ΕΕ-Τουρκία: Στρατηγική στροφή ή παροδική προεκλογική κρίση;

Οι σχέ­σεις Ολ­λαν­δί­ας – Τουρ­κί­ας βρί­σκο­νται σε ορια­κό ση­μείο. Η Αυ­στρία ανα­κοί­νω­σε ότι ο Ρε­τζέπ Ταγίπ Ερ­ντο­γάν «δεν είναι ευ­πρόσ­δε­κτος» για προ­ε­κλο­γι­κή εκ­στρα­τεία εκεί. Στη Γερ­μα­νία κρα­τί­δια ακυ­ρώ­νουν πο­λι­τι­κές συ­γκε­ντρώ­σεις Τούρ­κων εν όψει του πο­λω­τι­κού δη­μο­ψη­φί­σμα­τος της 16ης Απρι­λί­ου, με το οποίο ο νέος «σουλ­τά­νος» θέλει να ανα­λά­βει απο­λυ­ταρ­χι­κές υπε­ρε­ξου­σί­ες. Εκεί­νος απά­ντη­σε γκρε­μί­ζο­ντας ένα δι­πλω­μα­τι­κό τα­μπού δε­κα­ε­τιών: κα­τη­γό­ρη­σε τη Γερ­μα­νία της Αν­γκε­λα Μέρ­κελ για «να­ζι­στι­κές πρα­κτι­κές», επει­δή φι­μώ­νει την ελευ­θε­ρία της έκ­φρα­σης επί γερ­μα­νι­κού εδά­φους, όπου ζουν 4 εκα­τομ­μύ­ρια τούρ­κοι με­τα­νά­στες, πολ­λοί με δι­καί­ω­μα ψήφου.

Αυτή η δι­πλω­μα­τι­κή κρίση στις σχέ­σεις Τουρ­κί­ας – Γερ­μα­νί­ας ση­μα­το­δο­τεί μια στρα­τη­γι­κή ρήξη με την ΕΕ από τον Ερ­ντο­γάν, σχε­δια­σμέ­νη για εσω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή κα­τα­νά­λω­ση πριν από το δη­μο­ψή­φι­σμα; Ή μήπως είναι απλώς άλλη μια κλι­μά­κω­ση που θα ξε­χα­στεί σύ­ντο­μα τόσο από την Τουρ­κία όσο και από τις χώρες της ΕΕ; ρώ­τη­σε «Το Βήμα» δύο ει­δι­κούς.

«Δεν νο­μί­ζω ότι μπο­ρού­με να μι­λά­με για στρα­τη­γι­κές ρή­ξεις όταν πρό­κει­ται για την Τουρ­κία του Ερ­ντο­γάν» λέει ο Ούλ­ριχ Μπρί­κνερ, γερ­μα­νός κα­θη­γη­τής Ευ­ρω­παϊ­κών Σπου­δών στην έδρα Ζαν Μονέ στο Πα­νε­πι­στή­μιο Στάν­φορντ, στην Κα­λι­φόρ­νια και στο Βε­ρο­λί­νο.

«Εχου­με δει τόσο πολ­λές ση­μα­ντι­κές αλ­λα­γές, οι οποί­ες αντι­στρά­φη­καν λίγο αρ­γό­τε­ρα, ώστε μάλ­λον εμπι­στεύ­ο­μαι τα γε­γο­νό­τα: η ΕΕ είναι και συ­νε­χί­ζει να είναι ο κύ­ριος εμπο­ρι­κός εταί­ρος της Τουρ­κί­ας, πάνω από 3 εκα­τομ­μύ­ρια Τούρ­κοι ζουν εκεί και για δε­κα­ε­τί­ες η Τουρ­κία προ­σαρ­μό­ζε­ται εθε­λο­ντι­κά ώστε κα­νό­νες και πρό­τυ­πά της να είναι σύμ­φω­να με την ενιαία αγορά της ΕΕ.

Δεν το αλ­λά­ζει κά­ποιος αυτό “στρα­τη­γι­κά”, χωρίς εναλ­λα­κτι­κή λύση. Και η Ρωσία ή η Μέση Ανα­το­λή στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα δεν με­τρά­νε ως εναλ­λα­κτι­κές λύ­σεις, ακόμη και αν οι υπο­στη­ρι­κτές του Ερ­ντο­γάν έχουν επεν­δύ­σει πιο πολλά εκεί απ’ ό,τι το παλιό κα­τε­στη­μέ­νο της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης με τον δυ­τι­κό προ­σα­να­το­λι­σμό του» προ­σθέ­τει ο Μπρί­κνερ.

Και συ­μπλη­ρώ­νει: «Πι­στεύω ότι και οι δύο πλευ­ρές χρειά­ζο­νται η μία την άλλη. Είναι δύ­σκο­λο να πει κα­νείς αν αυτά τα πράγ­μα­τα θα ξε­χα­στούν αλλά ακόμα και αν η σχέση δεν θα είναι τόσο καλή όσο στον “μήνα του μέ­λι­τος” των ετών μετά το 2002 θα υπάρ­ξει μια πραγ­μα­τι­στι­κή μορφή συ­νερ­γα­σί­ας, όπου υπάρ­χουν αμοι­βαία συμ­φέ­ρο­ντα».

Μήπως ο Ερ­ντο­γάν αι­σθά­νε­ται ότι έχει το «πάνω χέρι», λόγω της συμ­φω­νί­ας ΕΕ – Τουρ­κί­ας για το Προ­σφυ­γι­κό; ρω­τά­με.

«Πρό­κει­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο για επί­δει­ξη δύ­να­μης ή για έκ­φρα­ση αυ­το­πε­ποί­θη­σης παρά για πραγ­μα­τι­κό “πάνω χέρι” στην πράξη. Η κοινή γνώμη στη Γερ­μα­νία είναι πολύ επι­κρι­τι­κή για τις πο­λι­τι­κές και κοι­νω­νι­κές αλ­λα­γές στην Τουρ­κία, του­λά­χι­στον μετά τις δια­δη­λώ­σεις στο Πάρκο Γκεζί.

Με τις τρο­μο­κρα­τι­κές επι­θέ­σεις στην Κων­στα­ντι­νού­πο­λη και στην Αγκυ­ρα ο του­ρι­σμός μειώ­θη­κε δρα­μα­τι­κά, ο κό­σμος εδώ συ­ζη­τά­ει για την ιδε­ο­λο­γι­κή επιρ­ροή της τουρ­κι­κής κυ­βέρ­νη­σης στη Γερ­μα­νία και η πλειο­νό­τη­τα των Γερ­μα­νών πι­στεύ­ει ότι η Τουρ­κία δεν είναι πρό­θυ­μη και έτοι­μη να εντα­χθεί στην ΕΕ σύ­ντο­μα.

Οσο για το δη­μο­ψή­φι­σμα και τα όσα συ­νέ­βη­σαν μετά το απο­τυ­χη­μέ­νο πρα­ξι­κό­πη­μα στην Τουρ­κία, οι πε­ρισ­σό­τε­ροι Γερ­μα­νοί πι­στεύ­ουν ότι η δη­μο­κρα­τία βρί­σκε­ται σε κίν­δυ­νο και ότι η Τουρ­κία απο­μα­κρύ­νε­ται από τα δυ­τι­κά πρό­τυ­πα όσον αφορά τα πο­λι­τι­κά δι­καιώ­μα­τα. Οι να­ζι­στι­κές συ­γκρί­σεις θε­ω­ρού­νται τόσο πα­ρά­λο­γες όσο και στην Ελ­λά­δα κατά τη διάρ­κεια της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης» κα­τα­λή­γει ο συ­νο­μι­λη­τής μας.

«Η κρίση Τουρ­κί­ας – Γερ­μα­νί­ας είναι πι­θα­νώς πα­ρο­δι­κή» λέει και ο Δη­μή­τρης Τρια­ντα­φύλ­λου, διευ­θυ­ντής στο Κέ­ντρο Διε­θνών και Ευ­ρω­παϊ­κών Σπου­δών (CIES) στο Πα­νε­πι­στή­μιο Κα­ντίρ Χας, στην Κων­στα­ντι­νού­πο­λη.

«Πη­γά­ζει μάλ­λον από το γε­γο­νός ότι το δη­μο­ψή­φι­σμα για την αλ­λα­γή του Συ­ντάγ­μα­τος της 16ης Απρι­λί­ου στην Τουρ­κία πρό­κει­ται να είναι αμ­φίρ­ρο­πο, έτσι κάθε ψήφος με­τρά­ει, ιδίως στη Γερ­μα­νία όπου ζουν πάνω από 1,3 εκα­τομ­μύ­ρια τούρ­κοι ψη­φο­φό­ροι του Ερ­ντο­γάν. Η ακύ­ρω­ση από τις το­πι­κές γερ­μα­νι­κές αρχές πο­λι­τι­κών συ­γκε­ντρώ­σε­ων για την υπο­στή­ρι­ξη του “Ναι” στο δη­μο­ψή­φι­σμα επέ­τρε­ψε στην τουρ­κι­κή κυ­βέρ­νη­ση να παί­ξει το χαρτί του εθνι­κι­σμού, το οποίο είναι επί­σης ένα από τα κύρια ερ­γα­λεία της εκ­στρα­τεί­ας των δυ­νά­με­ων υπέρ του “Ναι” στην Τουρ­κία.

Επί­σης, έρ­χε­ται σε μια εποχή που η Μέρ­κελ δεν θέλει να αντι­δρά­σει υπερ­βο­λι­κά από τον φόβο μήπως κα­ταρ­ρεύ­σει η συμ­φω­νία ΕΕ – Τουρ­κί­ας για το Προ­σφυ­γι­κό. Νο­μί­ζω ότι η στάση “πε­ρι­μέ­νου­με να δούμε” της γερ­μα­νι­κής πλευ­ράς αντα­να­κλά την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ότι αν κερ­δί­σει το “Ναι” στο δη­μο­ψή­φι­σμα συ­νο­μι­λη­τής θα εξα­κο­λου­θή­σει να είναι ο πρό­ε­δρος Ερ­ντο­γάν. Το ίδιο σε­νά­ριο θα εκτυ­λι­χθεί στην Ολ­λαν­δία, αν και εκεί ο πρω­θυ­πουρ­γός Μαρκ Ρούτε και το (κε­ντρο­δε­ξιό) κόμμα του πι­θα­νό­τα­τα να αντι­δρά­σουν πιο ηχηρά λόγω της ανό­δου τού (ακρο­δε­ξιού, εθνο­λαϊ­κι­στή, αντιευ­ρω­παϊ­στή) Χερτ Βίλ­ντερς.

Παρ’ όλα αυτά, η βαριά ρη­το­ρι­κή από τον τούρ­κο πρό­ε­δρο συμ­βάλ­λει σε ένα όλο και πιο αρ­νη­τι­κό πο­λι­τι­κό κλίμα με­τα­ξύ της Γερ­μα­νί­ας και της Τουρ­κί­ας, με δε­δο­μέ­νη και τη φυ­λά­κι­ση του Ντε­νίζ Γιου­τζέλ, τουρ­κο­γερ­μα­νού αντα­πο­κρι­τή της εφη­με­ρί­δας “Die Welt” στην Τουρ­κία» εκτι­μά ο Δ. Τρια­ντα­φύλ­λου.

Το ΒΗΜΑ