Κατέρρευσε το Τζαμί Ρετζέπ Πασά

Μας λύπησε, μας προβλημάτισε και μας εξόργισε.
“Τζαμί του Ρετζέπ Πασά. Το ωραιότερο τέμενος της Ρόδου. Κτίστηκε κατ εντολή του Ρετζέπ Πασά το 1588, πιθανόν από τον μεγαλύτερο διεθνώς αναγνωρισμένο αρχιτέκτονα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας Mimar Sinan, ή από κάποιο μαθητή του, αλλά που φέρει όλα τα καλαίσθητα στοιχεία της τεχνοτροπίας του και σίγουρα ανήκει στη σχολή του. Έμεινε αναλλοίωτο για πλέον των τριών αιώνων. Ήδη από τα τέλη του εικοστού αιώνα έδειχνε σημεία κόπωσης λόγο έλλειψης συντήρησης, έμεινε για είκοσι χρόνια υποστυλωμένο και τον Δεκέμβριο του 2011 κατέρρευσε το προστώο του.”
Κάπως έτσι θα καταγραφεί στα κιτάπια της ιστορίας, όταν στα πολλά χρόνια που θα έρθουν θα αναφέρονται σε αυτό. Πολλούς από εμάς η ιστορία δεν θα μας γράψει ούτε σε μια υποσημείωση των σελίδων της. Θα είμαστε όμως μέσα στο κοινωνικό σύνολο που επέτρεψε να συμβεί αυτό το γεγονός. Θα έχουμε καταθέσει την δική μας αρνητική συνεισφορά στην ιστορία των μνημείων αυτού του τόπου. Της πατρίδας μας.
Με μια επιφανειακή θεώρηση πιθανώς να δείχνει εκτός τόπου και χρόνου το θέμα στο οποίο αναφερόμαστε. Βιώνουμε μια περίοδο που έχουμε εμπεδώσει απόλυτα και με τραγικό τρόπο ότι «λεφτά δεν υπάρχουν». Είμαστε μάρτυρες μιας διαρκούς απαξίωσης και αποσάθρωσης του κρατικού μηχανισμού, που δεν έχει πλέον μια αρραγή οντότητα και αποτελεσματικότητα έστω και με τα χίλια – μύρια προβλήματα του. Περιστασιακά αντιλαμβανόμαστε ότι έχουμε κατεβάσει πολύ το πήχη της αξιοπρέπειας, υπερηφάνειας, ευαισθησίας και καλαισθησίας μας, περιμένοντας «τη δόση μας».
Πράγματι λοιπόν σε αυτό το περιβάλλον φαντάζει ουτοπικό να περιμένει να ακούσει κανείς απελπισμένες φωνές μπροστά σε ερείπια, όταν ήδη από τις περιόδους που «είχαμε λεφτά», το κτίριο ήταν εκεί πληγωμένο και φώναζε, χωρίς να το ακούει κανείς.
Όμως αυτή η άποψη απέχει πολύ απ’ την αλήθεια. Κάποτε το ’21 πολιορκούμενοι οι Τούρκοι στην Ακρόπολη ξέμειναν από πυρομαχικά και άρχισαν να χαλάνε τις κολόνες, για να πάρουν το μολύβι που τις συνέδεε και να φτιάξουν βόλια. Όταν οι «άξεστοι και αγράμματοι» Έλληνες το αντιλήφτηκαν, πήγαν και τους έδωσαν βόλια για να μην χαλαστούν οι κολώνες.
Αν με κάποιο μαγικό τρόπο μας λυνόταν το οικονομικό πρόβλημα αλλά συνεχίζαμε να έχουμε χαμένες τις αξίες όπως την αξιοπρέπεια, την υπερηφάνεια, την ευαισθησία, την καλαισθησία, και πάνω από όλα την ευθύνη ότι αυτό που παραλαμβάνουμε θα πρέπει να το παραδώσουμε στις επόμενες γενιές τουλάχιστον όπως το πήραμε, είναι σίγουρο ότι κάποια στιγμή θα ξανά καταλήξουμε όπως και τώρα. Αν ξαναθυμηθούμε τις αξίες με τις οποίες ήδη μια γενιά πριν έχτισε την μεταπολεμική Ελλάδα, τότε είναι μια καλή αρχή.
Ξέρουμε πολύ καλά όλες τις πτυχές της ολιγωρίας για το Βακούφικο κτίριο, τη μελέτη του Δήμου, και για τη μη ένταξη του σε τόσα προγράμματα που περάσανε. Όμως η αναφορά σε όλα αυτά είναι “μικρά” μπροστά στην ουσία για τη συντήρηση του κτιρίου και δεν εμπλεκόμαστε. Η παρέμβαση αυτή έχει σκοπό να συμβάλει στο να διώξει έστω και ένα μικρό μέρος από τη σκόνη που έχει κατακάτσει στις ευαίσθητες χορδές, που πιστεύουμε ότι έχει ο κόσμος στα μέρη μας.
Στοχεύει επίσης και στους καθ υλη υπεύθυνους, που πίσω από διαδικασίες και ανόητες εμμονές, άφησαν ένα σημαντικό κτίριο της πατρίδας μας είκοσι χρόνια σε σκαλωσιές για να αρχίσει μετά να καταρρέει. Στο υπουργείο πολιτισμού εκτός από παρωπίδες έχουν και καθρέφτες. Και επειδή πιστεύουμε ότι έχουν και ευαισθησία, θα μας χαροποιούσε να συμβάλουμε στο να αισθανθούν άβολα το βράδυ στον καθρέφτη τους. Έτσι και αλλιώς η αναστύλωση, συντήρηση και σωτηρία του κτιρίου, περνά μέσα από δικές τους ενέργειες. Έχουν την ευκαιρία να το κάνουν και να ξαναδούν τον καθρέφτη τους να τους χαμογελάει ξανά.
Αντώνης Κάζας
Νίκος Κουμνάκης
Αγαπητός Ξάνθης
Γιώργος Σάββενας
όλοι Αρχιτέκτονες