110η Σύνοδος Πρυτάνεων: Τα Ελληνικά Πανεπιστήμια ζητούν ουσιαστική στήριξη για τη μετάβαση από το brain drain στο brain gain

Με σαφείς προ­τά­σεις για τη χρη­μα­το­δό­τηση, τη στε­λέ­χωση, την κυβερ­νο­α­σφά­λεια και το θεσμικό πλαίσιο λει­τουρ­γίας των ΑΕΙ ολο­κλη­ρώ­θη­καν στον Βόλο την Παρα­σκευή 30 Ιανουα­ρίου 2026 οι εργα­σίες της 110ης Συνόδου Πρυ­τά­νεων των Ελλη­νι­κών Πανε­πι­στη­μίων, που φιλο­ξε­νή­θηκε από το Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λίας.

Το κεντρικό σύνθημα της Συνόδου «Πανε­πι­στή­μια σε Νέα Εποχή: Από το Brain Drain στο Brain Gain – Και­νο­το­μία, Εξω­στρέ­φεια, Συμπε­ρί­ληψη και Εκσυγ­χρο­νι­σμός» απο­τυ­πώ­θηκε ουσια­στικά στις συζη­τή­σεις και, κυρίως, στα συμπε­ρά­σματα που δια­μόρ­φω­σαν οι Πρυ­τά­νεις, ανα­δει­κνύ­ο­ντας ότι η ανα­στροφή της φυγής επι­στη­μο­νι­κού δυνα­μι­κού προ­ϋ­πο­θέ­τει σταθερή χρη­μα­το­δό­τηση, επαρκές ανθρώ­πινο δυνα­μικό και λει­τουρ­γικά πανε­πι­στή­μια.

Χρη­μα­το­δό­τηση: Υπο­δο­μές, φοι­τη­τική μέριμνα και νέοι πόροι

Η Σύνοδος επα­νέ­λαβε ότι η χρη­μα­το­δό­τηση των Πανε­πι­στη­μίων παρα­μέ­νει ένα από τα κρι­σι­μό­τερα προ­βλή­ματα, ιδιαί­τερα σε ό,τι αφορά την ανα­καί­νιση και τη συντή­ρηση των υπο­δο­μών. Όπως επι­ση­μάν­θηκε, οι πόροι που προ­βλέ­πο­νται από το ΕΠΑ 2026-2030 δεν επαρ­κούν για την κάλυψη των πραγ­μα­τι­κών αναγκών των ΑΕΙ, γεγονός που καθιστά ανα­γκαία την εξα­σφά­λιση πρό­σθε­των χρη­μα­το­δο­τι­κών πηγών.

Ιδιαί­τερη έμφαση δόθηκε και στην ανάγκη ενί­σχυ­σης των κον­δυ­λίων για τη σίτιση και τη στέγαση των φοι­τη­τών και φοι­τη­τριών, ως βασική προ­ϋ­πό­θεση κοι­νω­νι­κής συνοχής και ισό­τι­μης πρό­σβα­σης στις σπουδές.

Ανθρώ­πινο δυνα­μικό: Υπο­στε­λέ­χωση και κινη­τι­κό­τητα

Οι Πρυ­τά­νεις ανέ­δει­ξαν εκ νέου το χρόνιο πρό­βλημα της υπο­στε­λέ­χω­σης των Πανε­πι­στη­μίων, τόσο σε ακα­δη­μαϊκό όσο και σε διοι­κη­τικό προ­σω­πικό, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι χωρίς επαρκές ανθρώ­πινο δυνα­μικό υπο­νο­μεύ­ε­ται η ποιό­τητα της εκπαί­δευ­σης, της έρευνας και των παρε­χό­με­νων υπη­ρε­σιών.

Σε ό,τι αφορά την κινη­τι­κό­τητα του διοι­κη­τι­κού προ­σω­πι­κού, τονί­στηκε ότι θα πρέπει να απαι­τεί­ται η σύμφωνη γνώμη των Πανε­πι­στη­μίων για κάθε μετα­κί­νηση, κατά το πρότυπο που ισχύει για τους Δήμους και τις Περι­φέ­ρειες.

Κυβερ­νο­α­σφά­λεια: Κοινή απειλή, κοινή αντι­με­τώ­πιση

Η Σύνοδος κατέ­γραψε την κυβερ­νο­α­σφά­λεια ως ένα από τα πλέον κρίσιμα και ταχέως ανα­δυό­μενα ζητή­ματα για την ανώτατη εκπαί­δευση. Οι Πρυ­τά­νεις ζήτησαν από την πολι­τική ηγεσία υπο­στή­ριξη και χρη­μα­το­δό­τηση κοινών εργα­λείων και υπο­δο­μών, ώστε τα Πανε­πι­στή­μια να μπορούν να αντι­με­τω­πί­σουν συντο­νι­σμένα τις αυξα­νό­με­νες ψηφια­κές απειλές.

Ακα­δη­μαϊκά ζητή­ματα και δείκτες χρη­μα­το­δό­τη­σης

Στο πεδίο των ακα­δη­μαϊ­κών θεμάτων, η Σύνοδος πρό­τεινε οι εισα­κτέοι και εισα­κτέες των ακα­δη­μαϊ­κών ετών 2024-25 και εφεξής να λαμ­βά­νουν διδα­κτική και παι­δα­γω­γική επάρ­κεια με τους ίδιους όρους, που ίσχυαν πριν την εφαρ­μογή του Ν. 4957/2022.

Παράλ­ληλα, απο­φα­σί­στηκε η σύσταση Επι­τρο­πής για την επι­και­ρο­ποί­ηση και ανα­μόρ­φωση των ποσο­τι­κών και ποιο­τι­κών δεικτών της ΕΘΑΑΕ, που συν­δέ­ο­νται με την ετήσια κατα­νομή της τακτι­κής χρη­μα­το­δό­τη­σης των ΑΕΙ.

Νομο­θε­τι­κές παρεμ­βά­σεις και λει­τουρ­γία των ΕΛΚΕ

Ιδιαί­τερη ανη­συ­χία εκφρά­στηκε για τα προ­βλή­ματα που δημιουρ­γεί η εφαρ­μογή του Ν. 5140/2024 στη δια­χεί­ριση των έργων μέσω των ΕΛΚΕ, λόγω της υπο­χρε­ω­τι­κής χρήσης τρα­πε­ζι­κού λογα­ρια­σμού στην Τράπεζα της Ελλάδος. Όπως επι­ση­μάν­θηκε, η ρύθμιση αυτή αυξάνει σημα­ντικά τη γρα­φειο­κρα­τία, προ­κα­λεί καθυ­στε­ρή­σεις και επι­βα­ρύ­νει υπέρ­με­τρα το διοι­κη­τικό έργο, καθι­στώ­ντας τη δια­χεί­ριση των προ­γραμ­μά­των σχεδόν αδύνατη. Για τον λόγο αυτό, η Σύνοδος ζητά την εξαί­ρεση των ΕΛΚΕ από τη συγκε­κρι­μένη διάταξη.

Ρόλος των Πανε­πι­στη­μίων σε ευρω­παϊκό επίπεδο

Τέλος, οι Πρυ­τά­νεις πρό­τει­ναν στην Υπουργό Παι­δείας τη συμ­με­τοχή μελών της Συνόδου στην ομάδα προ­ε­τοι­μα­σίας της Ελλη­νι­κής Προ­ε­δρίας της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης το δεύτερο εξάμηνο του 2027, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας τον κομβικό ρόλο των Πανε­πι­στη­μίων στη δια­μόρ­φωση ευρω­παϊ­κών πολι­τι­κών για την εκπαί­δευση, την έρευνα και την και­νο­το­μία.

Ολο­κλή­ρωση εργα­σιών με παρου­σία της πολι­τι­κής ηγεσίας

Οι εργα­σίες της Συνόδου ολο­κλη­ρώ­θη­καν την Παρα­σκευή με τη συμ­με­τοχή της πολι­τι­κής ηγεσίας της χώρας στον τομέα της Παι­δείας, παρου­σία της Υπουρ­γού Παι­δείας, Θρη­σκευ­μά­των και Αθλη­τι­σμού, Σοφίας Ζαχα­ράκη, του Υφυ­πουρ­γού αρμό­διου για την Ανώτατη Εκπαί­δευση, Νικό­λαου Παπαϊ­ω­άν­νου, της Γενικής Γραμ­μα­τέα Συντο­νι­σμού, Εύης Δρα­μα­λιώτη και του Δημήτρη Μπου­ρα­ντώνη, Γενικού Γραμ­μα­τέα Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης.

Κατά τη διάρ­κεια της συζή­τη­σης, οι Πρυ­τά­νεις έθεσαν τα αιτή­ματα και τους προ­βλη­μα­τι­σμούς τους για τον χώρο των ΑΕΙ, σε ένα ανοικτό, ειλι­κρινή και ουσια­στικό διάλογο, ο οποίος εστίασε στις πραγ­μα­τι­κές ανάγκες και στις προ­ο­πτι­κές της ελλη­νι­κής ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης.

Η Σοφία Ζαχα­ράκη στη Σύνοδο Πρυ­τά­νεων

Τα νέα χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία τα οποία θα εξα­σφα­λί­ζουν τη βέλ­τι­στη αξιο­ποί­ηση της πανε­πι­στη­μια­κής περιου­σίας, προ­σφέ­ρο­ντας τη μέγιστη αντα­πο­δο­τι­κό­τητα στις διοι­κή­σεις των Ιδρυ­μά­των και τις τοπικές κοι­νω­νίες, παρου­σί­ασε η Υπουρ­γός Παι­δείας, Θρη­σκευ­μά­των και Αθλη­τι­σμού, Σοφία Ζαχα­ράκη, μιλώ­ντας στην 110η Σύνοδο των Πρυ­τά­νεων στο Βόλο.

Τα εργα­λεία αυτά, απο­τε­λούν ένα σημα­ντικό έργο του Υπουρ­γείου Παι­δείας, Θρη­σκευ­μά­των και Αθλη­τι­σμού σε συνερ­γα­σία με το Υπερ­τα­μείο. Σκοπός να υπο­στη­ρι­χθούν τα δημόσια πανε­πι­στή­μια στην τεχνική και νομική ωρί­μανση ακι­νή­των, στη μελέτη εμπο­ρι­κής αξιο­ποί­η­σης με πολ­λα­πλά μοντέλα (παρα­χώ­ρηση, ΣΔΙΤ, δημόσιο έργο), στη σύνταξη πλήρων τευχών δημο­πρά­τη­σης και διε­νέρ­γεια της δια­γω­νι­στι­κής δια­δι­κα­σίας.

Η Σοφία Ζαχα­ράκη, τόνισε απευ­θυ­νό­μενη στους Πρυ­τά­νεις, ότι η πολι­τική της Κυβέρ­νη­σης υλο­ποιεί­ται «με σεβασμό στην αυτο­νο­μία των Ιδρυ­μά­των και με κοινό στόχο ένα Πανε­πι­στή­μιο σύγ­χρονο, λει­τουρ­γικό και αξιό­πι­στο» επι­ση­μαί­νο­ντας ότι η προ­σπά­θεια κινεί­ται σε δύο άξονες: στην κάλυψη με τον καλύ­τερο τρόπο των υφι­στά­με­νων αναγκών των ΑΕΙ και στην έγκαιρη προ­ε­τοι­μα­σία για τις προ­κλή­σεις που ανα­δύ­ο­νται σε εθνικό και περι­φε­ρειακό επίπεδο, όπως είναι το δημο­γρα­φικό.

Η Υπουρ­γός δεσμεύ­θηκε πως οι πόροι από το νέο ΕΠΑ 2026-2030 για το ΥΠΑΙΘΑ που ανέρ­χο­νται σε 691 εκατ. ευρώ θα αξιο­ποι­η­θούν για παρεμ­βά­σεις οι οποίες εκτός από την κάλυψη αναγκών θα δημιουρ­γή­σουν και προ­στι­θέ­μενη αξία στα Ιδρύ­ματα.

« Ήδη από το 2019 έως σήμερα, η Κυβέρ­νηση του Κυριά­κου Μητσο­τάκη, στήριξε, εμπρά­κτως τα δημόσια Ανώτατα Εκπαι­δευ­τικά Ιδρύ­ματα. Πετύ­χαμε μια ουσια­στική αύξηση της χρη­μα­το­δό­τη­σης στον τακτικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό, η οποία σωρευ­τικά ανέρ­χε­ται σε περίπου 1,5 δις ευρώ. Το σύνολο επι­χο­ρη­γή­σεων από το 2019, αυξά­νε­ται σταθερά από 217,6 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ σε 288,6 εκατ. ευρώ. Μόνο για το 2025, η τακτική επι­χο­ρή­γηση ανήλθε στα 128 εκατ. ευρώ, ενώ η έκτακτη επι­χο­ρή­γηση έφτασε τα 10,45 εκατ. ευρώ. Για το 2026, η συνο­λική τακτική ενί­σχυση αυξά­νε­ται περαι­τέρω και φτάνει περίπου τα 133 εκατ. ευρώ, με επι­πλέον αύξηση άνω των 5 εκατ. ευρώ. Ανα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι τα Πανε­πι­στή­μια μας καλού­νται να δια­χει­ρι­στούν αυξη­μένα ενερ­γειακά κόστη αλλά και κόστη για τη συντή­ρηση, την καθα­ριό­τητα και φυσικά τη φύλαξη, υπέ­γραψα, πρό­σφατα, έκτακτη επι­χο­ρή­γηση ύψους 4,4 εκατ. ευρώ για 5 μεγάλα Πανε­πι­στή­μια».

Σε ότι αφορά στη φοι­τη­τική στέγη η Σοφία Ζαχα­ράκη, τόνισε ότι και το 2026 θα υπάρξει αύξηση του κον­δυ­λίου που αφορά το στεγαστικό-φοιτητικό επίδομα, το οποίο θα ανέλθει, περίπου στα 90 εκατ. ευρώ. Το 2025 δια­τέ­θη­καν 87,7 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ από τα 42 εκατ. το 2019. Πέρυσι 44.840 φοι­τη­τές έλαβαν το στε­γα­στικό επίδομα το οποίο από τα 1.000 ευρώ το 2019, αυξή­θηκε στα 1.500 και 2.000 ευρώ, ενώ στα περι­φε­ρειακά πανε­πι­στή­μια το επίδομα, ανέρ­χε­ται έως και τα 2.500 ευρώ σε περί­πτωση συγκα­τοί­κη­σης. Σε τμήματα περι­φε­ρεια­κών πανε­πι­στη­μίων, όπως διευ­κρί­νισε η Υπουρ­γός, η αύξηση του ποσού για τη φοι­τη­τική στέγη έφτασε το 200%.

Για την ανα­βάθ­μιση και δημιουρ­γία νέων φοι­τη­τι­κών εστιών, η Υπουρ­γός Παι­δείας, δήλωσε ότι το συνο­λικό ποσό που υπο­λο­γί­ζε­ται ότι θα δια­τε­θεί, αγγίζει το 1,1 δις ευρώ, καθώς ένα υψηλό ποσό θα προ­έλ­θει από το Κοι­νω­νικό Κλι­μα­τικό Ταμείο αλλά και από ιδιω­τι­κούς πόρους. Την περίοδο 2021 έως 2025, τα ενταγ­μένα έργα για τις φοι­τη­τι­κές εστίες, υπερ­βαί­νουν τα 857,7 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 737,8 εκατ. ευρώ από ΣΔΙΤ.

Η Σοφία Ζαχα­ράκη έθεσε ως στόχο της Κυβέρ­νη­σης, να αυξηθεί το ποσοστό κάλυψης των αναγκών των φοι­τη­τών για στέγαση από το 7% στο 15% έως το 2030.

Ανα­φο­ρικά για τη σίτιση, σημεί­ωσε ότι διε­ρευ­νά­ται η δυνα­τό­τητα αύξησης του αριθμού των παιδιών που σιτί­ζο­νται αλλά και του ημε­ρή­σιου ποσού που προ­βλέ­πε­ται. « Θα επι­διώ­ξουμε να σιτί­ζο­νται περισ­σό­τερα παιδιά και ποιο­τι­κό­τερα».

Ταυ­τό­χρονα η στήριξη των φοι­τη­τών και φοι­τη­τριών επε­κτεί­νε­ται και με τις:

Μονάδες Υπο­στή­ρι­ξης Φοι­τη­τών, ώστε η πρα­κτική άσκηση, η συμ­βου­λευ­τική στα­διο­δρο­μίας και η δια­σύν­δεση με την αγορά εργα­σίας να απο­τε­λούν οργα­νικό μέρος της φοι­τη­τι­κής εμπει­ρίας.

Μονάδες Δια­σφά­λι­σης Ποιό­τη­τας και Στρα­τη­γι­κού Σχε­δια­σμού και τις υπη­ρε­σίες Υπο­στή­ρι­ξης Διδα­σκα­λίας και Μάθησης.

Ειδική αναφορά έκανε η Υπουρ­γός, στην ολο­κλή­ρωση της δια­δι­κα­σίας δια­γρα­φής των ανε­νερ­γών φοι­τη­τών και της επι­τυ­χούς προ­σπά­θειας να εξο­βε­λι­στεί η κουλ­τούρα της βίας και της ανομίας από το ελλη­νικό δημόσιο Πανε­πι­στή­μιο.

« Την περα­σμένη χρονιά σημειώ­σαμε και με την δική σας συνερ­γα­σία και την δική σας απο­φα­σι­στι­κό­τητα εφαρ­μό­σαμε τον νόμο περί δια­γρα­φών δίνο­ντας και δεύτερη ευκαι­ρία στους φοι­τη­τές και τις φοι­τή­τριες οι οποίοι απο­δε­δειγ­μένα επι­θυ­μούν και προ­σπα­θούν σκληρά να ολο­κλη­ρώ­σουν τις σπουδές τους. Και αντι­με­τω­πί­σαμε το θέμα της βίας μέσα στο δημόσιο Πανε­πι­στή­μιο απο­δί­δο­ντας χώρους που βρί­σκο­νταν επί σειρά ετών σε κατά­ληψη. Πετύ­χαμε δηλαδή όσα έχουμε υπο­χρέ­ωση στις οικο­γέ­νειες που εμπι­στεύ­ο­νται τα παιδιά τους στα χέρια μας: Μια ακα­δη­μαϊκή πορεία σε ένα ασφαλές και πολι­τι­σμένο περι­βάλ­λον» σημεί­ωσε χαρα­κτη­ρι­στικά η Υπουρ­γός.

Απα­ντώ­ντας στο αίτημα όλων των Πρυ­τά­νεων να υπάρξει ένα ενιαίο δια­λει­τουρ­γικό σύστημα κυβερνο- ασφά­λειας των ΑΕΙ η Σοφία Ζαχα­ράκη, ανα­κοί­νωσε την απόφαση άμεσης υλο­ποί­η­σης του συστή­μα­τος από το Υπουρ­γείου Παι­δείας.

Επι­πλέον η Σοφία Ζαχα­ράκη, ανα­φέρ­θηκε στις πρω­το­βου­λίες που έχουν ήδη υλο­ποι­η­θεί όπως:

– η εδραί­ωση της εξω­στρέ­φειας και των θετικών προ­ο­πτι­κών συνερ­γα­σίας και δια­σύν­δε­σης του ελλη­νι­κού δημο­σίου πανε­πι­στη­μίου με ξένα ιδρύ­ματα

– η επέ­κταση της φοι­τη­τι­κής μέρι­μνας μέσω εκτε­τα­μέ­νων και συντο­νι­σμέ­νων ανα­βαθ­μί­σεων κτι­ρια­κών εγκα­τα­στά­σεων, εστιών, βελ­τί­ω­σης της σίτισης

«Η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να εξε­λι­χθεί σε εκπαι­δευ­τικό κόμβο για την ευρύ­τερη περιοχή και η Πολι­τεία έρχεται να δια­σφα­λί­σει ότι δημόσιο Πανε­πι­στή­μιο δια­τη­ρεί τον κεντρικό του ρόλο ως βασικού πυλώνα της ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης. Η εξω­στρέ­φεια, είναι συνθήκη προόδου για την Τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση όμως, απαιτεί και μακρό­πνοο σχε­δια­σμό. Κάναμε ήδη τα πρώτα γενναία βήματα. Πολύ μεγάλο βήμα είναι η έγκριση 74 κοινών μετα­πτυ­χια­κών προ­γραμ­μά­των σπουδών με ξένα Πανε­πι­στή­μια. Επίσης ι η λει­τουρ­γία του παραρ­τή­μα­τος του ΕΚΠΑ στην Κύπρο ενώ μέσω του «Study in Greece» ενι­σχύ­ουμε την παρου­σία μας στο εξω­τε­ρικό. Ας μου επι­τρα­πεί να πω ότι είναι και ένα δικό μου προ­σω­πικό στοί­χημα, γι΄αυτό και ακο­λουθώ ένα στο­χευ­μένο πρό­γραμμα επι­σκέ­ψεων και δια­βου­λευ­σεων στο εξω­τε­ρικό για το θέμα αυτό. Το ελλη­νικό δημόσιο Πανε­πι­στή­μιο απο­δει­κνύει πως μπορεί να συνερ­γά­ζε­ται ισότιμα, να συν­δια­μορ­φώ­νει προ­γράμ­ματα υψηλής ποιό­τη­τας και να προ­σελ­κύει φοι­τη­τές και ερευ­νη­τές από το εξω­τε­ρικό» σημεί­ωσε η Σοφία Ζαχα­ράκη.

Τέλος, στον θετικό απο­λο­γι­σμό του περα­σμέ­νου έτους, η Υπουρ­γός, προ­σέ­θεσε την έγκαιρη ολο­κλή­ρωση των μετεγ­γρα­φών και την επί­σπευση των κατ΄ε­ξαί­ρεση μετεγ­γρα­φών, αλλά και την αύξηση του ποσο­στού των κατα­ταρ­κτη­ρίων εξε­τά­σεων στα περι­φε­ρειακά πανε­πι­στή­μια.

Στις εργα­σίες της Συνόδου συμ­με­τεί­χαν επίσης και τοπο­θε­τή­θη­καν εκπρό­σω­ποι θεσμι­κών φορέων της ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης, της έρευνας, της και­νο­το­μίας και της ψηφια­κής δια­κυ­βέρ­νη­σης, καθώς και εκπρό­σω­ποι της κεντρι­κής και περι­φε­ρεια­κής διοί­κη­σης.

Ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον παρου­σί­ασε η κεντρική ομιλία του Γιώργου Πανα­γιω­τα­κό­που­λου, Καθη­γητή Και­νο­το­μίας, Επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας & Μετα­φο­ράς Τεχνο­λο­γίας, του Πανε­πι­στη­μίου της Καλι­φόρ­νια, Berkeley με θέμα «Το μέλλον της εκπαί­δευ­σης: Καλ­λιέρ­γεια μιας και­νο­τό­μου και παγκό­σμιας νοο­τρο­πίας για τους μελ­λο­ντι­κούς ηγέτες», η οποία ανέ­δειξε τον διεθνή ρόλο των πανε­πι­στη­μίων στη δια­μόρ­φωση ενός σύγ­χρο­νου και αντα­γω­νι­στι­κού εκπαι­δευ­τι­κού οικο­συ­στή­μα­τος.

Η επόμενη Σύνοδος Πρυ­τά­νεων θα φιλο­ξε­νη­θεί από το Πανε­πι­στή­μιο Πειραιά, από 1 έως 4 Απρι­λίου 2026, όπου η συζή­τηση ανα­μέ­νε­ται να συνε­χι­στεί με έμφαση στην υλο­ποί­ηση των προ­τά­σεων που δια­μορ­φώ­θη­καν στον Βόλο.

Πηγή: protothema.gr