Η Δωδεκάνησος στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ξένοι παράγοντες και η προσφορά των Δωδεκανήσιων στον αγώνα

Ο Β’ Πα­γκό­σμιος πό­λε­μος είναι γε­γο­νός ότι βρήκε τα Δω­δε­κά­νη­σα ενώ­πιον ενός ανί­κα­νου να δια­χει­ρι­σθεί το Δω­δε­κα­νη­σια­κό ζή­τη­μα εθνι­κού Κέ­ντρου. Ενός εθνι­κού Κέ­ντρου που ύστε­ρα από τη Μι­κρα­σια­τι­κή Κα­τα­στρο­φή, σπα­ρασ­σό­ταν από κυ­βερ­νη­τι­κές κρί­σεις, δι­χα­σμούς, κι­νή­μα­τα, δι­κτα­το­ρί­ες, καθώς επί­σης και από το τε­ρά­στιο προ­σφυ­γι­κό ζή­τη­μα.

Tου Θε­ό­δω­ρου Μ. Πα­πα­γε­ωρ­γί­ου Δι­κη­γό­ρου-Άρχ. Δι­καιο­φύ­λα­κα Οι­κου­με­νι­κού Πα­τριαρ­χεί­ου

Σε εκεί­νες τις συν­θή­κες, η Δω­δε­κά­νη­σος βρέ­θη­κε αντι­κει­με­νι­κά στο εθνι­κό πε­ρι­θώ­ριο. Φτά­νο­ντας δυ­στυ­χώς δια στό­μα­τος του Ελευ­θέ­ριου Βε­νι­ζέ­λου, ως από το 1929 πρω­θυ­πουρ­γού της Ελ­λά­δος, να δη­λώ­νε­ται προς την Ιτα­λία ότι «Δεν δύ­να­ται και δεν πρέ­πει η Δω­δε­κά­νη­σος να εμπο­δί­ση την ανά­πτυ­ξιν και εμπέ­δω­σιν των σχέ­σε­ων φι­λί­ας και εμπι­στο­σύ­νης με­τα­ξύ Ελ­λά­δος και Ιτα­λί­ας».

Και δυ­στυ­χώς τα πράγ­μα­τα για τη Δω­δε­κά­νη­σο είχαν ακόμη πιο δρα­μα­τι­κή συ­νέ­χεια, εξ’ αι­τί­ας της ακόμη πιο αδύ­να­μης ελ­λη­νι­κής πο­λι­τεί­ας, υπό το κα­θε­στώς της δι­κτα­το­ρι­κής κυ­βέρ­νη­σης Με­τα­ξά που πα­ρα­μο­νές του Β΄Πα­γκό­σμιου Πο­λέ­μου βρέ­θη­κε να τη κυ­βερ­νά. Συ­γκε­κρι­μέ­να, σύμ­φω­να με τις κα­τα­γρα­φές της Ιστο­ρί­ας (π.χ. Λ. Δι­βά­νη: Η εδα­φι­κή ολο­κλή­ρω­ση της Ελ­λά­δας 1830-1947), στη Συν­θή­κη που στις 19-1-1939 υπο­γρά­φη­κε με­τα­ξύ Γαλ­λί­ας και Αγ­γλί­ας από τη μια πλευ­ρά και Τουρ­κί­ας από την άλλη, για αμοι­βαία βο­ή­θεια, με­σού­ντος πλέον του Β΄ Πα­γκό­σμιου Πό­λε­μου, οι δύο συμ­μα­χι­κές δυ­νά­μεις, η Γαλ­λία και η Αγ­γλία, χωρίς οποια­δή­πο­τε δι­καιο­δο­σία για τη Δω­δε­κά­νη­σο, ερή­μην της Ελ­λά­δας, έφτα­σαν στο ση­μείο για να δε­λε­ά­σουν την ου­δέ­τε­ρη -ευ­τυ­χώς μέχρι το τέλος- Τουρ­κία, ώστε να ει­σέλ­θει στον πό­λε­μο στο πλευ­ρό των Συμ­μά­χων, να της προ­τεί­νουν αν χρεια­ζό­ταν ως «επι­χει­ρη­μα­τι­κή στρα­τιω­τι­κή βο­ή­θεια» τη Δω­δε­κά­νη­σο.

Και δεν έφτα­νε μόνον αυτό. Ακο­λού­θη­σε και η Ενωση Σο­βιε­τι­κών Σο­σια­λι­στι­κών Δη­μο­κρα­τιών, καθώς ο ηγέ­της της, ο Ιωσήφ Στά­λιν σε μυ­στι­κή συ­νά­ντη­ση που είχε με τον βρε­τα­νό Υπουρ­γό Εξω­τε­ρι­κών Ηντεν, για να προ­σελ­κύ­σει και αυτός την Τουρ­κία υπέρ των Συμ­μά­χων και κατά του Άξονα, πρό­τει­νε επί­σης ότι μπο­ρούν να της προ­σφερ­θούν όχι μόνο τα Δω­δε­κά­νη­σα, αλλά και τμήμα ακόμη της νό­τιας Βουλ­γα­ρί­ας…

Στα Δω­δε­κά­νη­σα, στο με­τα­ξύ, με την έναρ­ξη του Β΄ Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου είχαν ήδη συλ­λη­φθεί από τους Ιτα­λούς σχε­δόν 500 πα­τριώ­τες, που είχαν την ελ­λη­νι­κή υπη­κο­ό­τη­τα. Στη Ρόδο, οι συλ­λη­φθέ­ντες στην αρχή κλεί­στη­καν στην τάφρο του Κά­στρου, στις φυ­λα­κές της Μέγ­γα­βλης και στο πε­ρί­κλει­στο ιπ­πο­τρο­φείο πίσω από το Δη­μαρ­χείο.

Ακο­λού­θη­σε ο εγκλει­σμός τους ή και η απέ­λα­σή τους στην Ιτα­λία. Σε στρα­τό­πε­δα συ­γκέ­ντρω­σης και σε χώ­ρους απο­μό­νω­σης στις πιο άθλιες συν­θή­κες. Από τις κα­κου­χί­ες πολ­λοί πέ­θα­ναν, ή όσοι επέ­ζη­σαν στο τέλος του πο­λέ­μου γύ­ρι­σαν βαριά άρ­ρω­στοι.

Παρά ταύτα οι Δω­δε­κα­νή­σιοι ου­δέ­πο­τε δεν λι­γο­ψύ­χη­σαν για την Μη­τέ­ρα Ελ­λά­δα. Προ­βάλ­λο­ντας την πα­τριω­τι­κή ελ­λη­νι­κή ψυχή τους, βρέ­θη­καν από τη πρώτη στιγ­μή πα­ρό­ντες στην πρώτη γραμ­μή του με­τώ­που, με πρώτο νεκρό Έλ­λη­να αξιω­μα­τι­κό του πο­λέ­μου, τον Αλέ­ξαν­δρο Διάκο από τη Χάλκη.

Επί­σης 1850 Δω­δε­κα­νή­σιοι, φοι­τη­τές και ερ­γα­ζό­με­νοι στην ελεύ­θε­ρη Ελ­λά­δα, με επι­μο­νή ζή­τη­σαν και πέ­τυ­χαν να εκ­δο­θεί και να ισχύ­σει από 9-11-1940 βα­σι­λι­κό διά­ταγ­μα περί κα­τά­τα­ξης εθε­λο­ντών, ηλι­κί­ας 18 έως 45 ετών. Με το διά­ταγ­μα αυτό κα­τά­φε­ραν να συ­γκρο­τη­θούν τρία τάγ­μα­τα που απο­τέ­λε­σαν το ηρω­ι­κό Σύ­νταγ­μα Δω­δε­κα­νη­σί­ων Εθε­λο­ντών. ΄Οπως μά­λι­στα κα­τέ­γρα­ψαν σε βι­βλία τους, ο Συ­μια­κός αξιω­μα­τι­κός Μάρ­κος Κλα­δά­κης που ήταν διοι­κη­τής ενός από τα Τάγ­μα­τα, όπως και ο Ρό­διος δι­κη­γό­ρος Ευάγ­γε­λος Ψι­μό­ρι­φος που νε­α­ρός φοι­τη­τής ήταν από τους εθε­λο­ντές οπλί­τες, τα πράγ­μα­τα για το ηρω­ι­κό Σύ­νταγ­μα Δω­δε­κα­νη­σί­ων Εθε­λο­ντών δεν ξε­κί­νη­σαν κα­θό­λου καλά:

Στην αρχή η Ελ­λη­νι­κή Πο­λι­τεία τους αντι­με­τώ­πι­σε με επι­φύ­λα­ξη και από το στρα­τό­πε­δο του Χαϊ­δα­ρί­ου που στρα­το­λο­γή­θη­καν, βρέ­θη­καν σκα­πα­νείς να κα­τα­σκευά­ζουν ορύγ­μα­τα ανα­το­λι­κά από το αλ­βα­νι­κό μέ­τω­πο, από τα βουνά του Καϊ­μακ­σα­λάν μέχρι τη λίμνη της Βε­γο­ρί­τι­δας. Στη συ­νέ­χεια ωστό­σο, όταν άρ­χι­σε και εκεί η γερ­μα­νι­κή επί­θε­ση, το Σύ­νταγ­μα Δω­δε­κα­νη­σί­ων Εθε­λο­ντών βρέ­θη­κε μόνο του να πο­λε­μά τον εχθρό στην πρώτη γραμ­μή.

Να όμως που και πάλι οι άκα­πνοι Δω­δε­κα­νή­σιοι Εθε­λο­ντές, πρό­λα­βαν και έκα­ναν το θαύμα τους. Πο­λέ­μη­σαν στα ίσα τους υπέρ­τε­ρους σε στρά­τευ­μα και σε πο­λε­μι­κά μέσα Γερ­μα­νούς και σαν τους 300 Σπαρ­τιά­τες του Λε­ω­νί­δα στις Θερ­μο­πύ­λες, έγρα­ψαν ιστο­ρία αφή­νο­ντας στο πεδίο της μάχης δέκα ήρωες Δω­δε­κα­νή­σιους Εθε­λο­ντές.

Αλλά και στη διάρ­κεια της κα­το­χής, οι Δω­δε­κα­νή­σιοι δεν έμει­ναν στα με­τό­πι­σθεν. ΄Ε­δω­σαν και πάλι το παρών με την εθε­λο­ντι­κή συμ­με­το­χή τους στη τρίτη ομάδα του Βα­σι­λι­κού Ελ­λη­νι­κού Στρα­τού Μέσης Ανα­το­λής. Στην ομάδα αυτή συ­γκα­τα­λέ­χθη­καν Δω­δε­κα­νή­σιοι που βρέ­θη­καν στη Αί­γυ­πτο τα­ξι­δεύ­ο­ντας μέσω Τουρ­κί­ας και Κύ­πρου και περ­νώ­ντας ένα διά­στη­μα έγκλει­στοι σε στρα­τό­πε­δα στη Μέση Ανα­το­λή, για λό­γους κα­χυ­πο­ψί­ας επει­δή προ­έρ­χο­νταν από τα «ιτα­λι­κά» Δω­δε­κά­νη­σα…..

Και η ομάδα αυτή. εξαι­τί­ας της αθρό­ας κα­τά­τα­ξης Δω­δε­κα­νη­σί­ων από Δω­δε­κα­νη­σια­κή Φά­λαγ­γα όπως αρ­χι­κά ονο­μά­σθη­κε, σύ­ντο­μα έγινε Σύ­νταγ­μα.

Το Πρώτο Δω­δε­κα­νη­σια­κό Σύ­νταγ­μα, που δια­κρί­θη­κε όπου το Συμ­μα­χι­κό στρα­τη­γείο επέ­λε­ξε να το απο­στεί­λει, αντί δη­λα­δή σε απο­στο­λές στη Δω­δε­κά­νη­σο όπως θα έπρε­πε, στις μάχες του Το­μπρούκ, του Ελ Αλα­μέιν και του Ρί­μι­νι….

Εξέ­χου­σα ήταν ακόμη η εθε­λού­σια προ­σφο­ρά των Δω­δε­κα­νη­σί­ων στον Β΄Πα­γκό­σμιο Πό­λε­μο μέσα στη Δω­δε­κά­νη­σο. Στη Ρόδο κυ­ρί­ως μέσω του δι­κτύ­ου που είχε επί­κε­ντρο το Λη­μέ­ρι της Μο­νο­λί­θου, από όπου οι Δω­δε­κα­νή­σιοι πα­ρεί­χαν υπη­ρε­σί­ες τόσο στον κα­τα­σκο­πευ­τι­κό τομέα δί­νο­ντας πλη­ρο­φο­ρί­ες για στρα­τιω­τι­κές εγκα­τα­στά­σεις, είτε συμ­με­τέ­χο­ντας σε εκτε­τα­μέ­νες πρά­ξεις δο­λιο­φθο­ρών και σα­μπο­τάζ, όπως αυτή που έμει­νε γνω­στή σαν επι­χεί­ρη­ση Anglo, τον Σε­πτέμ­βριο του 1942, με εκτε­τα­μέ­νες κα­τα­στρο­φές σε δύο ιτα­λι­κά στρα­τιω­τι­κά αε­ρο­δρό­μια της Ρόδου.

Ταυ­τό­χρο­να οι εξο­ρί­ες, φυ­λα­κί­σεις, εκτε­λέ­σεις για όσους ερ­γά­ζο­νταν για την Αντί­στα­ση, ήταν χωρίς κα­νέ­να έλεος. Ακόμη και λίγο καιρό πριν την απο­χώ­ρη­σή τους οι Γερ­μα­νοί κα­τα­κτη­τές, έδει­ξαν το πιο σκλη­ρό τους πρό­σω­πο, συλ­λαμ­βά­νο­ντας και οδη­γώ­ντας στο εκτε­λε­στι­κό από­σπα­σμα πέντε νε­α­ρούς Δω­δε­κα­νή­σιους πα­τριώ­τες. Τους ήρωες Μι­χά­λη Βρού­χο, Στέ­φα­νο Γέ­ρο­ντα, Γιάν­νη Δεν­δρι­νό, Γε­ώρ­γιο Κω­στα­ρί­δη, Κλε­ό­βου­λο Χα­τζη­γε­ωρ­γί­ου.

Είναι λοι­πόν γε­γο­νός ότι η Δω­δε­κά­νη­σος και ο Δω­δε­κα­νη­σια­κός Λαός κρα­τώ­ντας στι­βα­ρά και πο­λε­μώ­ντας για την Ελ­λη­νι­κή Ση­μαία, κέρ­δι­σαν επι­τέ­λους μετά τον Β’ Πα­γκό­σμιο Πό­λε­μο την δι­καιού­με­νη ελευ­θε­ρία και την εν­σω­μά­τω­ση στον εθνι­κό κορμό, απο­δει­κνύ­ο­ντας αφε­νός μεν ότι με θυ­σί­ες και απο­φα­σι­στι­κό­τη­τα ξε­περ­νιέ­ται κάθε εμπό­διο και δυ­σμε­νής συ­γκυ­ρία, αφε­τέ­ρου δε αφή­νο­ντας πα­ρα­κα­τα­θή­κη ένα μή­νυ­μα που πάντα πρέ­πει να μας δι­δά­σκει.

Ότι δη­λα­δή ο Λαός είναι αυτός που με ανα­ντι­κα­τά­στα­το και μο­να­δι­κό όπλο την Ψυχή του και τις Αρχές του, δίνει τους αγώ­νες και χα­ράσ­σει την Ιστο­ρία του ΄Ε­θνους και αλί­μο­νο αν εμπι­στεύ­ε­ται και αφή­νει την τύχη του μόνο στους ξέ­νους κάθε εί­δους συμ­μα­χι­κούς πα­ρά­γο­ντες… .