Αμέτρητα είναι τα ονόματα ή Θεοτοκονύμια, της Παναγίας

Αμέ­τρη­τα είναι τα ονό­μα­τα, ή «Θε­ο­το­κο­νύ­μια» όπως λέ­γο­νται, που έχει δώσει ο λαός στην Πα­να­γία μας. Μέχρι στιγ­μής υπο­λο­γί­ζε­ται πως ξε­περ­νούν τα 500. Άλλα βγαλ­μέ­να από ύμνους, άλλα από τον τόπο που βρί­σκε­ται κά­ποιος Ναός ή Μο­να­στή­ρι κι άλλα εξαι­τί­ας του τρό­που που έχει αγιο­γρα­φη­θεί. Και πάλι όμως, ανα­κα­λύ­πτου­με όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρα ονό­μα­τα και σε άλλες χρι­στια­νι­κές ομο­λο­γί­ες πέραν της Ελ­λη­νορ­θο­δο­ξί­ας.

Στην δική μας πε­ριο­χή, τα ονό­μα­τα της Πα­να­γί­ας είναι επί­σης πολλά και οι ναοί που είναι αφιε­ρω­μέ­νοι στην χάρη Της βρί­σκο­νται σε κάθε νησί της Δω­δε­κα­νή­σου.

Στην Ρόδο, οι κυ­ριό­τε­ροι ναοί που εορ­τά­ζουν τον Δε­κα­πε­νταύ­γου­στο είναι: της Κρε­μα­στής, της Ια­λυ­σού, της Κα­θο­λι­κής στ’ Αφά­ντου, της Λίν­δου, του Ασκλη­πειού και του Έμπω­να.

Υπάρ­χουν βέ­βαια και ναοί, όπως της Φι­λε­ρή­μου, της Υψε­νής, της Πα­ρα­μυ­θιάς, της Τσα­μπί­κας και της Κυρά-Ψηλής, της Σκια­δε­νής, της Φα­νε­ρω­μέ­νης, της Κα­λό­πε­τρας, της Πα­ντα­νάσ­σης κ.ά. αλλά δεν έχουν σχέση με τον εορ­τα­σμό της Κοί­μη­σης της Θε­ο­τό­κου.

Σύμ­φω­να με όσα δή­λω­σε στην «δη­μο­κρα­τι­κή» ο Σε­βα­σμιό­τα­τος Μη­τρο­πο­λί­της Ρόδου κ. Κύ­ριλ­λος με αφορ­μή τον Δε­κα­πε­νταύ­γου­στο και την Κοί­μη­ση της Θε­ο­τό­κου:

«Οι κε­ντρι­κοί ναοί στην Ρόδο στους οποί­ους επι­κε­ντρώ­νο­νται οι εορ­τα­σμοί του Δε­κα­πε­νταύ­γου­στου και της Κοι­μή­σε­ως της Θε­ο­τό­κου, είναι κατ’ αρχήν της Κρε­μα­στής –με την από­δο­ση της εορ­τής στις 23 Αυ­γού­στου, οπότε γί­νε­ται και αρ­χιε­ρα­τι­κό συλ­λεί­τουρ­γο, της Ια­λυ­σού όπου επί­σης επι­κε­ντρώ­νο­νται ο το­πι­κός εορ­τα­σμός με τον Επι­τά­φιο και την πε­ρι­φο­ρά, καθώς και της Κα­θο­λι­κής στ’ Αφά­ντου, της Λίν­δου, του Ασκλη­πειού και του Έμπω­να. Την Πα­να­γιά Τσα­μπί­κα δεν την εορ­τά­ζου­με αυτή την πε­ρί­ο­δο ενώ υπάρ­χουν και αρ­κε­τοί άλλοι ναοί αφιε­ρω­μέ­νοι στην Πα­να­γία.

Τον Δε­κα­πε­νταύ­γου­στο εορ­τά­ζου­με την Κοί­μη­ση της Θε­ο­τό­κου, ως μία από τις με­γα­λύ­τε­ρες εορ­τές του εκ­κλη­σια­στι­κού έτους, σε σχέση και με την ευ­λά­βεια του λαού μας στο πρό­σω­πο της Υπε­ρα­γί­ας Θε­ο­τό­κου. Είναι το ‘Πάσχα του Κα­λο­και­ριού’ το οποίο εορ­τά­ζουν οι χρι­στια­νοί Ορ­θό­δο­ξοι με ποι­κί­λες και ση­μα­ντι­κές λα­τρευ­τι­κές εκ­δη­λώ­σεις, και ταυ­τό­χρο­να με έντο­νες λαϊ­κές πα­ρα­δό­σεις και έθιμα. Μέσα από τον εορ­τα­σμό της εορ­τής βλέ­που­με πώς εκ­δη­λώ­νε­ται η αγάπη και η ευ­λά­βεια των πι­στών προς την Υπε­ρα­γία Θε­ο­τό­κο, την Πα­να­γία που ο κάθε πι­στός την αι­σθά­νε­ται ως Μη­τέ­ρα γι’ αυτό και στις δύ­σκο­λες στιγ­μές του, ανα­φω­νεί το όνομά της. Ο λαός μας, την αι­σθά­νε­ται ακόμη, ως την Υπέρ­μα­χο Στρα­τη­γό γιατί πάντα στις δύ­σκο­λες στιγ­μές του, από τους χρό­νους της Βυ­ζα­ντι­νής Αυ­το­κρα­το­ρί­ας μέχρι σή­με­ρα νιώ­θει ότι έχει πάντα μαζί του την χάρη Της και την προ­στα­σία Της και ευ­χό­μα­στε να μας σκε­πά­ζει και να μας βοη­θά­ει να πα­ρα­μέ­νου­με πι­στοί στις πα­ρα­δό­σεις μας και σ’ αυτά που μας κλη­ρο­δό­τη­σαν οι προη­γού­με­νες γε­νιές. Κι αυτό γιατί αυτά είναι τα μο­να­δι­κά που μπο­ρούν να κρα­τή­σουν τον κοι­νω­νι­κό μας ιστό και να μας βοη­θή­σουν να ξε­πε­ρά­σου­με τα όποια προ­βλή­μα­τά μας και να πάμε πα­ρα­κά­τω.

Η σχέση του κάθε αν­θρώ­που με την Πα­να­γία είναι πολύ προ­σω­πι­κή, βιώ­νε­ται υπαρ­ξια­κά και δια­χρο­νι­κά. Ο λαός μας, δίνει τα ονό­μα­τα της Πα­να­γί­ας σύμ­φω­να με αυτό που έχει στην καρ­διά του για Κείνη. Και τούτο είναι πάρα πολύ θε­τι­κό να το βιώ­νου­με και σή­με­ρα, σε αυτές τις επο­χές. Και πρέ­πει να συ­νε­χί­σουν να υπάρ­χουν οι πα­ρα­δό­σεις μας, ώστε το πα­ρελ­θόν να συ­νε­χί­σει να βιώ­νε­ται δυ­να­μι­κά στο παρόν. Η πα­ρά­δο­σή μας να μην είναι μόνο φολ­κλόρ, αλλά να είναι δυ­να­μι­κή ώστε να έχει μια σωστή και εποι­κο­δο­μη­τι­κή λει­τουρ­γία στο κοι­νω­νι­κό σώμα».

Άλλο στοι­χείο που είναι έντο­νο στην Ρόδο είναι οι εορ­τα­σμοί που συν­δυά­ζο­νται με τα πα­νη­γύ­ρια, που στα παλιά χρό­νια είχαν άλλο χα­ρα­κτή­ρα, καθώς ήταν μια ευ­και­ρία συ­νά­ντη­σης των κα­τοί­κων των δι­πλα­νών χω­ριών, ενώ σή­με­ρα, αν και πα­ρα­μέ­νει ο εορ­τα­στι­κός τους χα­ρα­κτή­ρας, τεί­νει να ‘εμπο­ρευ­μα­το­ποι­η­θεί’ καθώς συν­δυά­ζο­νται οι εορ­τα­σμοί με την πώ­λη­ση δια­φό­ρων ειδών. Αυτό φυ­σι­κά, συμ­βαί­νει και σε εορ­τα­σμούς άλλων Αγίων σε όλη την πε­ριο­χή.

«Δυ­στυ­χώς, η εμπο­ρευ­μα­το­ποί­η­ση αφορά τα πάντα. Είναι επι­κίν­δυ­νο να εμπο­ρευ­μα­το­ποιού­νται όλα. Απλώς θα πρέ­πει πάντα να έχου­με κατά νου, να βά­ζου­με προ­τε­ραιό­τη­τες. Και όσον αφορά το χρήμα να μπαί­νει ως τε­λευ­ταία προ­τε­ραιό­τη­τα και να μην χα­λά­με την ουσία χάριν του κέρ­δους. Πρω­τί­στως θα πρέ­πει να σκε­φτό­μα­στε τους εκ­κλη­σια­στι­κούς χώ­ρους, την ευ­πρέ­πεια και την ευ­λα­βι­κό­τη­τα τους και να μην σκε­φτό­μα­στε να τους εμπο­ρευ­μα­το­ποιού­με, διότι τότε κα­τα­στρέ­φο­νται όσον αφορά την ψυχή και την ύπαρ­ξή τους», δη­λώ­νει ο Μη­τρο­πο­λί­της Ρόδου κ. Κύ­ριλ­λος.

Ο Ιερός Ναός Κοι­μή­σε­ως στα Τριά­ντα (Ια­λυ­σός)

Βρί­σκε­ται στο κέ­ντρο του χω­ριού σε υπε­ρυ­ψω­μέ­νο επί­πε­δο δίπλα στην πλα­τεία. Κτί­στη­κε το 1756. Στο κέ­ντρο του ναού υπάρ­χει η επι­τύμ­βια πλάκα του τάφου του Πα­τριάρ­χη Αλε­ξαν­δρεί­ας Παρ­θε­νί­ου με χρο­νο­λο­γία 1805. Στον ναό γί­νο­νται επι­σκευ­ές τα τε­λευ­ταία χρό­νια και απο­κα­τα­στά­σεις τοι­χο­γρα­φιών.

Ο Ιερός Ναός της Πα­να­γί­ας της Κα­θο­λι­κής Κρε­μα­στής

Εκεί φυ­λάσ­σε­ται η θαυ­μα­τουρ­γή ει­κό­να της Πα­να­γί­ας. Είναι μία από τις εκ­κλη­σί­ες της Ρόδου με τη με­γα­λύ­τε­ρη επι­σκε­ψι­μό­τη­τα πι­στών. Το Δε­κα­πε­νταύ­γου­στο και την ημέρα του «Γε­νε­θλί­ου της Θε­ο­τό­κου» (23 Αυ­γού­στου) συρ­ρέ­ει πλή­θος πι­στών απ΄ όλα τα Δω­δε­κά­νη­σα και την υπό­λοι­πη Ελ­λά­δα για να προ­σκυ­νή­σουν και να συμ­με­τέ­χουν στο πα­νη­γύ­ρι που διαρ­κεί δέκα ημέ­ρες.

Η εκ­κλη­σία Πα­να­γία

Κα­θο­λι­κή (Αφά­ντου)

Βρί­σκε­ται κοντά στην πα­ρα­λία Αφά­ντου και σε από­στα­ση δια­κο­σί­ων μέ­τρων από τη θά­λασ­σα. Η εκ­κλη­σία πα­ρου­σιά­ζει με­γά­λο ιστο­ρι­κό, αρ­χαιο­λο­γι­κό και θρη­σκευ­τι­κό εν­δια­φέ­ρον. Ο νέος αυτός ναός ο οποί­ος σώ­ζε­ται μέχρι σή­με­ρα είναι αφιε­ρω­μέ­νος στην Κοί­μη­ση της Θε­ο­τό­κου. Η ει­κό­να της Πα­να­γί­ας για λό­γους ασφα­λεί­ας φυ­λάσ­σε­ται στο μου­σείο της εκ­κλη­σί­ας στο χωριό Αφά­ντου αλλά τρεις φορές το χρόνο με­τα­φέ­ρε­ται στην εκ­κλη­σία της συ­νο­δεία των ιε­ρέ­ων και των κα­τοί­κων της πόλης. Την πα­ρα­μο­νή του Δε­κα­πε­νταύ­γου­στου (14 Αυ­γού­στου), η πομπή ξε­κι­νά­ει από την εκ­κλη­σία στην πλα­τεία της πόλης και αφού το­πο­θε­τη­θεί η ει­κό­να στην εκ­κλη­σία της τε­λεί­ται Θεία Λει­τουρ­γία και δο­ξο­λο­γία, ενώ στη συ­νέ­χεια πραγ­μα­το­ποιεί­ται με­γά­λο πα­νη­γύ­ρι με τη συμ­με­το­χή πι­στών απ΄ όλο το νησί. Η ει­κό­να με­τα­φέ­ρε­ται επί­σης στην εκ­κλη­σία στα Εν­νιά­με­ρα της Πα­να­γί­ας και τη Δευ­τέ­ρα του Πάσχα.

Η εκ­κλη­σία

της Πα­να­γί­ας της Λίν­δου

Βρί­σκε­ται στο κέ­ντρο του χω­ριού και είναι σταυ­ροει­δής εκ­κλη­σία του 14ου αιώνα μ.Χ. με οκτά­γω­νο τρού­λο, ασβε­στω­μέ­νους τοί­χους και κε­ρα­μι­δέ­νια οροφή. Σε μία εί­σο­δο υπάρ­χει το έμ­βλη­μα του Με­γά­λου Μα­γί­στρου D’ Aubusson με τις ημε­ρο­μη­νί­ες 1489- 90. Το εσω­τε­ρι­κό της εκ­κλη­σί­ας έχει δά­πε­δο από άσπρα και μαύρα βό­τσα­λα καθώς και τοι­χο­γρα­φί­ες του 18ου αιώνα μ.Χ. που φι­λο­τέ­χνη­σε ο Γρη­γό­ριος από τη Σύμη. Απ’ αυτές ξε­χω­ρί­ζει μία σειρά από σπά­νιες τοι­χο­γρα­φί­ες με βι­βλι­κές σκη­νές ενώ υπάρ­χει και μία σειρά από ανα­πα­ρα­στά­σεις βα­σα­νι­στη­ρί­ων που θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν την Ημέρα της Κρί­σε­ως.

Σε μία από τις τοι­χο­γρα­φί­ες ει­κο­νί­ζε­ται ο Άγιος Χρι­στό­φο­ρος όρ­θιος ενώ το πρό­σω­πό του βρί­σκε­ται σε στάση προ­φίλ. Φορά στρα­τιω­τι­κή εν­δυ­μα­σία και κόκ­κι­νη χλα­μύ­δα. Στο δεξί του χέρι κρα­τά­ει υψω­μέ­νο σταυ­ρό, εν­δει­κτι­κό ότι πρό­κει­ται για μάρ­τυ­ρα. Η ιδιαι­τε­ρό­τη­τα της σύν­θε­σης έγκει­ται στο ότι ο Άγιος Χρι­στό­φο­ρος δεν έχει κε­φά­λι αν­θρώ­που αλλά κε­φά­λι σκύ­λου. Στη συ­γκε­κρι­μέ­νη ει­κο­νο­γρα­φι­κή από­δο­ση ο Άγιος Χρι­στό­φο­ρος χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται ως «κυ­νο­κέ­φα­λος» ή «σκυ­λο­κέ­φα­λος».