι δια­δι­κα­σίες είναι πολύ­πλο­κες, γρα­φειο­κρα­τι­κές ενώ η αξιο­ποί­ηση των συγ­χρη­μα­το­δο­τού­με­νων προ­γραμ­μά­των δεν είναι πάντα απο­τε­λε­σμα­τική, αλλά και η συνερ­γα­σία των φορέων παρα­μέ­νει περιο­ρι­σμένη, χωρίς να επι­τρέ­πει μια ενιαία και σταθερή παρέμ­βαση.

Σε επίπεδο κοι­νό­τη­τας Ρομά, κατα­γρά­φο­νται φαι­νό­μενα χωρικού και κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού, χαμηλής σχο­λι­κής φοί­τη­σης και υψηλής διαρ­ροής, περιο­ρι­σμέ­νης πρό­σβα­σης σε τυπικές μορφές απα­σχό­λη­σης και θεσμι­κές δια­δι­κα­σίες, καθώς και συσ­σώ­ρευ­σης διοι­κη­τι­κών και αστι­κο­δη­μο­τι­κών εκκρε­μο­τή­των που ανα­πα­ρά­γουν την ευα­λω­τό­τητα. Επι­πλέον, η απουσία ουσια­στι­κής εκπρο­σώ­πη­σης των Ρομά στα θεσμικά όργανα περιο­ρί­ζει τη συμ­με­τοχή τους στον σχε­δια­σμό πολι­τι­κών που τους αφορούν.

Τέλος, σε επίπεδο τοπικής κοι­νω­νίας, εξα­κο­λου­θούν να υφί­στα­νται στε­ρε­ό­τυπα και αντι­δρά­σεις απέ­να­ντι σε μέτρα κοι­νω­νι­κής ένταξης, ιδίως στους τομείς της εκπαί­δευ­σης και της στέ­γα­σης, ενώ ανα­δει­κνύ­ε­ται η ανάγκη συστη­μα­τι­κής επι­μόρ­φω­σης και υπο­στή­ρι­ξης των στε­λε­χών της δημό­σιας διοί­κη­σης που έρχο­νται σε επαφή με πλη­θυ­σμούς Ρομά, ώστε να δια­σφα­λί­ζε­ται μια συνε­κτική, απο­τε­λε­σμα­τική και κοι­νω­νικά δίκαιη προ­σέγ­γιση.

Για να είναι οι όποιες πρω­το­βου­λίες απο­τε­λε­σμα­τι­κές θα πρέπει να υιο­θε­τη­θούν πολι­τι­κές και παρεμ­βά­σεις πολυ­ε­πί­πε­δες, με συνεχή ανα­τρο­φο­δό­τηση σε βάθος χρόνου, εμπλέ­κο­ντας το σύνολο της κοι­νω­νίας με σταθερή δέσμευση. Θα πρέπει να λαμ­βά­νουν υπόψη τις εντά­σεις στο εσω­τε­ρικό της κοι­νό­τη­τας Ρομά και μεταξύ της ευά­λω­της κοι­νό­τη­τας και του ευρύ­τε­ρου κοι­νω­νι­κού συνόλου.

Άρα ένα ολο­κλη­ρω­μένο σχέδιο κοι­νω­νι­κής ένταξης των Ρομά πρέπει να είναι πολυ­διά­στατο, ευέ­λι­κτο, μακρο­πρό­θε­σμο, προ­σαρ­μο­σμένο στις ιδιαί­τε­ρες ανάγκες της κοι­νό­τη­τάς τους, με σεβασμό στα ανθρώ­πινα δικαιώ­ματα, με κοινή συναί­νεση και δέσμευση όλων των μερών (Δημόσια διοί­κηση – κοι­νό­τητα Ρομά – τοπική Κοι­νω­νία)».

Στα­τι­στικά στοι­χεία

Στο όρια του καταυ­λι­σμού του Κορα­κό­νε­ρου κατοι­κούν 262 άτομα, δια­μοι­ρα­σμένα σε 62 νοι­κο­κυ­ριά. Σε σύγκριση με την κατα­γραφή του 2017 έχουμε τον ίδιο πλη­θυ­σμό δια­μοι­ρα­σμένο σε 58 νοι­κο­κυ­ριά.

Η αύξηση του αριθμού των νοι­κο­κυ­ριών χωρίς αντί­στοιχη αύξηση του πλη­θυ­σμού υπο­δη­λώ­νει μείωση του μέσου μεγέ­θους νοι­κο­κυ­ριού. Παρα­τη­ρεί­ται στα­διακή μετά­βαση από τις εκτε­τα­μέ­νες και πολυ­πρό­σω­πες οικο­γε­νεια­κές δομές προς μικρό­τερα, κυρίως πυρη­νικά νοι­κο­κυ­ριά, τάση που συνάδει με το σύγ­χρονο κοι­νω­νικό και δημο­γρα­φικό πρότυπο.

Ανα­φο­ρικά με τη σύνθεση του νοι­κο­κυ­ριού παρα­τη­ρεί­ται ότι το μεγα­λύ­τερο ποσοστό 21% απο­τε­λεί­ται από 5 μέλη, ακο­λου­θούν με 17,7% νοι­κο­κυ­ριά με 3 μέλη και με 14,5% νοι­κο­κυ­ριά με 2 και 4 μέλη. Οι εκτε­τα­μέ­νες οικο­γέ­νειες έχουν μειωθεί σημα­ντικά με το πέρασμα των χρόνων, φτά­νο­ντας συνο­λικά τα 8 νοι­κο­κυ­ριά.

Ηλι­κιακή σύνθεση

Η ηλι­κιακή σύνθεση του πλη­θυ­σμού φανε­ρώ­νει ότι πρό­κει­ται για ένα νεανικό πλη­θυ­σμό με προσ­δό­κιμο όριο ζωής τα 60 έτη. Στο σύνολο των 238 απα­ντή­σεων (24 ελλι­πείς απα­ντή­σεις στο σύνολο των 262 λόγω του ό,τι δεν γνώ­ρι­ζαν την ηλικία τους) παρα­τη­ρεί­ται μια πλατιά βάση, όπου συνα­ντιέ­ται η ανα­πα­ρα­γω­γική δρα­στη­ριό­τητα στις ηλικίες από 10 έως 29 έτη. Πάνω από 60 ετών υπάρ­χουν μόλις 10 άτομα (3 άντρες και 7 γυναί­κες).

Εντο­πιό­τητα

Στην πλειο­νό­τητά τους οι Ρομά του Κορα­κό­νε­ρου είναι μόνιμοι κάτοι­κοι Ρόδου, πράγμα που επι­βε­βαιώ­νε­ται και από τα στοι­χεία που δια­θέ­τει το Παράρ­τημα Ρομά από το 2017. 29 νοι­κο­κυ­ριά (δηλ. περίπου τα μισά) ζουν στο Κορα­κό­νερο πάνω από 20 χρόνια. Κατά δήλωσή τους το 71% είναι εγγε­γραμ­μέ­νοι στο Δημο­το­λό­γιο του Δήμου Ρόδου.

Αστι­κο­δη­μο­τική  κατά­σταση

Σχετικά με τα προ­βλή­ματα αστι­κο­δη­μο­τι­κής κατά­στα­σης 11 νοι­κο­κυ­ριά με συνο­λικά 27 άτομα δήλωσαν ότι τα αντι­με­τω­πί­ζουν. Συγκε­κρι­μένα, το 43,10% αντι­με­τω­πί­ζει προ­βλή­ματα με ελλιπή ή λαν­θα­σμένη ληξιαρ­χική πράξη γέν­νη­σης, το 34,5% με αδυ­να­μία έκδοσης ταυ­τό­τη­τας και το 22,4% με την ηθα­γέ­νεια.

Από τους υπό­λοι­πους 235 Ρομά με τακτο­ποι­η­μένη την αστι­κο­δη­μο­τική τους κατά­σταση, οι 215 δια­θέ­τουν ΑΜΚΑ, ενώ από τους 108 ενή­λι­κες, οι 97 δια­θέ­τουν ΑΦΜ. Δηλ το 90%.

Εκπαί­δευση ανη­λί­κων

Κατά τη σχολική χρονιά 2024-2025 εβδο­μή­ντα ένα (71) μαθητές και μαθή­τριες παρα­κο­λου­θούν τα μαθή­ματα της Πρω­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης.

Στην απο­γραφή του 2017 η σχολική διαρροή άγγιζε το 66% των παιδιών, αφού πολλά παιδιά δεν πήγαι­ναν σχολείο. Σήμερα μετά από 9 χρόνια δου­λειάς του Παραρ­τή­μα­τος η σχολική διαρροή έφτασε στο 8,5%, αφού δεν παρα­κο­λου­θούν τακτικά τα μαθή­ματα της Πρω­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης συνο­λικά 6 παιδιά(4 αγόρια και 2 κορί­τσια).

Το 51,7% των μαθητών μετα­φέ­ρε­ται με το ΚΤΕΛ, μετά από δια­γω­νι­σμό της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου. Αυτό που ζητή­θηκε από τους γονείς σε ποσοστό 69,7% είναι η υπο­στή­ριξη στην καθη­με­ρινή μελέτη των παιδιών τους.

Στο Γυμνά­σιο πηγαί­νουν 4 μαθητές, 3 αγόρια και 1 κορίτσι. Μόλις ένας (1) μαθητής παρα­κο­λου­θεί μαθή­ματα Επαγ­γελ­μα­τι­κής Σχολής Μαθη­τείας ΔΥΠΑ.

Για διά­φο­ρους λόγους, κυρίως αστι­κο­δη­μο­τι­κής υπαι­τιό­τη­τας, 22 παιδιά βρί­σκο­νται εκτός Υπο­χρε­ω­τι­κής Εκπαί­δευ­σης.

Ενή­λι­κες

Σχετικά με το εκπαι­δευ­τικό επίπεδο του αρχηγού της οικο­γέ­νειας κατα­γρά­φε­ται μεγάλο ποσοστό αναλ­φα­βη­τι­σμού. Το 67,2% των αντρών δήλωσε ότι δεν έχει πάει ποτέ σχολείο, ενώ το 87,2% των γυναι­κών δήλωσε αναλ­φά­βητο. Αυτό σημαί­νει ότι έχουμε ένα πλη­θυ­σμό με χαμηλό επίπεδο δεξιο­τή­των και ικα­νο­τή­των, άρα είναι δύσκολη η ένταξη στην αγορά εργα­σίας χωρίς υπο­στή­ριξη.

Ψηφια­κός γραμ­μα­τι­σμός

Από τα 62 νοι­κο­κυ­ριά τα 40 δια­θέ­τουν κινητό τηλέ­φωνο (smart phone). Το 64,5% αυτών που δια­θέ­τουν κινητά έχουν πρό­σβαση στο δια­δί­κτυο (Internet). Από το σύνολο των χρηστών το 66,1% γνω­ρί­ζει να χρη­σι­μο­ποιεί το δια­δί­κτυο από το κινητό του. Μέσω δια­δι­κτύου επι­κοι­νω­νούν κατά 67,7% με άλλους Ρομά συγ­γε­νείς ή/και φίλους.

Απα­σχό­ληση

Σύμφωνα με τις απα­ντή­σεις που δόθηκαν στην κατα­γραφή του Σεπτεμ­βρίου 2024 εργά­ζο­νται 47 άτομα (ποσοστό 44,3%), 35 άντρες και 12 γυναί­κες, από τα 106 που έχουν την ηλικία για να απα­σχο­λη­θούν. Τα εισο­δή­ματά τους προ­έρ­χο­νται κατά 29% από μισθωτή εργασία, 19,4% από επαι­τεία, 16,1% από εμπόριο. Το ποσοστό συντή­ρη­σής τους από επι­δό­ματα έχει μειωθεί πολύ.

Το 40,3% δια­θέ­τει ασφά­λιση και από αυτούς το 58,3% ασφα­λί­ζε­ται στο ΕΦΚΑ, και οι υπό­λοι­ποι δια­θέ­τουν βιβλιά­ριο απορίας. Μόνιμη εργασία έχουν οι 10 (21% -7 άντρες και 3 γυναί­κες), περι­στα­σιακή απα­σχό­ληση έχουν οι 20 ( 42% – 11 άντρες και 9 γυναί­κες) και 17 άντρες δήλωσαν πως η εργασία τους είναι αδήλωτη (36%).

Στην απα­σχό­ληση παρα­τη­ρούμε σημα­ντι­κές αλλαγές. Ας τις εξε­τά­σουμε ως προς το φύλο. Στην κατα­γραφή του 2017, εργα­ζό­ταν κυρίως ο αντρι­κός πλη­θυ­σμός, που δήλωνε κατά 79% ότι έχει περι­στα­σιακή απα­σχό­ληση και το 70% ασχο­λού­νταν με την συλλογή και ανα­κύ­κλωση σιδε­ρι­κών. Σήμερα υπό τους άντρες, οι 21 απα­σχο­λού­νται στη συλλογή και εμπόριο ανα­κυ­κλώ­σι­μων ειδών (60%), οι 9 σε του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις, οι 2 δια­θέ­τουν ατο­μι­κές επι­χει­ρή­σεις, ο 1 είναι δημο­τι­κός υπάλ­λη­λος, ο 1 απα­σχο­λεί­ται σε τεχνι­κές και οικο­δο­μι­κές εργα­σίες και ο 1 με το πλα­νό­διο εμπόριο.

Στην κατα­γραφή του 2017 είχαν δηλώσει 3 γυναί­κες ότι δού­λευαν ως βοη­θη­τικό προ­σω­πικό στην εργασία του άντρα τους στην συλλογή και ανα­κύ­κλωση. Σήμερα αυτή η εικόνα έχει αλλάξει. Έχουμε 12 εργα­ζό­με­νες γυναί­κες που απα­σχο­λού­νται σε του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις (ξενο­δο­χεία, εστια­τό­ρια κτλ) με 3 να δηλώ­νουν ότι η δουλειά τους είναι μόνιμη και 9 περι­στα­σιακή. Αξίζει να επι­ση­μαν­θεί ότι για πρώτη φορά εργά­ζε­ται ποσοστό 22,2% γυναι­κών Ρομά. Οι περισ­σό­τε­ρες βρί­σκο­νται στις ηλικίες των 20 έως 40 ετών, στοι­χείο που σημα­το­δο­τεί αλλαγή νοο­τρο­πίας και προ­σπά­θειες για μια καλύ­τερη ποιο­τικά ζωή.

Από αυτούς που εργά­ζο­νται, οι 20 έλαβαν εφέτος ανεργία κατά τους χει­με­ρι­νούς μήνες για πρώτη φορά. Γίνεται καλή δουλειά με τα θέματα της οικο­νο­μι­κής τους ένταξης. Αρχικά η λογί­στρια ασχο­λή­θηκε με την εικόνα τους στη ΔΟΥ και τώρα τους υπο­στη­ρί­ζει στην εύρεση εργα­σίας φέρ­νο­ντάς τους σε επαφή με τους εργο­δό­τες, συντάσ­σο­ντας βιο­γρα­φικά, δεί­χνο­ντας τρόπους να ψάχνουν εργασία

Σε ερώτηση για παρα­κο­λού­θηση σεμι­να­ρίων επαγ­γελ­μα­τι­κής κατάρ­τι­σης το 61,3% κρίθηκε θετικά. Οι τρεις θεμα­τι­κές που συγκέ­ντρω­σαν τα μεγα­λύ­τερα ποσοστά συμ­με­το­χής είναι η εκμά­θηση του­ρι­στι­κών επαγ­γελ­μά­των, εκμά­θηση τεχνι­κών καμα­ριέ­ρας/καθα­ρί­στριας και η μηχα­νο­λο­γία – ηλε­κτρο­λο­γία αυτο­κι­νή­των.

Υγεία

Όπως δια­πι­στώ­θηκε και παρα­πάνω το προσ­δό­κιμο όριο ζωής των Ρομά είναι τα 60 έτη. Η υγεία αν και σημα­ντική, δεν υπάρχει πρόληψη εκ μέρους τους. Χρη­σι­μο­ποιούν συνήθως τις υπη­ρε­σίες του Γενικού Νοσο­κο­μείου Ρόδου και ενίοτε του Κέντρου Υγείας Ρόδου. Με το Παράρ­τημα Ρομά άρχισαν τα παιδιά να εμβο­λιά­ζο­νται σε τακτική βάση.

Στέγαση

Προ­κει­μέ­νου να έχουμε την άποψή τους στο στε­γα­στικό θέμα, αλλά και στο πλαίσιο της δια­βού­λευ­σης για τη συμ­με­τοχή τους στο Τοπικό σχε­δια­σμό, προ­βλέ­φθηκε ερώτηση σχετικά με το πού επι­θυ­μούν να μετα­στε­γα­στούν.

Αιτή­ματα προς το Παράρ­τημα Ρομά  Δήμου Ρόδου

Για να μπορεί να κατα­στεί επι­τυ­χη­μέ­νος ένας σχε­δια­σμός θα πρέπει να λαμ­βά­νε­ται υπόψη και η γνώμη και επι­θυ­μία των ανθρώ­πων στους οποίους απευ­θύ­νε­ται. Στο πλαίσιο αυτό οι Ρομά του Κορα­κό­νε­ρου ρωτή­θη­καν ποιες από τις αρμο­διό­τη­τες του Παραρ­τή­μα­τος Ρομά θεωρούν σημα­ντι­κές και θα ήθελαν να εμπλου­τι­στούν παρα­πάνω.

Οι τομείς της Υγείας, της Εκπαί­δευ­σης των παιδιών και της Υπο­στή­ρι­ξης σε θέματα κοι­νω­νι­κής πρό­νοιας, απα­σχό­λη­σης και φορο­λο­γίας βρί­σκο­νται στις πρώτες θέσεις της ιεράρ­χη­σής τους.