Στίγκλιτς: «Πρόβατον επί σφαγήν» η Ελλάδα

Το νέο μνη­μό­νιο δεν έχει λο­γι­κή ούτε για την Ελ­λά­δα, ούτε για τους πι­στω­τές της χώρας, γρά­φει στους New York Times ο νο­μπε­λί­στας οι­κο­νο­μο­λό­γος Τζό­ζεφ Στί­γκλιτς. Η επα­νά­λη­ψη της “λάθος συ­ντα­γής”, οι πα­ρά­λο­γες απαι­τή­σεις, τα συμ­φέ­ρο­ντα και γιατί το θέμα δεν είναι ούτε η Ελ­λά­δα ούτε τα χρή­μα­τα.

Καθώς η ελ­λη­νι­κή κρίση προ­χω­ρά­ει στο επό­με­νο στά­διό της, η Γερ­μα­νία, η Ελ­λά­δα και η «τριαν­δρία» του Διε­θνούς Νο­μι­σμα­τι­κού Τα­μεί­ου, της Ευ­ρω­παϊ­κής Κε­ντρι­κής Τρά­πε­ζας και της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής (γνω­στό­τε­ρης ως «τρόι­κα») έχουν όλοι δε­χθεί σο­βα­ρές επι­κρί­σεις. Αν και υπάρ­χει μπό­λι­κη ευ­θύ­νη για να τη μοι­ρα­στούν, δεν θα πρέ­πει να «χά­νου­με» αυτό που πραγ­μα­τι­κά συμ­βαί­νει. Πα­ρα­κο­λου­θώ στενά αυτή την Ελ­λη­νι­κή τρα­γω­δία εδώ και πέντε χρό­νια και έχω ασχο­λη­θεί με τους εμπλε­κό­με­νους από όλες τις πλευ­ρές. Έχο­ντας πε­ρά­σει την τε­λευ­ταία εβδο­μά­δα στην Αθήνα, μι­λώ­ντας σε απλούς πο­λί­τες, νέους και ηλι­κιω­μέ­νους, καθώς και με νυν και πρώην αξιω­μα­τού­χους, έχω κα­τα­λή­ξει στην άποψη ότι έχει να κάνει με πολλά πε­ρισ­σό­τε­ρα από την Ελ­λά­δα και το ευρώ.

Κά­ποιοι από τους βα­σι­κούς νό­μους που απαι­τεί η τρόι­κα αφο­ρούν τη φο­ρο­λο­γία και τις δα­πά­νες και την ισορ­ρο­πία με­τα­ξύ των δύο, και κά­ποιοι αφο­ρούν τους κα­νό­νες και τις ρυθ­μί­σεις που επη­ρε­ά­ζουν συ­γκε­κρι­μέ­νες αγο­ρές. Το εντυ­πω­σια­κό με το νέο πρό­γραμ­μα (που ονο­μά­ζε­ται το «τρίτο μνη­μό­νιο») είναι ότι και στις δυο πε­ρι­πτώ­σεις δεν έχει λο­γι­κή ούτε για την Ελ­λά­δα ούτε για τους πι­στω­τές της χώρας.

Καθώς διά­βα­ζα τις λε­πτο­μέ­ρειες, είχα την αί­σθη­ση του déjà vu. Ως επι­κε­φα­λής οι­κο­νο­μο­λό­γος της Πα­γκό­σμιας Τρά­πε­ζας στα τέλη της δε­κα­ε­τί­ας του 1990, είδα από πρώτο χέρι στην Ανα­το­λι­κή Ασία τις κα­τα­στρο­φι­κές επι­πτώ­σεις των προ­γραμ­μά­των που επι­βλή­θη­καν στις χώρες που είχαν στρα­φεί για βο­ή­θεια στο ΔΝΤ. Αυτό προ­έ­κυ­ψε όχι μόνο από τη λι­τό­τη­τα, αλλά και από τις επω­νο­μα­ζό­με­νες διαρ­θρω­τι­κές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις, όπου πολύ συχνά το ΔΝΤ ξε­γε­λά­στη­κε και επέ­βα­λε απαι­τή­σεις που ευ­νο­ού­σαν συ­γκε­κρι­μέ­να συμ­φέ­ρο­ντα ένα­ντι άλλων. Υπήρ­χαν εκα­το­ντά­δες όροι, ορι­σμέ­νοι μι­κροί, ορι­σμέ­νοι με­γά­λοι, πολ­λοί άσχε­τοι, ορι­σμέ­νοι σω­στοί, ορι­σμέ­νοι ξε­κά­θα­ρα λάθος, με τους πε­ρισ­σό­τε­ρους να μην ‘πιά­νουν’ τις με­γά­λες αλ­λα­γές που πραγ­μα­τι­κά απαι­τού­νταν.

Το 1998 στην Ιν­δο­νη­σία, είδα το πώς το ΔΝΤ κα­τέ­στρε­ψε το τρα­πε­ζι­κό σύ­στη­μα της χώρας. Θυ­μά­μαι την ει­κό­να του Miche Camdessus, του γε­νι­κού διευ­θυ­ντή του ΔΝΤ τότε, να στέ­κε­ται πάνω από τον πρό­ε­δρο Suharto καθώς η Ιν­δο­νη­σία πα­ρέ­δι­δε την οι­κο­νο­μι­κή της κυ­ριαρ­χία. Σε συ­νά­ντη­ση στην Κουά­λα Λου­μπούρ τον Δε­κέμ­βριο του 1997, προει­δο­ποί­η­σα πως θα υπήρ­χε αι­μα­το­χυ­σία στους δρό­μους μέσα σε έξι μήνες• οι τα­ρα­χές ξέ­σπα­σαν πέντε μήνες αρ­γό­τε­ρα στην Τζα­κάρ­τα και αλλού στην Ιν­δο­νη­σία. Τόσο πριν όσο και μετά την κρίση στην Ανα­το­λι­κή Ασία, και στις κρί­σεις στην Αφρι­κή και τη Λα­τι­νι­κή Αμε­ρι­κή (πιο πρό­σφα­τα στην Αρ­γε­ντι­νή), τα προ­γράμ­μα­τα αυτά απέ­τυ­χαν, με­τα­τρέ­πο­ντας τις οι­κο­νο­μι­κές επι­βρα­δύν­σεις σε υφέ­σεις και σε με­γά­λες υφέ­σεις. Νό­μι­ζα ότι είχαν πάρει τα μα­θή­μα­τα από αυτές τις απο­τυ­χί­ες, και έτσι εξε­πλά­γην που η Ευ­ρώ­πη, ξε­κι­νώ­ντας πριν από πέντε χρό­νια, θα επέ­βα­λε το ίδιο αυ­στη­ρό και ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κό πρό­γραμ­μα σε κά­ποιο δικό της μέλος.

Άσχε­τα από το αν θα εφαρ­μο­στεί σωστά ή όχι το πρό­γραμ­μα, θα οδη­γή­σει σε μη βιώ­σι­μα επί­πε­δα χρέ­ους, όπως έγινε και με την πα­ρό­μοια προ­σέγ­γι­ση στην Αρ­γε­ντι­νή: οι μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κές πο­λι­τι­κές που απαι­τού­νται από την τρόι­κα θα οδη­γή­σουν σε βα­θύ­τε­ρη ύφεση την Ελ­λά­δα. Γι’ αυτό η νυν γε­νι­κή διευ­θύ­ντρια του ΔΝΤ, Κρι­στίν Λα­γκάρντ, είπε πως πρέ­πει να υπάρ­ξει αυτό που κατ’ ευ­φη­μι­σμόν λέ­γε­ται «ανα­διάρ­θρω­ση χρέ­ους» – δη­λα­δή με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, μια δια­γρα­φή ενός ση­μα­ντι­κού μέ­ρους του χρέ­ους. Έτσι, το πρό­γραμ­μα της τρόι­κας είναι ασυ­νάρ­τη­το: οι Γερ­μα­νοί λένε πως δεν θα υπάρ­ξει δια­γρα­φή και πως το ΔΝΤ πρέ­πει να συμ­με­τέ­χει στο πρό­γραμ­μα. Όμως το ΔΝΤ δεν μπο­ρεί να συμ­με­τέ­χει σε ένα πρό­γραμ­μα στο οποίο το επί­πε­δο χρέ­ους δεν είναι βιώ­σι­μο, και τα χρέη της Ελ­λά­δας δεν είναι βιώ­σι­μα.

Η λι­τό­τη­τα ευ­θύ­νε­ται σε με­γά­λο βαθμό για την τρέ­χου­σα ύφεση της Ελ­λά­δας –μια πτώση του ΑΕΠ κατά 25% από το 2008, ένα επί­πε­δο ανερ­γί­ας στο 25% και με την ανερ­γία των νέων σε δι­πλά­σιο επί­πε­δο. Όμως αυτό το νέο πρό­γραμ­μα εντεί­νει την πίεση ακόμα πε­ρισ­σό­τε­ρο: ένας στό­χος για πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα 3,5% μέχρι το 2018 (από πε­ρί­που 1% φέτος). Τώρα, αν οι στό­χοι δεν επι­τευ­χθούν –και είναι σχε­δόν σί­γου­ρο ότι δεν θα επι­τευ­χθούν λόγω του σχε­δια­σμού του ίδιου του προ­γράμ­μα­τος- θα επι­βλη­θούν αυ­τό­μα­τα επι­πλέ­ον δό­σεις λι­τό­τη­τας. Πρό­κει­ται για έναν εν­σω­μα­τω­μέ­νο απο­στα­θε­ρο­ποι­η­τή. Το υψηλό επί­πε­δο ανερ­γί­ας θα οδη­γή­σει σε μεί­ω­ση των μι­σθών, όμως η τρόι­κα δεν φαί­νε­ται ικα­νο­ποι­η­μέ­νη από τον ρυθμό μεί­ω­σης του βιο­τι­κού επι­πέ­δου των Ελ­λή­νων. Το τρίτο μνη­μό­νιο απαι­τεί επί­σης τον «εκ­συγ­χρο­νι­σμό» των συλ­λο­γι­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων, που ση­μαί­νει την απο­δυ­νά­μω­ση των συν­δι­κά­των μέσω της αντι­κα­τά­στα­σης των συλ­λο­γι­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων.

Τί­πο­τα από αυτά δεν έχει λο­γι­κή ακόμα και από την οπτι­κή γωνία των πι­στω­τών. Είναι σαν την φυ­λα­κή των οφει­λε­τών του 19ου αιώνα. Όπως οι φυ­λα­κι­σμέ­νοι οφει­λέ­τες δεν μπο­ρού­σαν να εξα­σφα­λί­σουν το ει­σό­δη­μα που θα τους επέ­τρε­πε να απο­πλη­ρώ­σουν τα χρέη τους, έτσι και η όλο και βα­θύ­τε­ρη ύφεση στην Ελ­λά­δα θα κα­τα­στή­σει τη χώρα όλο και πιο ανί­κα­νη να απο­πλη­ρώ­σει τα χρέη της.

Διαρ­θρω­τι­κές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις χρειά­ζο­νται, όπως και στην Ιν­δο­νη­σία, όμως υπερ­βο­λι­κά πολ­λές από αυτές που απαι­τού­νται ελά­χι­στη σχέση έχουν με την αντι­με­τώ­πι­ση των πραγ­μα­τι­κών προ­βλη­μά­των που αντι­με­τω­πί­ζει η Ελ­λά­δα. Η λο­γι­κή πίσω από πολ­λές βα­σι­κές διαρ­θρω­τι­κές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις δεν έχει εξη­γη­θεί σωστά, ούτε στον Ελ­λη­νι­κό λαό ούτε στους οι­κο­νο­μο­λό­γους που προ­σπα­θούν να τις κα­τα­νο­ή­σουν. Απου­σία τέ­τοιας εξή­γη­σης, υπάρ­χει μια δια­δε­δο­μέ­νη πε­ποί­θη­ση στην Ελ­λά­δα πως συ­γκε­κρι­μέ­να συμ­φέ­ρο­ντα εντός και εκτός της χώρας χρη­σι­μο­ποιούν την τρόι­κα για να πε­τύ­χουν αυτό που δεν θα μπο­ρού­σαν μέσω πιο δη­μο­κρα­τι­κών δια­δι­κα­σιών.

Σκε­φτεί­τε την πε­ρί­πτω­ση του γά­λα­κτος. Οι Έλ­λη­νες ευ­χα­ρι­στιού­νται το φρέ­σκο γάλα τους, που πα­ρά­γε­ται το­πι­κά και που προ­μη­θεύ­ε­ται γρή­γο­ρα. Όμως οι Ολ­λαν­δοί και άλλοι ευ­ρω­παί­οι γα­λα­κτο­πα­ρα­γω­γοί θα ήθε­λαν να αυ­ξή­σουν τις πω­λή­σεις τους με το να φαί­νε­ται ότι το δικό τους γάλα, που με­τα­φέ­ρε­ται από με­γά­λη από­στα­ση και είναι λι­γό­τε­ρο φρέ­σκο, είναι το ίδιο φρέ­σκο με το το­πι­κό προ­ϊ­όν. Το 2014 η τρόι­κα ανά­γκα­σε την Ελ­λά­δα να αφαι­ρέ­σει την σή­μαν­ση «φρέ­σκο» από το πραγ­μα­τι­κά φρέ­σκο γάλα της και να πα­ρα­τεί­νει την επι­τρε­πό­με­νη διάρ­κεια ζωής του γά­λα­κτος. Τώρα απαι­τεί να κα­ταρ­γη­θεί πλή­ρως ο κα­νό­νας της διάρ­κειας ζωής πέντε ημε­ρών για το πα­στε­ριω­μέ­νο γάλα. Υπό αυτές τις συν­θή­κες, οι με­γά­λοι πα­ρα­γω­γοί πι­στεύ­ουν πως μπο­ρούν να «νι­κή­σουν» τους μι­κρούς πα­ρα­γω­γούς της Ελ­λά­δας.

Θε­ω­ρη­τι­κά, οι Έλ­λη­νες κα­τα­να­λω­τές θα επω­φε­λού­νταν από τις χα­μη­λό­τε­ρες τιμές, ακόμα και αν έπρε­πε να υπο­στούν την χα­μη­λό­τε­ρη ποιό­τη­τα. Πρα­κτι­κά, η νέα λια­νι­κή αγορά απέ­χει πολύ από το να είναι αντα­γω­νι­στι­κή, και οι πρώ­τες εν­δεί­ξεις δεί­χνουν πως οι χα­μη­λό­τε­ρες τιμές σε με­γά­λο βαθμό δεν πέ­ρα­σαν στους κα­τα­να­λω­τές. Η δική μου έρευ­να από καιρό επι­κε­ντρώ­νε­ται στη ση­μα­σία της πλη­ρο­φό­ρη­σης και στο πώς συχνά οι εται­ρεί­ες προ­σπα­θούν να εκ­με­ταλ­λευ­τούν την έλ­λει­ψη πλη­ρο­φό­ρη­σης. Αυτή είναι μια ακόμα τέ­τοια πε­ρί­πτω­ση.

Ένα υπο­βό­σκον πρό­βλη­μα στην Ελ­λά­δα, τόσο στην οι­κο­νο­μία όσο και στην πο­λι­τι­κή της χώρας, είναι ο ρόλος μιας ομά­δας εύ­πο­ρων αν­θρώ­πων που ελέγ­χουν το­μείς-κλει­διά, πε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των τρα­πε­ζών και των μέσων ενη­μέ­ρω­σης, τους επω­νο­μα­ζό­με­νους Έλ­λη­νες ολι­γάρ­χες. Είναι αυτοί που αντι­στά­θη­καν στις αλ­λα­γές που ο πρώην πρω­θυ­πουρ­γός Γιώρ­γος Πα­παν­δρέ­ου προ­σπά­θη­σε να εφαρ­μό­σει για να αυ­ξή­σει τη δια­φά­νεια και να ανα­γκά­σει για με­γα­λύ­τε­ρη συμ­μόρ­φω­ση μέσω μιας πιο προ­ο­δευ­τι­κής φο­ρο­λο­γι­κής δομής. Οι ση­μα­ντι­κές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις που θα πε­ριό­ρι­ζαν τη δράση των Ελ­λή­νων ολι­γαρ­χών σε με­γά­λο βαθμό έχουν πα­ρα­μεί­νει εκτός ατζέ­ντας –κάτι που δεν απο­τε­λεί έκ­πλη­ξη καθώς η τρόι­κα κατά το πα­ρελ­θόν κατά και­ρούς φαί­νο­νταν να είναι στο πλευ­ρό τους.

Καθώς έγινε από νωρίς ξε­κά­θα­ρο ότι οι Ελ­λη­νι­κές τρά­πε­ζες θα πρέ­πει να ανα­κε­φα­λαιο­ποι­η­θούν, ήταν λο­γι­κό να απαι­τη­θούν δι­καιώ­μα­τα ψήφου για την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση. Αυτό ήταν απα­ραί­τη­το ώστε να δια­σφα­λι­στεί πως θα στα­μα­τή­σει ο πο­λι­τι­κά επη­ρε­α­ζό­με­νος δα­νει­σμός, πε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των δα­νεί­ων προς τα ολι­γαρ­χι­κά ΜΜΕ. Όταν ξε­κί­νη­σε και πάλι αυτός ο δα­νει­σμός –ακόμα και σε εται­ρεί­ες ΜΜΕ που από κα­θα­ρά εμπο­ρι­κούς λό­γους δεν θα έπρε­πε να λά­βουν δά­νεια- η τρόι­κα έκανε τα στρα­βά μάτια. Σιώ­πη­σε επί­σης όταν έγι­ναν προ­τά­σεις για να ανα­κλη­θούν οι ση­μα­ντι­κές πρω­το­βου­λί­ες της κυ­βέρ­νη­σης Πα­παν­δρέ­ου για τη δια­φά­νεια και την ηλε­κτρο­νι­κή δια­κυ­βέρ­νη­ση, που οδή­γη­σαν σε δρα­στι­κή μεί­ω­ση των τιμών των φαρ­μά­κων και έβα­λαν φρένο στην οι­κο­γε­νειο­κρα­τία.

Κα­νο­νι­κά, το ΔΝΤ προει­δο­ποιεί για τους κιν­δύ­νους της υψη­λής φο­ρο­λό­γη­σης. Ωστό­σο, στην Ελ­λά­δα, η τρόι­κα επι­μέ­νει σε υψη­λούς πραγ­μα­τι­κούς φο­ρο­λο­γι­κούς συ­ντε­λε­στές ακόμα για τα πολύ χα­μη­λά ει­σο­δή­μα­τα. Όλες οι πρό­σφα­τες Ελ­λη­νι­κές κυ­βερ­νή­σεις έχουν ανα­γνω­ρί­σει την ση­μα­σία της αύ­ξη­σης των φο­ρο­λο­γι­κών εσό­δων, όμως η λαν­θα­σμέ­νη φο­ρο­λο­γι­κή πο­λι­τι­κή μπο­ρεί να συμ­βά­λει στην κα­τα­στρο­φή μιας οι­κο­νο­μί­ας. Σε μια οι­κο­νο­μία που το χρη­μα­το­πι­στω­τι­κό σύ­στη­μα δεν λει­τουρ­γεί σωστά, που οι μι­κρές και με­σαί­ες επι­χει­ρή­σεις δεν έχουν πρό­σβα­ση στην πίστη, η τρόι­κα απαι­τεί οι Ελ­λη­νι­κές επι­χει­ρή­σεις, πε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των οι­κο­γε­νεια­κών επι­χει­ρή­σε­ων, να πλη­ρώ­σουν προ­κα­τα­βο­λι­κά όλους τους φό­ρους τους, στην αρχή του έτους, πριν καν βγά­λουν λεφτά και πριν καν γνω­ρί­σουν ποιο θα είναι το ει­σό­δη­μά τους. Η απαί­τη­ση αυτή έχει στόχο να μειώ­σει την φο­ρο­δια­φυ­γή, όμως στις συν­θή­κες στις οποί­ες βρί­σκε­ται η Ελ­λά­δα, κα­τα­στρέ­φει τις μι­κρές επι­χει­ρή­σεις και αυ­ξά­νει το αί­σθη­μα έχθρας τόσο ένα­ντι της κυ­βέρ­νη­σης όσο και ένα­ντι της τρόι­κας.

Η απαί­τη­ση αυτή φαί­νε­ται πως βρί­σκε­ται σε αντί­θε­ση και με άλλες απαι­τή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζει η Ελ­λά­δα: να κα­ταρ­γή­σει την δια­συ­νο­ρια­κή πα­ρα­κρά­τη­ση φόρου, δη­λα­δή την πα­ρα­κρά­τη­ση φόρων επί χρη­μά­των που απο­στέλ­λο­νται από την Ελ­λά­δα σε ξέ­νους επεν­δυ­τές. Αυτή η πα­ρα­κρά­τη­ση φόρου είναι στοι­χείο ενός καλού φο­ρο­λο­γι­κού συ­στή­μα­τος σε χώρες όπως ο Κα­να­δάς και απο­τε­λεί ένα κρί­σι­μο κομ­μά­τι της εί­σπρα­ξης φόρων. Προ­φα­νώς, είναι λι­γό­τε­ρο ση­μα­ντι­κό να δια­σφα­λι­στεί ότι οι ξένοι πλη­ρώ­νουν τους φό­ρους τους, απ’ ότι να πλη­ρώ­νουν οι Έλ­λη­νες.

Υπάρ­χουν πολλά ακόμα πε­ρί­ερ­γα στοι­χεία των πα­κέ­των διά­σω­σης της τρόι­κας, εν μέρει διότι κάθε μέλος της τρόι­κας έχει το δικό του «αγα­πη­μέ­νο φάρ­μα­κο». Όπως προει­δο­ποιούν και οι για­τροί, μπο­ρούν να υπάρ­ξουν επι­κίν­δυ­νες αλ­λη­λε­πι­δρά­σεις. Η μάχη, ωστό­σο, δεν αφορά μόνο την Ελ­λά­δα. Δεν αφορά καν μόνο τα χρή­μα­τα, αν και συ­γκε­κρι­μέ­να συμ­φέ­ρο­ντα στην υπό­λοι­πη Ευ­ρώ­πη και ορι­σμέ­να εντός της ίδιας της Ελ­λά­δας έχουν εκ­με­ταλ­λευ­τεί την τρόι­κα για να προ­ω­θή­σουν τα δικά τους συμ­φέ­ρο­ντα σε βάρος του απλού Έλ­λη­να πο­λί­τη και της συ­νο­λι­κής οι­κο­νο­μί­ας της χώρας. Αυτό είναι κάτι που είδα επα­νει­λημ­μέ­νως από πρώτο χέρι όταν βρι­σκό­μουν στην Πα­γκό­σμια Τρά­πε­ζα, κυ­ρί­ως στην Ιν­δο­νη­σία. Όταν μια χώρα είναι κάτω, μπο­ρούν να γί­νουν όλων των ειδών οι πο­νη­ριές.

Όμως αυτές οι δια­μά­χες πο­λι­τι­κής στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα αφο­ρούν την ιδε­ο­λο­γία και την εξου­σία. Όλοι το γνω­ρί­ζου­με. Και κα­τα­νο­ού­με πως δεν πρό­κει­ται απλώς για μια ακα­δη­μαϊ­κή δια­μά­χη με­τα­ξύ της Αρι­στε­ράς και της Δε­ξιάς. Ορι­σμέ­νοι από την Δεξιά επι­κε­ντρώ­νο­νται στην πο­λι­τι­κή μάχη: οι σκλη­ροί όροι που έχουν επι­βλη­θεί στην αρι­στε­ρή κυ­βέρ­νη­ση του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ πρέ­πει να απο­τε­λούν προει­δο­ποί­η­ση σε οποιον­δή­πο­τε στην Ευ­ρώ­πη ανα­φο­ρι­κά με το τι μπο­ρεί να πάθει αν αντι­στα­θεί. Ορι­σμέ­νοι επι­κε­ντρώ­νο­νται στην οι­κο­νο­μι­κή μάχη: η ευ­και­ρία να επι­βλη­θεί στην Ελ­λά­δα ένα οι­κο­νο­μι­κό πλαί­σιο που δεν θα μπο­ρού­σε να υιο­θε­τη­θεί με άλλον τρόπο.

Πι­στεύω πως οι πο­λι­τι­κές που επι­βάλ­λο­νται δεν θα λει­τουρ­γή­σουν, πως θα έχουν ως απο­τέ­λε­σμα μια ύφεση χωρίς τέλος, απα­ρά­δε­κτα επί­πε­δα ανερ­γί­ας και αε­νά­ως αυ­ξα­νό­με­νη ανι­σό­τη­τα. Πι­στεύω όμως επί­σης στην δη­μο­κρα­τι­κή δια­δι­κα­σία –ότι ο τρό­πος για να επι­τευ­χθεί το οποιο­δή­πο­τε πλαί­σιο θε­ω­ρεί κα­νείς ότι είναι καλό για την οι­κο­νο­μία είναι η πει­θώς και όχι ο εξα­να­γκα­σμός. Η δύ­να­μη των ιδεών είναι κατά αυτών που επι­βάλ­λο­νται και απαι­τού­νται από την Ελ­λά­δα. Η λι­τό­τη­τα είναι αντι­φα­τι­κή• ο πε­ριε­κτι­κός κα­πι­τα­λι­σμός –η αντί­θε­ση αυτού που δη­μιουρ­γεί η τρόι­κα- είναι ο μο­να­δι­κός τρό­πος για να δη­μιουρ­γη­θεί μια μοι­ρα­σμέ­νη και βιώ­σι­μη ευ­η­με­ρία.

Για την ώρα, η Ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση έχει συν­θη­κο­λο­γή­σει. Ίσως, καθώς η χα­μέ­νη πε­ντα­ε­τία γί­νε­ται χα­μέ­νη δε­κα­ε­τία, καθώς η πο­λι­τι­κή γί­νε­ται όλο και πιο άσχη­μη, καθώς αυ­ξά­νο­νται οι απο­δεί­ξεις ότι οι πο­λι­τι­κές αυτές έχουν απο­τύ­χει, η τρόι­κα θα έλθει στα συ­γκα­λά της. Η Ελ­λά­δα χρειά­ζε­ται ανα­διάρ­θρω­ση χρέ­ους, κα­λύ­τε­ρες διαρ­θρω­τι­κές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις και πιο λο­γι­κούς στό­χους για τα πρω­το­γε­νή πλε­ο­νά­σμα­τα. Το πι­θα­νό­τε­ρο, όμως, είναι ότι η τρόι­κα θα κάνει αυτό που κάνει τα τε­λευ­ταία πέντε χρό­νια: να επιρ­ρί­ψει τις ευ­θύ­νες στο θύμα.