Νοσοκομειακοί γιατροί στα όρια εξάντλησης

Τον περα­σμένο Σεπτέμ­βριο, η 46χρονη νευ­ρο­λό­γος παραι­τή­θηκε από το «ανθρα­κω­ρυ­χείο». Ετσι απο­κα­λεί το νοσο­κο­μείο πρώτης γραμμής στην Αθήνα όπου εργα­ζό­ταν για μία δεκα­ε­τία. Δεν ήταν μια εύκολη απόφαση. Πάντα ήθελε να γίνει νοσο­κο­μεια­κός γιατρός. Ζητούσε την τριβή με βαριά περι­στα­τικά στα επεί­γο­ντα, τη συνερ­γα­σία με «μάχι­μους συνα­δέλ­φους», την εξέλιξη των γνώσεών της. Από τα πρώτα της βήματα στον χώρο, όμως, προ­σπα­θούσε να συμ­βι­βα­στεί με την υπο­στε­λέ­χωση και τις συχνές εφη­με­ρίες. «Αρχικά αυτό το πλαίσιο εργα­σίας σού δίνει ένα ηρωικό αίσθημα», λέει. «Το πρό­βλημα εμφα­νί­ζε­ται όταν ξεπερ­νιέ­ται το όριο θραύσης και το επάγ­γελμα γίνεται επι­κίν­δυνο για την ψυχική και σωμα­τική σου υγεία».

Αν και έχουν περάσει οκτώ μήνες από την παραί­τησή της, δεν αισθά­νε­ται ακόμη έτοιμη να μιλήσει επώνυμα, ούτε θέλει να δημο­σιο­ποι­η­θεί σε ποιο νοσο­κο­μείο εργα­ζό­ταν για να μη «φανεί ότι στρέ­φε­ται ενα­ντίον της διοί­κη­σης». Κάθε μήνα τής αντι­στοι­χού­σαν τέσ­σε­ρις γενικές εφη­με­ρίες και 12 ετοι­μό­τη­τας, κατά τις οποίες έπρεπε να εμφα­νι­στεί άμεσα στο νοσο­κο­μείο όποτε την καλού­σαν.

Τα τελευ­ταία τρία χρόνια, όμως, η 24ωρη βάρδια κυλούσε για τη νευ­ρο­λόγο όλο και πιο δύσκολα. Η κλινική δεν διέθετε ειδι­κευό­με­νους σε σταθερή βάση και η προ­σέ­λευση των ασθενών αυξα­νό­ταν. Συχνά δεν υπήρχε ούτε γραμ­μα­τειακή υπο­στή­ριξη, ενώ αυτή τη θέση προ­σπα­θούσε να καλύψει κατά καιρούς εθε­λο­ντικά μια συντα­ξιού­χος υπάλ­λη­λος του νοσο­κο­μείου. «Δεν είχαμε δωμάτιο ανά­παυ­σης με κρεβάτι και χρη­σι­μο­ποιού­σαμε έναν καναπέ, στρα­τιω­τικά, για δια­λείμ­ματα από την ορθο­στα­σία», λέει.

Στα­διακά η νευ­ρο­λό­γος παρα­τή­ρησε σημάδια φθοράς στη συμπε­ρι­φορά της. Λέει ότι δούλευε μηχα­νικά χωρίς ικα­νο­ποί­ηση, παρα­με­λούσε την οικο­γέ­νειά της και βίωνε ένα «αίσθημα αφό­ρη­της κόπωσης». Αυτά τα συμ­πτώ­ματα, που παρα­πέ­μπουν σύμφωνα με ειδι­κούς σε «burn out» (εργα­σιακή εξου­θέ­νωση), την οδή­γη­σαν σε παραί­τηση.

Οπως φαί­νε­ται από συνε­ντεύ­ξεις που πραγ­μα­το­ποί­ησε η «Κ» με ιατρικό προ­σω­πικό σε πέντε νοσο­κο­μεία της Αθήνας και τρία της επαρ­χίας –και παρου­σιά­ζει κάποιες εξ αυτών ενδει­κτικά– αντί­στοι­χες ιστο­ρίες μοι­ρά­ζο­νται αρκετοί συνά­δελ­φοι της νευ­ρο­λό­γου. Οι περισ­σό­τε­ροι αγνοούν τα συμ­πτώ­ματα, ή τα μπερ­δεύ­ουν με απλό άγχος. Αλλοι τα βιώνουν παρο­δικά ή βρί­σκο­νται στα πρόθυρα. Αρκετοί δεν τα ταυ­το­ποιούν ποτέ. Πάγια κενά στο Εθνικό Σύστημα Υγείας δεν επι­τρέ­πουν τη διά­γνωση ή την πρόληψη του «burn out» και κου­ρα­σμέ­νοι γιατροί συνε­χί­ζουν να εργά­ζο­νται στα όρια της αντοχής τους.

Φόρτος εργα­σίας

Για κάποιες ειδι­κό­τη­τες η καθη­με­ρι­νό­τητα στα νοσο­κο­μεία είναι ιδιαί­τερα απαι­τη­τική. Εδώ και τέσ­σε­ρις μήνες η νεο­σύ­στατη κλινική θωρα­κο­χει­ρουρ­γι­κής στο Αττικό Νοσο­κο­μείο λει­τουρ­γεί με δύο ανθρώ­πους. «Εχω κάνει αίτηση να έρθει ένας επι­κου­ρι­κός γιατρός, προ­σπαθώ να πάρω κάποιον ειδι­κευ­μένο με από­σπαση, αλλά όταν είναι γυμνές από προ­σω­πικό και άλλες κλι­νι­κές, τι να σου δώσουν;» λέει ο διευ­θυ­ντής της θωρα­κο­χει­ρουρ­γι­κής, Περι­κλής Τόμος.

Εχει στη διάθεσή του έναν ειδι­κευό­μενο, ενώ χρειά­ζε­ται τέσ­σε­ρις. Μέσα σε τρεις μήνες πραγ­μα­το­ποί­η­σαν οι δυο τους 37 χει­ρουρ­γεία. Εργά­ζο­νται καθη­με­ρινά περισ­σό­τε­ρες από 12 ώρες. Η έλλειψη ειδι­κευό­με­νων θωρα­κο­χει­ρουρ­γών πλήττει και άλλα νοσο­κο­μεία της χώρας. Πάνω από το 70% των θέσεων αυτής της ειδι­κό­τη­τας παρα­μέ­νουν κενές, καθώς αρκετοί νέοι γιατροί λόγω της οικο­νο­μι­κής κρίσης μετα­να­στεύ­ουν στο εξω­τε­ρικό.

Αντί­στοι­χες ελλεί­ψεις σε άλλες ειδι­κό­τη­τες προ­σθέ­τουν μεγα­λύ­τερο φόρτο εργα­σίας σε όσους επι­λέ­γουν να μπουν ή να παρα­μεί­νουν στα ελλη­νικά νοσο­κο­μεία. Στον Ευαγ­γε­λι­σμό οι ώρες εργα­σίας του καρ­διο­χει­ρουρ­γού Πανα­γιώτη Δεδε­η­λία ξεπερ­νούν τις 80 εβδο­μα­διαίως.

«Εχω αισθαν­θεί και ο ίδιος εξά­ντληση έπειτα από 36 συνε­χό­με­νες ώρες εργα­σίας», λέει. «Εχει τύχει να χάσει ειδι­κευό­με­νος τις αισθή­σεις του στο χει­ρουρ­γείο λόγω υπερ­κό­πω­σης, ενώ βλέπω άλλους να γίνο­νται πιο απαθείς. Μπορεί να μη χάνουν την ικα­νό­τητα διά­γνω­σης και εκτέ­λε­σης πράξεων, αλλά μιλούν πιο ψυχρά σε συγ­γε­νείς ασθενών, χάνουν τη φιλο­δο­ξία τους». Ο κ. Δεδε­η­λίας δεν έχει πάρει ποτέ ρεπό ύστερα από εφη­με­ρία. «Δεν μπορείς να αφήσεις πίσω ασθενή όταν ξέρεις ότι δεν υπάρχει κάποιος να σε αντι­κα­τα­στή­σει», τονίζει ο γιατρός και συντο­νι­στής του Τμή­μα­τος Επει­γό­ντων Περι­στα­τι­κών στο Λαϊκό Νοσο­κο­μείο

Γιώργος Μαρίνος.

Η αδιά­κοπη εργασία ύστερα από εφη­με­ρία συνα­ντά­ται και στην επαρχία. Η Ντίνα Βογια­τζή, ειδι­κευό­μενη της καρ­διο­λο­γίας, είχε ζήσει πριν από μήνες μία από τις πιο έντονες βάρδιές της σε νοσο­κο­μείο της Πελο­πον­νή­σου. Νεότερη ειδι­κευό­μενη είχε μεταβεί στην Αθήνα για δια­κο­μιδή ασθε­νούς και η ίδια υπο­δε­χό­ταν μόνη στα επεί­γο­ντα όλα τα περι­στα­τικά. Ο επι­με­λη­τής γιατρός, όπως λέει η κ. Βογια­τζή, δεν ήρθε στην εφη­με­ρία όπως όφειλε και προ­τί­μησε να μείνει σπίτι του εκείνη τη νύχτα. «Η άλλη ειδι­κευό­μενη γύρισε με ναυτία από τη δια­δρομή, πήρε αντιε­με­τικό και ήθελε μια ώρα να συνέλ­θει. Εκείνο το βράδυ δεν κοι­μη­θή­καμε και την επομένη δου­λεύ­αμε κανο­νικά», συμπλη­ρώ­νει.

Τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύ­μα­τος, η κ. Βογια­τζή βρι­σκό­ταν όλη νύχτα στον Ευαγ­γε­λι­σμό, όπου συνε­χί­ζει την ειδι­κό­τητά της. Η βάρδιά της ξεκι­νούσε τα μεσά­νυ­χτα. Εφτασε χαμο­γε­λα­στή, με έναν καφέ στο χέρι, και ξεκί­νησε να εξε­τά­ζει ασθε­νείς. Το επόμενο πρωί δια­τη­ρούσε το χαμό­γελό της. Τα μάτια της όμως ήταν βαριά όπως και η φωνή της. Επρεπε να δου­λέ­ψει έως το από­γευμα.

«Επέλεξα συνει­δητά να είμαι σε μεγάλο νοσο­κο­μείο, για τις γνώσεις, υπάρχει όμως και μεγάλη κόπωση», λέει. «Με τους συνα­δέλ­φους συζη­τάμε κάθε μέρα πόσο κατα­φέ­ραμε να κοι­μη­θούμε πριν, μετά και κατά τη διάρ­κεια της εφη­με­ρίας. Κατά καιρούς πυρο­δο­τού­νται και νεύρα. Δεν θες να βγεις, να μιλή­σεις με κόσμο. Γίνεσαι αντι­κοι­νω­νι­κός, σηκώ­νε­σαι το πρωί και δεν θέλεις να πας στη δουλειά».

Ψυχο­λο­γική υπο­στή­ριξη

Τα σημάδια που παρα­πέ­μπουν σε «burn out» θα έπρεπε να εντο­πί­ζο­νται από ειδι­κευ­μένο προ­σω­πικό στα νοσο­κο­μεία. «Κάθε νοσο­κο­μείο πρέπει να απα­σχο­λεί γιατρό εργα­σίας, που δια­τη­ρεί φάκελο για κάθε εργα­ζό­μενο και ελέγχει το περι­βάλ­λον της δου­λειάς με στόχο να προ­λαμ­βά­νει οποιο­δή­ποτε νόσημα», λέει η Ευγενία Πανταζή, πρό­ε­δρος του Πανελ­λη­νίου Σωμα­τείου Ειδι­κευ­μέ­νων Γιατρών Εργα­σίας. Βάσει νόμου, επι­χει­ρή­σεις του δημο­σίου και ιδιω­τι­κού τομέα με πάνω από 50 εργα­ζο­μέ­νους πρέπει να έχουν γιατρό εργα­σίας. Σύμφωνα με στοι­χεία του σωμα­τείου, μόλις ένα στα δέκα νοσο­κο­μεία στη χώρα δια­θέ­τει ειδι­κευ­μένο γιατρό εργα­σίας. Στα υπό­λοιπα η θέση είτε καλύ­πτε­ται από άλλες ειδι­κό­τη­τες, όπως πνευ­μο­νο­λό­γους ή παθο­λό­γους, είτε παρα­μέ­νει κενή. «Δυστυ­χώς, στα περισ­σό­τερα νοσο­κο­μεία δεν υπάρ­χουν γιατροί για τους για­τρούς», προ­σθέ­τει η κ. Πανταζή.

Στο νοσο­κο­μείο του Αργους, όμως, λαμ­βά­νε­ται μια πρω­το­βου­λία που ενδέ­χε­ται να είναι πρω­το­φα­νής για τα ελλη­νικά δεδο­μένα. Ο ψυχο­λό­γος του νοσο­κο­μείου Αρι­στο­τέ­λης Κοΐνης προ­σπα­θεί να υπο­στη­ρί­ξει και τους συνα­δέλ­φους του. «Κατά καιρούς με συνα­ντούν στον διά­δρομο και ζητούν τη βοήθειά μου», ανα­φέ­ρει. «Εμφα­νί­ζουν μια άρνηση να έρθουν στη δουλειά. Δεν αντλούν ευχα­ρί­στηση στον εργα­σιακό χώρο, έχουν νεύρα και ανη­συ­χία». Σε μελέτη που έκανε στο νοσο­κο­μείο Αργους, δια­πί­στωσε ότι την περίοδο 2012-2013 ένας στους πέντε ειδι­κευο­μέ­νους παρου­σί­αζε επαγ­γελ­μα­τική εξου­θέ­νωση. Το ποσοστό ανέ­βαινε στο νοση­λευ­τικό προ­σω­πικό.

Τα τελευ­ταία τέσσερα χρόνια έχει αντι­με­τω­πί­σει οκτώ περι­στα­τικά «burn out», συμ­βου­λεύ­ο­ντας πέντε νοση­λευ­τές, ένα γιατρό και δύο διοι­κη­τι­κούς υπαλ­λή­λους. Ολοι χρειά­στη­καν αντι­κα­τα­θλι­πτική αγωγή, ενώ οι συνε­δρίες γίνο­νταν απο­γευ­μα­τι­νές ώρες στον πρώτο όροφο του κτιρίου διοί­κη­σης για να απο­φευ­χθεί ο στιγ­μα­τι­σμός των εργα­ζο­μέ­νων. Σήμερα συμ­βου­λεύει δύο ειδι­κευό­με­νους για­τρούς για τον ίδιο λόγο. Για να απο­φορ­τί­σει και άλλους εργα­ζο­μέ­νους έχει δημιουρ­γή­σει τρεις 15μελείς ομάδες αυτο­βο­ή­θειας νοση­λευ­τι­κού προ­σω­πι­κού. «Οι παρεμ­βά­σεις προ­έ­κυ­ψαν από τις ανάγκες», τονίζει ο ψυχο­λό­γος. «Το προ­σω­πικό πρέπει να είναι ψυχικά ήρεμο και ισορ­ρο­πη­μένο για να επι­τε­λέ­σει τον ρόλο του».

Καθη­με­ρινή