Χάνουμε €12 δισ. τον χρόνο από τις εξαγωγές «εγκεφάλων»

Παρά τις με­γα­λο­στο­μί­ες της κυ­βέρ­νη­σης και κομ­μά­των που του προ­σέ­δω­σαν δια­στά­σεις εθνι­κού θέ­μα­τος, το φαι­νό­με­νο της «διαρ­ρο­ής εγκε­φά­λων» πα­ρα­μέ­νει μια ανα­πά­ντη­τη πρό­κλη­ση. Οι νέοι επι­στή­μο­νες της χώρας, στην πλειο­νό­τη­τά τους κά­το­χοι με­τα­πτυ­χια­κών και δι­δα­κτο­ρι­κών τί­τλων σπου­δών, που απο­τε­λούν το με­γα­λύ­τε­ρο εξα­γώ­γι­μο προ­ϊ­όν της χώρας εξα­κο­λου­θούν να ανα­ζη­τούν ευ­και­ρί­ες για την επαγ­γελ­μα­τι­κή και κοι­νω­νι­κή τους εξέ­λι­ξη στο εξω­τε­ρι­κό. Στην Ευ­ρώ­πη, στις ΗΠΑ ακόμα και στα Αρα­βι­κά Εμι­ρά­τα. Και αυτό γιατί στην Ελ­λά­δα η ανα­ξιο­κρα­τία, η κύρια μετά την ανερ­γία αιτία που τους οδη­γεί στην έξοδο, όχι μόνο δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται αλλά μοιά­ζει να απο­τε­λεί δο­μι­κό στοι­χείο της λει­τουρ­γί­ας μιας κυ­βέρ­νη­σης που δή­λω­νε σε όλους τους τό­νους απο­φα­σι­σμέ­νη να την κα­τα­πο­λε­μή­σει.

Μια συ­γκρι­τι­κή ματιά στα στοι­χεία των ερευ­νών που έχουν δει το φως της δη­μο­σιό­τη­τας αρκεί για να δια­πι­στω­θεί η αυ­ξη­τι­κή τάση του brain drain και των οι­κο­νο­μι­κών και κοι­νω­νι­κών επι­πτώ­σε­ων που συ­νε­πά­γε­ται. Η έκ­θε­ση της Τρά­πε­ζας της Ελ­λά­δος για το 2015 εκτι­μού­σε ότι ο αριθ­μός των νέων ηλι­κί­ας 25-39 ετών που έφυ­γαν από την Ελ­λά­δα την πε­ρί­ο­δο 2008-2013 ανερ­χό­ταν σε  πε­ρί­που 223.000.

Σύμ­φω­να με την έρευ­να του κα­θη­γη­τή του Τμή­μα­τος Οι­κο­νο­μι­κών Επι­στη­μών του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Μα­κε­δο­νί­ας κ. Λόη Λα­μπρια­νί­δη για την LSE, που ολο­κλη­ρώ­θη­κε τον Ιού­νιο του ίδιου έτους, οι 139.041 από αυ­τούς έφυ­γαν μετά το 2010, όταν η χώρα ει­σήλ­θε στην πε­ρι­πέ­τεια των μνη­μο­νί­ων που στέ­ρη­σε από τη χώρα πάνω από ένα εκα­τομ­μύ­ριο θέ­σεις ερ­γα­σί­ας. Εναν χρόνο μετά και παρά τις εξαγ­γε­λί­ες της κυ­βέρ­νη­σης για ανά­σχε­ση του φαι­νο­μέ­νου με όπλο τα προ­γράμ­μα­τα του ΕΣΠΑ, ο αριθ­μός των νέων επι­στη­μό­νων που εγκα­τέ­λει­ψαν τη χώρα συ­νέ­χι­σε να αυ­ξά­νε­ται. Ερευ­να της Endeavor Greece, τον Ιού­λιο του 2016, εκτι­μού­σε ότι η «διαρ­ροή τα­λέ­ντων» αφο­ρού­σε 350.000-427.000 νέους αν­θρώ­πους. Πριν από λίγες ημέ­ρες, σε ημε­ρί­δα του Ελ­λη­νο­α­με­ρι­κα­νι­κού Εμπο­ρι­κού Επι­με­λη­τη­ρί­ου με θέμα την αγορά ερ­γα­σί­ας και τη με­τα­νά­στευ­ση των Ελ­λή­νων, οι ομι­λη­τές ανέ­φε­ραν ότι ο συ­νο­λι­κός αριθ­μός των Ελ­λή­νων που έφυ­γαν την πε­ρί­ο­δο 2008-2016 ανέρ­χε­ται σε πε­ρί­που 450.000 επι­κα­λού­με­νοι έρευ­να της KPMG.

Το μέ­γε­θος του προ­βλή­μα­τος ανα­δει­κνύ­ουν, στις πολ­λα­πλές δια­στά­σεις του, τα ποιο­τι­κά στοι­χεία όσων ανα­γκά­στη­καν να φύ­γουν. Η Ελ­λά­δα γερνά με με­γά­λη τα­χύ­τη­τα. Υπο­λο­γί­ζε­ται ότι το 2030 το ένα τρίτο του πλη­θυ­σμού θα είναι άνω των 60 ετών. Η πλειο­νό­τη­τα όσων ανα­ζή­τη­σαν μια κα­λύ­τε­ρη επαγ­γελ­μα­τι­κή προ­ο­πτι­κή στο εξω­τε­ρι­κό είναι κάτω των 45 ετών. Χά­νο­νται άν­θρω­ποι στην πλέον πα­ρα­γω­γι­κή τους ηλι­κία, άν­θρω­ποι με γνώ­σεις εξει­δι­κευ­μέ­νες που θα μπο­ρού­σαν με τρόπο απο­φα­σι­στι­κό να βοη­θού­σαν στην ανά­κτη­ση του χα­μέ­νου αντα­γω­νι­στι­κού πλε­ο­νε­κτή­μα­τος της χώρας. Αν­θρω­ποι στους οποί­ους το ελ­λη­νι­κό κρά­τος, σύμ­φω­να με τις έρευ­νες που είδαν το φως της δη­μο­σιό­τη­τας, επέν­δυ­σε περί τα 8 δισ. ευρώ για την εκ­παί­δευ­σή τους. Μια επέν­δυ­ση τους καρ­πούς της οποί­ας απο­λαμ­βά­νουν άλλες χώρες. Σύμ­φω­να με τα όσα ανα­φέρ­θη­καν στην ημε­ρί­δα του Ελ­λη­νο­α­με­ρι­κα­νι­κού Εμπο­ρι­κού Επι­με­λη­τη­ρί­ου, οι Ελ­λη­νες που έφυ­γαν στο εξω­τε­ρι­κό έχουν απο­δώ­σει στις οι­κο­νο­μί­ες των χωρών όπου εγκα­τα­στά­θη­καν, κυ­ρί­ως της Βρε­τα­νί­ας και της Γερ­μα­νί­ας, περί τα 50 δισ. ευρώ!

Τα στοι­χεία αυτά είναι ανά­λο­γα των λε­πτο­με­ρέ­στα­των που κα­τα­γρά­φη­καν στην τε­λευ­ταία έρευ­να της Endeavor Greece και δεί­χνουν ότι στα χρό­νια της κρί­σης και των μνη­μο­νί­ων το με­γα­λύ­τε­ρο εξα­γώ­γι­μο προ­ϊ­όν της Ελ­λά­δας είναι το επι­στη­μο­νι­κό της προ­σω­πι­κό. Η αξία του ανέρ­χε­ται σε 12 δισ. ευρώ ετη­σί­ως. Τόση υπο­λο­γί­ζε­ται ότι είναι η συμ­βο­λή των Ελ­λή­νων του brain drain στις χώρες εγκα­τά­στα­σής τους όσον αφορά το ΑΕΠ. Επι­πλέ­ον ενι­σχύ­ουν και τα έσοδα των χωρών αυτών κατά 9,1 δισ. ετη­σί­ως. Από αυτά τα 7,9 δισ. αφο­ρούν φό­ρους ει­σο­δή­μα­τος και ει­σφο­ρές και το 1,2 δισ. ΦΠΑ. Για να γίνει αντι­λη­πτό το μέ­γε­θος της αξίας των «εγκε­φά­λων» που εγκα­τα­λεί­πουν τη χώρα, αρκεί να ση­μειω­θεί ότι η αξία των άλλων εξα­γώ­γι­μων προ­ϊ­ό­ντων, όπως του λα­διού ανέρ­χε­ται σε 500 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ ετη­σί­ως, των ελιών σε 400 εκατ., του βαμ­βα­κιού σε 300 εκατ. και των τυ­ρο­κο­μι­κών προ­ϊ­ό­ντων σε 400 εκατ. ευρώ.

Τι μπο­ρεί να ανα­κό­ψει αυτή την επι­ζή­μια για την κοι­νω­νία και την οι­κο­νο­μία φυγή των πλέον λα­μπρών μυα­λών της Ελ­λά­δας; Πριν από πε­ρί­που έναν χρόνο, νέοι που ανα­ζή­τη­σαν μια κα­λύ­τε­ρη τύχη στο εξω­τε­ρι­κό δη­μιούρ­γη­σαν την πρω­το­βου­λία Brain Gain επι­χει­ρώ­ντας να ενώ­σουν τη φωνή τους για να κα­τα­θέ­σουν προ­τά­σεις που θα έδι­ναν στους νέους επι­στή­μο­νες, στη γενιά του brain drain, κί­νη­τρα προ­κει­μέ­νου να επι­στρέ­ψουν στη χώρα. Αυτή η προ­σπά­θεια δεν απέ­φε­ρε τα προσ­δο­κώ­με­να απο­τε­λέ­σμα­τα. Οι αι­τί­ες που οδη­γούν το νέο επι­στη­μο­νι­κό δυ­να­μι­κό στη με­τα­νά­στευ­ση είναι κα­τα­γε­γραμ­μέ­νες και αφο­ρούν: την ανερ­γία, τους χα­μη­λούς μι­σθούς, την ανα­ξιο­κρα­τία, τη δια­φθο­ρά, τη γρα­φειο­κρα­τία, την υψηλή φο­ρο­λο­γία, την απου­σία ανα­πτυ­ξια­κού πλά­νου και προ­ο­πτι­κής για τη χώρα.

Οσο οι αι­τί­ες αυτές δεν αντι­με­τω­πί­ζο­νται με συ­γκε­κρι­μέ­νες πο­λι­τι­κές αλλά με ασκή­σεις επί χάρ­του σε σε­μι­νά­ρια και ημε­ρί­δες, η Ελ­λά­δα θα πα­ρα­μέ­νει μια χώρα που θα πα­ρα­κο­λου­θεί ανή­μπο­ρη τη διαρ­ροή του επι­στη­μο­νι­κού της προ­σω­πι­κού, που απει­λεί εκτός των άλλων και τη δυ­να­τό­τη­τά της να προ­σελ­κύ­σει επεν­δύ­σεις. Πόσο ελ­κυ­στι­κός επεν­δυ­τι­κός προ­ο­ρι­σμός είναι ένας τόπος τον οποίο ένα με­γά­λο μέρος του επι­στη­μο­νι­κού του προ­σω­πι­κού, στην πλέον πα­ρα­γω­γι­κή ηλι­κία, έχει επι­λέ­ξει να τον εγκα­τα­λεί­ψει;

Το ΒΗΜΑ