Αύξηση 42% στις πυρκαγιές από το 2006 έως το 2023

Ση­μα­ντι­κή αύ­ξη­ση του αριθ­μού των πυρ­κα­γιών κατά 42% σε σύ­γκρι­ση με τον μέσο όρο της πε­ριό­δου 2006-2023 κα­τα­γρά­φη­κε τη φε­τι­νή αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δο, σύμ­φω­να με έκ­θε­ση της πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κής ομά­δας FLAME της Μο­νά­δας ΜΕΤΕΟ του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου Αθη­νών και του WWF Ελλάς για την ανα­σκό­πη­ση της αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου του 2024.

Η εν λόγω με­λέ­τη εγκαι­νιά­ζει μά­λι­στα μία νέα συ­νερ­γα­σία ανά­με­σα στην πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κή ομάδα FLAME της Μο­νά­δας ΜΕΤΕΟ του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου Αθη­νών και στο WWF Ελλάς με σκοπό την επι­στη­μο­νι­κά τεκ­μη­ριω­μέ­νη ανά­λυ­ση των δα­σι­κών πυρ­κα­γιών στη χώρα μας. Η ανα­σκό­πη­ση στο­χεύ­ει στην ενί­σχυ­ση της λο­γο­δο­σί­ας και την εδραί­ω­ση συ­στη­μι­κών δια­δι­κα­σιών, μέσω των οποί­ων θα απο­κο­μί­ζο­νται τα απα­ραί­τη­τα δι­δάγ­μα­τα μετά από κάθε αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δο στην Ελ­λά­δα.

Το 2024, σύμ­φω­να με τη με­λέ­τη, χα­ρα­κτη­ρί­στη­κε από ση­μα­ντι­κή αύ­ξη­ση του αριθ­μού των πυρ­κα­γιών. Με βάση τα δε­δο­μέ­να του European Forest Fire Information System (EFFIS), oι κα­μέ­νες εκτά­σεις εκτι­μώ­νται σε πε­ρισ­σό­τε­ρα από 419.000 στρέμ­μα­τα ενώ εάν συ­νυ­πο­λο­γι­στούν μικρά πε­ρι­στα­τι­κά που δεν πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στο σύ­νο­λο δε­δο­μέ­νων του EFFIS προ­σεγ­γί­ζουν τα 450.000 στρέμ­μα­τα.

Συ­νε­πώς, όπως ανα­φέ­ρε­ται στην έκ­θε­ση, οι κα­μέ­νες εκτά­σεις της φε­τι­νής αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου φαί­νε­ται να βρί­σκο­νται λίγο πιο κάτω από τον εθνι­κό μέσο όρο των 504.927 στρεμ­μά­των (2004 – 2023).

Από τις κα­μέ­νες εκτά­σεις, σύμ­φω­να με την έκ­θε­ση, πε­ρισ­σό­τε­ρα από 255.000 στρέμ­μα­τα αφο­ρούν σε δα­σι­κή έκτα­ση, ενώ συ­νο­λι­κά επη­ρε­ά­στη­καν πε­ρισ­σό­τε­ρα από 90.000 στρέμ­μα­τα σε 11 προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές (εκ των οποί­ων 8 πε­ριο­χές Natura). Ακόμη, πέρα από τις επι­πτώ­σεις σε ση­μα­ντι­κές προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές, κατά την αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δο του 2024 κά­η­καν ξανά -σε διά­στη­μα μι­κρό­τε­ρο των 20 ετών- πάνω από 113.000.

Όπως επι­ση­μαί­νε­ται στη με­λέ­τη, το στοι­χείο αυτό είναι πολύ κρί­σι­μο καθώς μειώ­νει ση­μα­ντι­κά τη δυ­να­τό­τη­τα της φυ­σι­κής ανα­γέν­νη­σης πολ­λών εκ των οι­κο­συ­στη­μά­των αυτών που κά­η­καν πολ­λα­πλώς. Η πλειο­νό­τη­τα των πολ­λα­πλά κα­μέ­νων εκτά­σε­ων εντο­πί­ζε­ται κυ­ρί­ως στην πυρ­κα­γιά της Βο­ρειο­α­να­το­λι­κής Ατ­τι­κής, όπου σχε­δόν ολό­κλη­ρη η έκτα­ση έχει καεί ξανά σε αλ­λε­πάλ­λη­λες πυρ­κα­γιές από το 2004 μέχρι και σή­με­ρα. Όπως ανα­φέ­ρε­ται στην έκ­θε­ση, πρέ­πει να το­νι­στεί «ότι οι πυρ­κα­γιές που καίνε δα­σι­κά οι­κο­συ­στή­μα­τα σε με­τά­βα­ση και δια­δο­χή (συ­νή­θως με χα­μη­λή βλά­στη­ση ανα­γέν­νη­σης και/ή πρό­δρο­μων ειδών) έχουν πολύ με­γα­λύ­τε­ρη οι­κο­λο­γι­κή επί­πτω­ση από αυτές που καίνε ώριμα δάση με ανε­πτυγ­μέ­νους μη­χα­νι­σμούς φυ­σι­κής ανα­γέν­νη­σης. Σε αυτές τις εκτά­σεις, επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες πυρ­κα­γιές σε σύ­ντο­μο χρο­νι­κό διά­στη­μα εξα­ντλούν τη δυ­να­τό­τη­τα φυ­σι­κής ανα­γέν­νη­σης οδη­γώ­ντας σε ερη­μο­ποί­η­ση. Γι’ αυτόν τον λόγο, είναι λάθος να λο­γί­ζο­νται ως «δάση» μόνο οι πε­ριο­χές που έχουν ψηλά ώριμα δέ­ντρα».

Σχε­τι­κά με τις πυρ­κα­γιές που εκ­δη­λώ­θη­καν κατά τη φε­τι­νή αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δο, 14 εξ’ αυτών ευ­θύ­νο­νται για το 72% των συ­νο­λι­κών κα­μέ­νων εκτά­σε­ων του 2024. Αυτό, όπως ανα­φέ­ρουν οι συγ­γρα­φείς της έκ­θε­σης, κα­τα­δει­κνύ­ει τη δυ­σκο­λία που έχει η πο­λι­τεία στη δια­χεί­ρι­ση με­γά­λων πε­ρι­στα­τι­κών, ει­δι­κά κάτω από συν­θή­κες που διευ­κο­λύ­νουν την έναρ­ξη και ευ­νο­ούν την εξά­πλω­ση των πυρ­κα­γιών (π.χ. έλ­λει­ψη βρο­χο­πτώ­σε­ων και χιο­νο­πτώ­σε­ων που ευ­θύ­νο­νται για την έντο­νη ξη­ρα­σία).

Οι πε­ρισ­σό­τε­ρες κα­μέ­νες εκτά­σεις κα­τα­γρά­φη­καν στην Πε­ρι­φέ­ρεια Ατ­τι­κής (117.610 στρ.), ενώ η φε­τι­νή αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δος απο­τέ­λε­σε για την Πε­λο­πόν­νη­σο τη δεύ­τε­ρη χει­ρό­τε­ρη από πλευ­ράς κα­μέ­νων εκτά­σε­ων (94.010 στρ.) από το 2006 έως και σή­με­ρα. Ωστό­σο, αυτό που ση­μειώ­νε­ται είναι ότι κα­τα­γρά­φη­κε συχνή και έντο­νη δρα­στη­ριό­τη­τα πυρ­κα­γιών σε ορει­νούς όγκους της Β. Ελ­λά­δας που έπλη­ξαν αρ­κε­τά οι­κο­συ­στή­μα­τα που δεν είναι προ­σαρ­μο­σμέ­να στην πυρ­κα­γιά. Ει­δι­κό­τε­ρα, σύμ­φω­να με τη με­λέ­τη, σε επί­πε­δο πε­ρι­φε­ρειών της Ελ­λά­δας, η αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δος του 2024 χα­ρα­κτη­ρί­στη­κε από ρεκόρ κα­μέ­νων εκτά­σε­ων στην Κε­ντρι­κή Μα­κε­δο­νία (35.580 στρ.).

Οι τρεις με­γα­λύ­τε­ρες πυρ­κα­γιές, σύμ­φω­να με την έκ­θε­ση, ήταν η πυρ­κα­γιά στη Βο­ρειο­α­να­το­λι­κή Ατ­τι­κή (Βαρ­νά­βα – Πε­ντέ­λη) τον φε­τι­νό Αύ­γου­στο, η πυρ­κα­γιά στο όρος Όρ­βη­λο του νομού Σερ­ρών – Ιού­λιος/Αύ­γου­στος 2024 καθώς και η πυρ­κα­γιά των Ρο­ζε­νών (Ξυ­λό­κα­στρο) που εκ­δη­λώ­θη­κε στο τέλος Σε­πτεμ­βρί­ου.

Ανα­φο­ρι­κά με τις πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κές συν­θή­κες, όπως ση­μειώ­νει η έκ­θε­ση, για το 2024, η έλ­λει­ψη βρο­χο­πτώ­σε­ων και χιο­νο­πτώ­σε­ων με­τα­ξύ Σε­πτεμ­βρί­ου 2023 και Μαΐου 2024 οδή­γη­σε σε συν­θή­κες έντο­νης ξη­ρα­σί­ας, ενώ σε αρ­κε­τές πε­ριο­χές της χώρας μας κα­τα­γρά­φη­καν οι δυ­σμε­νέ­στε­ρες πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κές συν­θή­κες των τε­λευ­ταί­ων 34 ετών.

Ει­δι­κό­τε­ρα, πριν την αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δο, πολύ ση­μα­ντι­κά υδα­τι­κά ελ­λείμ­μα­τα κα­τέ­γρα­ψε το σύ­νο­λο σχε­δόν της ελ­λη­νι­κής επι­κρά­τειας κατά το διά­στη­μα Σε­πτεμ­βρί­ου 2023 – Μαΐου 2024, με εξαί­ρε­ση τις πε­ριο­χές της Θεσ­σα­λί­ας (λόγω των κα­κο­και­ριών Daniel και Elias) και της Δ. Μα­κε­δο­νί­ας. Μά­λι­στα, σύμ­φω­να με τη με­λέ­τη, τα με­γα­λύ­τε­ρα υδα­τι­κά ελ­λείμ­μα­τα (έως και πε­ρισ­σό­τε­ρα από 200 mm λι­γό­τε­ρης βρο­χής σε σύ­γκρι­ση με τον μέσο όρο της πε­ριό­δου 1991 – 2020) στο ξε­κί­νη­μα της αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου του 2024 κα­τα­γρά­φη­καν σε Πε­λο­πόν­νη­σο, τμή­μα­τα της Μα­κε­δο­νί­ας, Ιόνιο, Κρήτη, Δω­δε­κά­νη­σα και νησιά Βο­ρεί­ου Αι­γαί­ου (Λέ­σβος, Χίος, Σάμος, Ικα­ρία). Πα­ράλ­λη­λα, πε­ριο­ρι­σμέ­νη, σύμ­φω­να με στοι­χεία, ήταν η χιο­νο­κά­λυ­ψη στην Ελ­λά­δα κατά την πε­ρί­ο­δο του Σε­πτεμ­βρί­ου 2023 – Μαΐου 2024. Από τις αρχές Φε­βρουα­ρί­ου ήταν μι­κρό­τε­ρη του 5% ενώ έκτο­τε δια­τη­ρή­θη­κε κοντά στα ιστο­ρι­κά ελά­χι­στα επί­πε­δα (<2-3%).

Ση­μα­ντι­κό στοι­χείο επί­σης απο­τε­λεί και η ου­σια­στι­κή απου­σία βρο­χο­πτώ­σε­ων και χιο­νο­πτώ­σε­ων στη χώρα μας κατά τη διάρ­κεια του φθι­νο­πώ­ρου και του χει­μώ­να του 2023/24, η οποία, όπως το­νί­ζει η με­λέ­τη, οδή­γη­σε σε έντο­νες συν­θή­κες ξη­ρα­σί­ας τα δα­σι­κά καύ­σι­μα και αύ­ξη­σε ση­μα­ντι­κά το δυ­να­μι­κό εκ­δή­λω­σης πυρ­κα­γιών, ήδη από το ξε­κί­νη­μα (Μάιος) της αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου του 2024. Αυτό που αξί­ζει να επι­ση­μαν­θεί, όπως ανα­φέ­ρει η έκ­θε­ση, είναι ότι οι με­γα­λύ­τε­ρες πυρ­κα­γιές του 2024 εκ­δη­λώ­θη­καν σε πε­ριο­χές που ήδη από τον Μάιο του 2024 κα­τέ­γρα­φαν τα υψη­λό­τε­ρα δυ­να­μι­κά εκ­δή­λω­σης πυρ­κα­γιών λόγω της ξη­ρα­σί­ας.

Σε ό,τι αφορά τις πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές συν­θή­κες κατά τη φε­τι­νή αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δο, όπως ση­μειώ­νει η έκ­θε­ση, η αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δος του 2024 ήταν η θερ­μό­τε­ρη των τε­λευ­ταί­ων 34 ετών, ενώ ση­μα­ντι­κά μειω­μέ­νες ήταν επί­σης οι βρο­χο­πτώ­σεις. Πα­ράλ­λη­λα σε πολ­λές πε­ριο­χές της χώρας κα­τα­γρά­φη­καν το 2024 οι με­γα­λύ­τε­ρες τιμές ελ­λείμ­μα­τος τάσης υδρα­τμών από το 1991 και έπει­τα. Το γε­γο­νός αυτό, σύμ­φω­να με την έρευ­να, υπο­δει­κνύ­ει την πολύ χα­μη­λή πε­ριε­χό­με­νη υγρα­σία των δα­σι­κών καυ­σί­μων και επο­μέ­νως την πολύ με­γά­λη ευ­κο­λία ανά­φλε­ξης τους.

Επι­πλέ­ον, όπως το­νί­ζε­ται, κατά τη διάρ­κεια της αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου του 2024, κα­τα­γρά­φη­καν με­σο­σταθ­μι­κά πε­ρισ­σό­τε­ρες από 15 ημέ­ρες με ακραί­ες πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κές συν­θή­κες στο σύ­νο­λο της χώρας. Στη Δ. Ελ­λά­δα, στην Αν. Θεσ­σα­λία και Στε­ρεά Ελ­λά­δα, στην Αν. Μα­κε­δο­νία και Θράκη και στα νησιά του Β. Αι­γαί­ου (Λέ­σβος, Χίος, Σάμος) κα­τα­γρά­φη­καν έως και 30 ακραί­ες πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κά ημέ­ρες, 20 με 30 πε­ρισ­σό­τε­ρες σε σύ­γκρι­ση με τον μέσο όρο της πε­ριό­δου 1991 – 2020. Το στοι­χείο αυτό, όπως σχο­λιά­ζουν οι ερευ­νη­τές, είναι εξαι­ρε­τι­κά ανη­συ­χη­τι­κό για τα οι­κο­συ­στή­μα­τα της Β. Ελ­λά­δας, απο­τε­λώ­ντας έν­δει­ξη ότι στα­δια­κά κα­λού­νται να αντι­με­τω­πί­σουν πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κές συν­θή­κες που ευ­νο­ούν την εκ­δή­λω­ση και εξά­πλω­ση της πυρ­κα­γιάς.

Τέλος, οι κοι­νω­νι­κές, πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές και οι­κο­λο­γι­κές επι­πτώ­σεις των φε­τι­νών δα­σι­κών πυρ­κα­γιών στην Ελ­λά­δα ήταν ιδιαί­τε­ρα ση­μα­ντι­κές με απώ­λεια 7 αν­θρώ­πι­νων ζωών, έκλυ­ση ιδιαί­τε­ρα υψη­λών πο­σο­τή­των διο­ξει­δί­ου του άν­θρα­κα στην ατμό­σφαι­ρα, με­γα­λύ­τε­ρες του αντί­στοι­χου μέσου όρου της πε­ριό­δου 2003 – 2023, ση­μα­ντι­κές υλι­κές ζη­μιές, και επι­πτώ­σεις σε 11 προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές.

Οι προ­τά­σεις για την επό­με­νη ημέρα – Συ­μπε­ρά­σμα­τα – δι­δάγ­μα­τα

Όπως υπο­γραμ­μί­ζει η έκ­θε­ση, η αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δος του 2024 ανα­δει­κνύ­ει για πολ­λο­στή φορά την ανά­γκη για ενι­σχυ­μέ­νη συ­νερ­γα­σία όλων των εμπλε­κό­με­νων φο­ρέ­ων, την ενί­σχυ­ση της λο­γο­δο­σί­ας και τη συ­νε­χή εξέ­λι­ξη του συ­στή­μα­τος δια­χεί­ρι­σης πυρ­κα­γιών της χώρας, μέσα από τις ακό­λου­θες ενέρ­γειες, οι οποί­ες και απο­τε­λούν τις βα­σι­κές προ­τά­σεις στις οποί­ες κα­τα­λή­γει η φε­τι­νή ανα­σκό­πη­ση.

Ει­δι­κό­τε­ρα:

-Επι­τα­κτι­κή ανά­γκη για μια στρα­τη­γι­κή μεί­ω­σης ενάρ­ξε­ων πυρ­κα­γιών. Η αυ­στη­ρο­ποί­η­ση των ποι­νών είναι χρή­σι­μη, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για την επί­λυ­ση του προ­βλή­μα­τος.

-Βελ­τί­ω­ση του συ­στή­μα­τος διε­ρεύ­νη­σης και κα­τα­γρα­φής των αι­τί­ων δε­δο­μέ­νου ότι η γνώση των αι­τί­ων των πυρ­κα­γιών συμ­βάλ­λει στην υλο­ποί­η­ση στο­χευ­μέ­νων ενερ­γειών και απο­τε­λεί προ­ϋ­πό­θε­ση για ένα νο­μο­θε­τι­κό και θε­σμι­κό πλαί­σιο που θα εστιά­ζει πε­ρισ­σό­τε­ρο στην πρό­λη­ψη. Ει­δι­κό­τε­ρα, σύμ­φω­να με την έκ­θε­ση, για την πε­ρί­ο­δο 2000 – 2023, η ανά­λυ­ση από τα δε­δο­μέ­να που πα­ρεί­χε η Διεύ­θυν­ση Αντι­με­τώ­πι­σης Εγκλη­μά­των Εμπρη­σμού του Πυ­ρο­σβε­στι­κού Σώ­μα­τος στο WWF Ελλάς κα­τέ­δει­ξε ότι πα­νελ­λα­δι­κά, μόλις το 16,8% των πυρ­κα­γιών έχουν ερευ­νη­θεί και εξ’ αυτών μόλις το 12,1% έχει εξα­κρι­βω­μέ­νη αιτία έναρ­ξης. Από το σύ­νο­λο των πυρ­κα­γιών που έχουν ερευ­νη­θεί, το 25% χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από άγνω­στη αιτία έναρ­ξης και το 91% απο­δί­δε­ται σε αν­θρω­πο­γε­νή δρα­στη­ριό­τη­τα.

–Διαρ­κής επι­στη­μο­νι­κή υπο­στή­ρι­ξη στο πεδίο προ­κεί­με­νου να γί­νε­ται επε­ξερ­γα­σία όλων των δε­δο­μέ­νων συ­μπε­ρι­φο­ράς της πυρ­κα­γιάς σε πραγ­μα­τι­κό χρόνο και έτσι να υπο­στη­ρί­ζο­νται οι επι­χει­ρη­σια­κές απο­φά­σεις.

-Ενί­σχυ­ση της ετοι­μό­τη­τας του δα­σο­πυ­ρο­σβε­στι­κού μη­χα­νι­σμού, μέσα από την υιο­θέ­τη­ση καλών πρα­κτι­κών, όπως η επι­τή­ρη­ση των πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κών συν­θη­κών και της κα­τά­στα­σης της βλά­στη­σης στο πεδίο.

–Ιε­ράρ­χη­ση ευά­λω­των δα­σι­κών οι­κο­συ­στη­μά­των, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, όπως είδη χωρίς μη­χα­νι­σμούς φυ­σι­κής ανα­γέν­νη­σης ή πε­ριο­χές σε φυ­σι­κή δια­δο­χή που κιν­δυ­νεύ­ουν με ερη­μο­ποί­η­ση.

-Θέ­σπι­ση δια­δι­κα­σιών για συ­στη­μα­τι­κή ανά­λυ­ση κό­στους-οφέ­λους μετά από κάθε αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δο, ώστε να αξιο­λο­γεί­ται με δια­φά­νεια η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα όλων των δρά­σε­ων πρό­λη­ψης, κα­τα­στο­λής και απο­κα­τά­στα­σης και να προσ­διο­ρί­ζο­νται κα­λύ­τε­ρες πο­λι­τι­κές.

Η θέ­σπι­ση επί­ση­μης δη­μό­σιας δια­δι­κα­σί­ας εξα­γω­γής δι­δαγ­μά­των έπει­τα από κάθε αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δο, ως απα­ραί­τη­το βήμα για τη βελ­τί­ω­ση της δια­χεί­ρι­σης των πυρ­κα­γιών στην Ελ­λά­δα. Η δια­δι­κα­σία αυτή θα πρέ­πει να είναι δια­φα­νής και να συμ­με­τέ­χουν σε αυτή όλοι οι φο­ρείς που εμπλέ­κο­νται στον κύκλο της δια­χεί­ρι­σης των πυρ­κα­γιών.

Ση­μειώ­νε­ται ότι η ανα­σκό­πη­ση της αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου 2024 είναι το πρώτο απο­τέ­λε­σμα της συ­νερ­γα­σί­ας με­τα­ξύ της Πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κής Ομά­δας FLAME της Μο­νά­δας ΜΕΤΕΟ του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου Αθη­νών και του WWF Ελλάς για τη συ­νο­λι­κή επι­στη­μο­νι­κή αξιο­λό­γη­ση της φε­τι­νής αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου. Πρό­θε­ση όλων των εμπλε­κο­μέ­νων είναι η συ­νερ­γα­σία αυτή να συ­νε­χι­στεί και τα επό­με­να χρό­νια, με στόχο τη βελ­τί­ω­ση του εθνι­κού συ­στή­μα­τος δα­σο­πυ­ρό­σβε­σης στη χώρα μας.

 

Πηγή: Reporter.gr