• Χριστίνα Καραγιάννη: «Η μέχρι σήμερα πορεία δείχνει ότι η κοινωνική ένταξη των Ρομά παραμένει ελλιπής λόγω αδυναμιών» • Αναλυτικά το σχέδιο, εξαιρετικά σημαντικά τα στατιστικά στοιχεία
Σημαντικές τομές και προτάσεις παρουσιάσει το Τοπικό Σχέδιο του Δήμου Ρόδου για την ένταξη των Ρομά το οποίο ψηφίστηκε ομοφώνως στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Ρόδου. Την παρουσίαση έκανε η αναπληρώτρια προϊσταμένη της Διεύθυνσης Κοινωνικής Πολιτικής και Υγείας του Δήμου Ρόδου, κα Χριστίνα Καραγιάννη.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά: «Θέλουμε να επισημανθεί η σημασία της διαβούλευσης, που έρχεται σήμερα στο Δημοτικό Συμβούλιο, σε ένα χρόνιο και τόσο σύνθετο κοινωνικό ζήτημα. Ένα θέμα στο οποίο τα τελευταία 30 χρόνια έχουν γίνει βήματα, έχουν ωριμάσει συνθήκες, έχουν διαμορφωθεί πολιτικές, χωρίς όμως να έχουμε φτάσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα, που είναι η βιώσιμη κοινωνική ένταξη της συγκεκριμένης ομάδας των συμπολιτών μας στο Κορακόνερο.
Σε μια κοινωνία που θέλει να προχωρά, δεν υπάρχει χώρος για στασιμότητα. Ό,τι κινείται, δεν βαλτώνει. Η κίνηση είναι ζωή, είναι εξέλιξη, είναι προοπτική. Και όταν κάτι κινείται και δουλεύει, είναι ανθρώπινο να υπάρξουν και αστοχίες.
Η αστοχία, όμως, δεν είναι ανικανότητα, ούτε αδυναμία Είναι απόδειξη δράσης. Διότι μόνο όποιος δεν κάνει κάτι, δεν εκτίθεται ποτέ. Η σημερινή Δημοτική Αρχή επιλέγει να κινείται. Επιλέγει να δουλεύει.
Επιλέγει να αναλαμβάνει ευθύνη. Και αν στο Τοπικό Σχέδιο Δράσης εντοπίσετε σημεία που χρήζουν βελτίωσης, ελάτε όλοι μαζί να το συζητήσουμε, να το διορθώσουμε και να το συνδιαμορφώσουμε. Γιατί η διαβούλευση όταν συνοδεύεται με τεκμηριωμένη άποψη, ρεαλιστικές προτάσεις, κοστολογημένες δράσεις και χρονοδιαγράμματα είναι ο δρόμος να μετατρέψουμε τη διαφορετική άποψη σε κοινό βηματισμό. Είναι ο τρόπος να κάνουμε το εγώ – εμείς, ειδικά σε χρόνια κοινωνικά θέματα, που απαιτούν για να έχουν αποτέλεσμα, τη δέσμευση όλων των μερών. Η δέσμευση όλων των μερών αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα ώστε οι αποφάσεις να μη μείνουν σε επίπεδο σχεδιασμού, αλλά να μετατραπούν σε συνεχή, συλλογική δράση με μετρήσιμο και διαρκές αποτέλεσμα. Η κοινή συναίνεση δεν αποτελεί απλώς πολιτική επιλογή, αλλά αναγκαία προϋπόθεση για σταθερές, βιώσιμες και κοινωνικά αποδεκτές λύσεις.
Η μέχρι σήμερα πορεία δείχνει ότι η κοινωνική ένταξη των Ρομά παραμένει ελλιπής λόγω αδυναμιών σε τρία επίπεδα. Στη δημόσια διοίκηση, απουσιάζει η σταθερή πολιτική βούληση και η μακροπρόθεσμη στρατηγική. Οι διαδικασίες είναι πολύπλοκες, γραφειοκρατικές ενώ η αξιοποίηση των συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων δεν είναι πάντα αποτελεσματική, αλλά και η συνεργασία των φορέων παραμένει περιορισμένη, χωρίς να επιτρέπει μια ενιαία και σταθερή παρέμβαση.
Σε επίπεδο κοινότητας Ρομά, καταγράφονται φαινόμενα χωρικού και κοινωνικού αποκλεισμού, χαμηλής σχολικής φοίτησης και υψηλής διαρροής, περιορισμένης πρόσβασης σε τυπικές μορφές απασχόλησης και θεσμικές διαδικασίες, καθώς και συσσώρευσης διοικητικών και αστικοδημοτικών εκκρεμοτήτων που αναπαράγουν την ευαλωτότητα. Επιπλέον, η απουσία ουσιαστικής εκπροσώπησης των Ρομά στα θεσμικά όργανα περιορίζει τη συμμετοχή τους στον σχεδιασμό πολιτικών που τους αφορούν.
Τέλος, σε επίπεδο τοπικής κοινωνίας, εξακολουθούν να υφίστανται στερεότυπα και αντιδράσεις απέναντι σε μέτρα κοινωνικής ένταξης, ιδίως στους τομείς της εκπαίδευσης και της στέγασης, ενώ αναδεικνύεται η ανάγκη συστηματικής επιμόρφωσης και υποστήριξης των στελεχών της δημόσιας διοίκησης που έρχονται σε επαφή με πληθυσμούς Ρομά, ώστε να διασφαλίζεται μια συνεκτική, αποτελεσματική και κοινωνικά δίκαιη προσέγγιση.
Για να είναι οι όποιες πρωτοβουλίες αποτελεσματικές θα πρέπει να υιοθετηθούν πολιτικές και παρεμβάσεις πολυεπίπεδες, με συνεχή ανατροφοδότηση σε βάθος χρόνου, εμπλέκοντας το σύνολο της κοινωνίας με σταθερή δέσμευση. Θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις εντάσεις στο εσωτερικό της κοινότητας Ρομά και μεταξύ της ευάλωτης κοινότητας και του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου.
Άρα ένα ολοκληρωμένο σχέδιο κοινωνικής ένταξης των Ρομά πρέπει να είναι πολυδιάστατο, ευέλικτο, μακροπρόθεσμο, προσαρμοσμένο στις ιδιαίτερες ανάγκες της κοινότητάς τους, με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα, με κοινή συναίνεση και δέσμευση όλων των μερών (Δημόσια διοίκηση – κοινότητα Ρομά – τοπική Κοινωνία)».
Στατιστικά στοιχεία
Στο όρια του καταυλισμού του Κορακόνερου κατοικούν 262 άτομα, διαμοιρασμένα σε 62 νοικοκυριά. Σε σύγκριση με την καταγραφή του 2017 έχουμε τον ίδιο πληθυσμό διαμοιρασμένο σε 58 νοικοκυριά.
Η αύξηση του αριθμού των νοικοκυριών χωρίς αντίστοιχη αύξηση του πληθυσμού υποδηλώνει μείωση του μέσου μεγέθους νοικοκυριού. Παρατηρείται σταδιακή μετάβαση από τις εκτεταμένες και πολυπρόσωπες οικογενειακές δομές προς μικρότερα, κυρίως πυρηνικά νοικοκυριά, τάση που συνάδει με το σύγχρονο κοινωνικό και δημογραφικό πρότυπο.
Αναφορικά με τη σύνθεση του νοικοκυριού παρατηρείται ότι το μεγαλύτερο ποσοστό 21% αποτελείται από 5 μέλη, ακολουθούν με 17,7% νοικοκυριά με 3 μέλη και με 14,5% νοικοκυριά με 2 και 4 μέλη. Οι εκτεταμένες οικογένειες έχουν μειωθεί σημαντικά με το πέρασμα των χρόνων, φτάνοντας συνολικά τα 8 νοικοκυριά.
Ηλικιακή σύνθεση
Η ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού φανερώνει ότι πρόκειται για ένα νεανικό πληθυσμό με προσδόκιμο όριο ζωής τα 60 έτη. Στο σύνολο των 238 απαντήσεων (24 ελλιπείς απαντήσεις στο σύνολο των 262 λόγω του ό,τι δεν γνώριζαν την ηλικία τους) παρατηρείται μια πλατιά βάση, όπου συναντιέται η αναπαραγωγική δραστηριότητα στις ηλικίες από 10 έως 29 έτη. Πάνω από 60 ετών υπάρχουν μόλις 10 άτομα (3 άντρες και 7 γυναίκες).
Εντοπιότητα
Στην πλειονότητά τους οι Ρομά του Κορακόνερου είναι μόνιμοι κάτοικοι Ρόδου, πράγμα που επιβεβαιώνεται και από τα στοιχεία που διαθέτει το Παράρτημα Ρομά από το 2017. 29 νοικοκυριά (δηλ. περίπου τα μισά) ζουν στο Κορακόνερο πάνω από 20 χρόνια. Κατά δήλωσή τους το 71% είναι εγγεγραμμένοι στο Δημοτολόγιο του Δήμου Ρόδου.
Αστικοδημοτική κατάσταση
Σχετικά με τα προβλήματα αστικοδημοτικής κατάστασης 11 νοικοκυριά με συνολικά 27 άτομα δήλωσαν ότι τα αντιμετωπίζουν. Συγκεκριμένα, το 43,10% αντιμετωπίζει προβλήματα με ελλιπή ή λανθασμένη ληξιαρχική πράξη γέννησης, το 34,5% με αδυναμία έκδοσης ταυτότητας και το 22,4% με την ηθαγένεια.
Από τους υπόλοιπους 235 Ρομά με τακτοποιημένη την αστικοδημοτική τους κατάσταση, οι 215 διαθέτουν ΑΜΚΑ, ενώ από τους 108 ενήλικες, οι 97 διαθέτουν ΑΦΜ. Δηλ το 90%.
Εκπαίδευση ανηλίκων
Κατά τη σχολική χρονιά 2024-2025 εβδομήντα ένα (71) μαθητές και μαθήτριες παρακολουθούν τα μαθήματα της Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Στην απογραφή του 2017 η σχολική διαρροή άγγιζε το 66% των παιδιών, αφού πολλά παιδιά δεν πήγαιναν σχολείο. Σήμερα μετά από 9 χρόνια δουλειάς του Παραρτήματος η σχολική διαρροή έφτασε στο 8,5%, αφού δεν παρακολουθούν τακτικά τα μαθήματα της Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης συνολικά 6 παιδιά(4 αγόρια και 2 κορίτσια).
Το 51,7% των μαθητών μεταφέρεται με το ΚΤΕΛ, μετά από διαγωνισμό της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου. Αυτό που ζητήθηκε από τους γονείς σε ποσοστό 69,7% είναι η υποστήριξη στην καθημερινή μελέτη των παιδιών τους.
Στο Γυμνάσιο πηγαίνουν 4 μαθητές, 3 αγόρια και 1 κορίτσι. Μόλις ένας (1) μαθητής παρακολουθεί μαθήματα Επαγγελματικής Σχολής Μαθητείας ΔΥΠΑ.
Για διάφορους λόγους, κυρίως αστικοδημοτικής υπαιτιότητας, 22 παιδιά βρίσκονται εκτός Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης.
Ενήλικες
Σχετικά με το εκπαιδευτικό επίπεδο του αρχηγού της οικογένειας καταγράφεται μεγάλο ποσοστό αναλφαβητισμού. Το 67,2% των αντρών δήλωσε ότι δεν έχει πάει ποτέ σχολείο, ενώ το 87,2% των γυναικών δήλωσε αναλφάβητο. Αυτό σημαίνει ότι έχουμε ένα πληθυσμό με χαμηλό επίπεδο δεξιοτήτων και ικανοτήτων, άρα είναι δύσκολη η ένταξη στην αγορά εργασίας χωρίς υποστήριξη.
Ψηφιακός γραμματισμός
Από τα 62 νοικοκυριά τα 40 διαθέτουν κινητό τηλέφωνο (smart phone). Το 64,5% αυτών που διαθέτουν κινητά έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο (Internet). Από το σύνολο των χρηστών το 66,1% γνωρίζει να χρησιμοποιεί το διαδίκτυο από το κινητό του. Μέσω διαδικτύου επικοινωνούν κατά 67,7% με άλλους Ρομά συγγενείς ή/και φίλους.
Απασχόληση
Σύμφωνα με τις απαντήσεις που δόθηκαν στην καταγραφή του Σεπτεμβρίου 2024 εργάζονται 47 άτομα (ποσοστό 44,3%), 35 άντρες και 12 γυναίκες, από τα 106 που έχουν την ηλικία για να απασχοληθούν. Τα εισοδήματά τους προέρχονται κατά 29% από μισθωτή εργασία, 19,4% από επαιτεία, 16,1% από εμπόριο. Το ποσοστό συντήρησής τους από επιδόματα έχει μειωθεί πολύ.
Το 40,3% διαθέτει ασφάλιση και από αυτούς το 58,3% ασφαλίζεται στο ΕΦΚΑ, και οι υπόλοιποι διαθέτουν βιβλιάριο απορίας. Μόνιμη εργασία έχουν οι 10 (21% -7 άντρες και 3 γυναίκες), περιστασιακή απασχόληση έχουν οι 20 ( 42% – 11 άντρες και 9 γυναίκες) και 17 άντρες δήλωσαν πως η εργασία τους είναι αδήλωτη (36%).
Στην απασχόληση παρατηρούμε σημαντικές αλλαγές. Ας τις εξετάσουμε ως προς το φύλο. Στην καταγραφή του 2017, εργαζόταν κυρίως ο αντρικός πληθυσμός, που δήλωνε κατά 79% ότι έχει περιστασιακή απασχόληση και το 70% ασχολούνταν με την συλλογή και ανακύκλωση σιδερικών. Σήμερα υπό τους άντρες, οι 21 απασχολούνται στη συλλογή και εμπόριο ανακυκλώσιμων ειδών (60%), οι 9 σε τουριστικές επιχειρήσεις, οι 2 διαθέτουν ατομικές επιχειρήσεις, ο 1 είναι δημοτικός υπάλληλος, ο 1 απασχολείται σε τεχνικές και οικοδομικές εργασίες και ο 1 με το πλανόδιο εμπόριο.
Στην καταγραφή του 2017 είχαν δηλώσει 3 γυναίκες ότι δούλευαν ως βοηθητικό προσωπικό στην εργασία του άντρα τους στην συλλογή και ανακύκλωση. Σήμερα αυτή η εικόνα έχει αλλάξει. Έχουμε 12 εργαζόμενες γυναίκες που απασχολούνται σε τουριστικές επιχειρήσεις (ξενοδοχεία, εστιατόρια κτλ) με 3 να δηλώνουν ότι η δουλειά τους είναι μόνιμη και 9 περιστασιακή. Αξίζει να επισημανθεί ότι για πρώτη φορά εργάζεται ποσοστό 22,2% γυναικών Ρομά. Οι περισσότερες βρίσκονται στις ηλικίες των 20 έως 40 ετών, στοιχείο που σηματοδοτεί αλλαγή νοοτροπίας και προσπάθειες για μια καλύτερη ποιοτικά ζωή.
Από αυτούς που εργάζονται, οι 20 έλαβαν εφέτος ανεργία κατά τους χειμερινούς μήνες για πρώτη φορά. Γίνεται καλή δουλειά με τα θέματα της οικονομικής τους ένταξης. Αρχικά η λογίστρια ασχολήθηκε με την εικόνα τους στη ΔΟΥ και τώρα τους υποστηρίζει στην εύρεση εργασίας φέρνοντάς τους σε επαφή με τους εργοδότες, συντάσσοντας βιογραφικά, δείχνοντας τρόπους να ψάχνουν εργασία
Σε ερώτηση για παρακολούθηση σεμιναρίων επαγγελματικής κατάρτισης το 61,3% κρίθηκε θετικά. Οι τρεις θεματικές που συγκέντρωσαν τα μεγαλύτερα ποσοστά συμμετοχής είναι η εκμάθηση τουριστικών επαγγελμάτων, εκμάθηση τεχνικών καμαριέρας/καθαρίστριας και η μηχανολογία – ηλεκτρολογία αυτοκινήτων.
Υγεία
Όπως διαπιστώθηκε και παραπάνω το προσδόκιμο όριο ζωής των Ρομά είναι τα 60 έτη. Η υγεία αν και σημαντική, δεν υπάρχει πρόληψη εκ μέρους τους. Χρησιμοποιούν συνήθως τις υπηρεσίες του Γενικού Νοσοκομείου Ρόδου και ενίοτε του Κέντρου Υγείας Ρόδου. Με το Παράρτημα Ρομά άρχισαν τα παιδιά να εμβολιάζονται σε τακτική βάση.
Στέγαση
Προκειμένου να έχουμε την άποψή τους στο στεγαστικό θέμα, αλλά και στο πλαίσιο της διαβούλευσης για τη συμμετοχή τους στο Τοπικό σχεδιασμό, προβλέφθηκε ερώτηση σχετικά με το πού επιθυμούν να μεταστεγαστούν.
Αιτήματα προς το Παράρτημα Ρομά Δήμου Ρόδου
Για να μπορεί να καταστεί επιτυχημένος ένας σχεδιασμός θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και η γνώμη και επιθυμία των ανθρώπων στους οποίους απευθύνεται. Στο πλαίσιο αυτό οι Ρομά του Κορακόνερου ρωτήθηκαν ποιες από τις αρμοδιότητες του Παραρτήματος Ρομά θεωρούν σημαντικές και θα ήθελαν να εμπλουτιστούν παραπάνω.
Οι τομείς της Υγείας, της Εκπαίδευσης των παιδιών και της Υποστήριξης σε θέματα κοινωνικής πρόνοιας, απασχόλησης και φορολογίας βρίσκονται στις πρώτες θέσεις της ιεράρχησής τους.
