• Πιθανότερη ημερομηνία επίσκεψης η Δευτέρα 2 Μαρτίου 2026 με επίκεντρο τον καταυλισμό, το σχέδιο επιδότησης ενοικίου και την επανεκκίνηση ενός φακέλου που είχε ανοίξει επί δημαρχίας Αντώνη Καμπουράκη χωρίς να καταλήξει σε αποτέλεσμα, ενώ η δημοτική αρχή προσανατολίζεται και σε μηνυτήρια αναφορά
Προγραμματισμένη επίσκεψη στη Ρόδο, με πιθανότερη ημερομηνία τη Δευτέρα 2 Μαρτίου 2026, αναμένεται να πραγματοποιήσει ο υπουργός Επικρατείας κ. Γιώργος Σταμάτης, με αντικείμενο την αντιμετώπιση των χρόνιων προβλημάτων στον καταυλισμό των Ρομά στο Κορακόνερο και την υλοποίηση σχεδίου μεταστέγασης από τη δημοτική αρχή του Δήμου Ρόδου.
Η παρουσία του υπουργού, που στο παρελθόν είχε διαχειριστεί τον φάκελο ως γενικός γραμματέας Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Καταπολέμησης της Φτώχειας, επαναφέρει στο προσκήνιο μια υπόθεση με διαδοχικές προσπάθειες, αλλαγές σχεδιασμού και έντονη κοινωνική πίεση, τόσο από κατοίκους της περιοχής όσο και από φορείς που ζητούν αποτελεσματική παρέμβαση.
Το βάρος της συζήτησης τοποθετείται πλέον στην πράξη, δηλαδή στο εάν και πώς μπορεί να προχωρήσει ένα επιχειρησιακό σχέδιο που δεν θα μείνει στα χαρτιά. Στο επίκεντρο βρίσκονται, από τη μία, οι δεσμεύσεις για τερματισμό πρακτικών που επηρεάζουν την υγεία και το περιβάλλον και, από την άλλη, οι δυσκολίες εύρεσης κατοικιών λόγω της αγοράς βραχυχρόνιας μίσθωσης και του αυξημένου κόστους ενοικίασης στο νησί.
Παράλληλα, η δημοτική αρχή φέρεται να προσανατολίζεται και στην υποβολή μηνυτήριας αναφοράς για το θέμα του καταυλισμού, σε μια χρονική στιγμή όπου υπενθυμίζεται ότι αντίστοιχη πρωτοβουλία του Δικηγορικού Συλλόγου Ρόδου στις 9 Οκτωβρίου 2020 δεν οδήγησε σε λύση.
Η ατζέντα της επίσκεψης και το ζητούμενο της εφαρμογής
Σύμφωνα με το πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί, η επίσκεψη του Γιώργου Σταμάτη στη Ρόδο αναμένεται να εστιάσει σε δύο παράλληλους στόχους. Ο πρώτος αφορά στην άμεση διαχείριση της κατάστασης στον καταυλισμό του Κορακόνερου, που έχει απασχολήσει επί δεκαετίες την τοπική κοινωνία και τις αρχές. Ο δεύτερος αφορά στην υλοποίηση ενός σχεδίου μεταστέγασης που δεν περιορίζεται στη μετακίνηση οικογενειών, αλλά περιγράφεται ως προσπάθεια ουσιαστικής κοινωνικής ένταξης, με εργαλεία όπως αυξημένες επιδοτήσεις ενοικίου και κοινωνική στήριξη.
Το κρίσιμο σημείο, όπως αποτυπώνεται και στη δημόσια συζήτηση που έχει ανοίξει, είναι ότι οι παρεμβάσεις στο πεδίο των Ρομά απαιτούν ταυτόχρονα στεγαστικές λύσεις, κοινωνική υποστήριξη, σταθερή παρακολούθηση, συνεργασία πολλών υπηρεσιών και ρεαλισμό ως προς τις δυνατότητες της τοπικής αγοράς κατοικίας. Στη Ρόδο, ο παράγοντας της βραχυχρόνιας μίσθωσης και της γενικότερης αύξησης τιμών επηρεάζει ευθέως την προσφορά διαθέσιμων κατοικιών, άρα και τη δυνατότητα εφαρμογής ενός προγράμματος επιδότησης ενοικίου σε κλίμακα.
Οι επιφυλάξεις των κατοίκων και το ερώτημα τι αλλάζει τώρα
Στην περιοχή του Κορακόνερου, οι κάτοικοι εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικοί απέναντι σε ένα νέο σχέδιο, ακόμη και όταν αυτό παρουσιάζεται ως πιο ολοκληρωμένο. Η επιφυλακτικότητα αυτή δεν αφορά μόνο στο αν ο Δήμος μπορεί να το στηρίξει διοικητικά και οικονομικά, αλλά και στο κατά πόσο ένα σχέδιο κοινωνικής ένταξης μπορεί να προχωρήσει χωρίς εμπόδια στην πράξη.
Στη δημόσια συζήτηση έχουν καταγραφεί τοποθετήσεις που αποτυπώνουν αυτή τη στάση. Ο γιατρός Γιώργος Τριάντος, ο οποίος είχε διαχειρισθεί το ζήτημα με θεσμική ιδιότητα ως αρμόδιος αντιδήμαρχος επί δημαρχίας Αντώνη Καμπουράκη, έχει εκφράσει την άποψη ότι μια τέτοια προσπάθεια δεν εξαρτάται μόνο από τον Δήμο, αλλά και από τους ίδιους τους ωφελούμενους, αφήνοντας να εννοηθεί ότι το αποτέλεσμα θα κριθεί από τη συνολική ανταπόκριση και συμμόρφωση στο πλαίσιο που θα τεθεί. Αντίστοιχο προβληματισμό έχει εκφράσει και ο αντιδήμαρχος Θωμάς Σωτρίλλης, ενώ κάτοικοι της περιοχής μιλούν για κίνδυνο αναβολών, επισημαίνοντας τη δυσκολία εξεύρεσης σπιτιών σε ένα περιβάλλον όπου τα διαθέσιμα ακίνητα μειώνονται και οι τιμές ανεβαίνουν.
Η προϊστορία της υπόθεσης και η αλληλογραφία που δείχνει τα εμπόδια
Ο φάκελος του Κορακόνερου, όπως προκύπτει από την αλληλογραφία που έχει αναπτυχθεί τα προηγούμενα χρόνια, δεν κινείται σε κενό. Έχει προηγηθεί προσπάθεια αναθεώρησης του Τοπικού Σχεδίου 2017, η οποία συνδέθηκε με την εγκατάλειψη της ιδέας μετεγκατάστασης μέρους του πρόχειρου καταυλισμού σε πρότυπο οικισμό στην περιοχή Ασγούρου.
Στις 28 Ιουνίου 2021, με έγγραφο που φέρει αριθμό πρωτοκόλλου 1021, ο τότε γενικός γραμματέας Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Καταπολέμησης της Φτώχειας Γιώργος Σταμάτης ζήτησε ενημέρωση για τη συνέχιση δράσης μετεγκατάστασης πληθυσμών Ρομά και αναζήτηση προτάσεων νέου σχεδιασμού. Η απάντηση που δόθηκε από τη δημοτική πλευρά περιέγραφε απόφαση να μην συνεχιστεί αίτηση χρηματοδότησης που αφορούσε προσωρινή μετεγκατάσταση, με αναφορά σε επιλογή άλλης κατεύθυνσης.
Στη συνέχεια, στις 29 Μαρτίου 2022, με έγγραφο αριθμού πρωτοκόλλου 30082, αποτυπώνεται αναλυτικά η διαδρομή μιας αίτησης που είχε κατατεθεί από τον Δήμο Ρόδου για ένταξη στις διατάξεις του άρθρου 159 του Ν. 4483/2016 για προσωρινή μετεγκατάσταση πληθυσμών Ρομά στη θέση Κ.Μ. 297Α Ασγούρου. Η συγκεκριμένη δράση, όπως περιγράφεται, στόχευε αρχικά στην κάλυψη στεγαστικών αναγκών 22 οικογενειών από ένα σύνολο που καταγραφόταν τότε ως 85.
Στο ίδιο πλαίσιο περιγράφεται ότι, στη συνεδρίαση της Τεχνικής Ομάδας Υποστήριξης της Επιτροπής Προσωρινής Μετεγκατάστασης Ειδικών Κοινωνικών Ομάδων τη Δευτέρα 22 Φεβρουαρίου 2021, τέθηκαν επισημάνσεις που έπρεπε να διευθετηθούν πριν από εισήγηση. Μεταξύ άλλων αναφέρονται ζητήματα εμβαδομέτρησης της προτεινόμενης έκτασης σε συνάρτηση με την τοπογραφική αποτύπωση, αναθεώρηση τεχνικής έκθεσης και προϋπολογισμού σε συνδυασμό με μελέτη της ΔΕΥΑΡ, καθώς και πρόβλεψη αντιπυρικών μέτρων λόγω γειτνίασης με δασική έκταση. Γίνεται επίσης αναφορά στην ανάγκη να καλύπτονται προϋποθέσεις αποστάσεων από προστατευόμενες περιοχές και άλλους χώρους, με παραπομπή σε σχετικό πλαίσιο βεβαιώσεων καταλληλότητας.
Ωστόσο, το καθοριστικό σημείο είναι ότι ο Δήμος Ρόδου ενημέρωσε τη Γενική Γραμματεία στις 13 Ιουλίου 2021 με αριθμό πρωτοκόλλου 2/31613 ότι υπαναχωρεί από τη δράση της προσωρινής μετεγκατάστασης, προωθώντας ως λύση την επιδότηση ενοικίου. Εκεί τοποθετείται και το σημερινό βάρος, καθώς η νέα προσπάθεια φαίνεται να επιστρέφει ακριβώς σε αυτή τη λογική, δηλαδή στη μεταστέγαση μέσω κατοικιών στην αγορά και όχι μέσω δημιουργίας οικισμού.
Το σχέδιο επιδότησης ενοικίου και τα δεδομένα για τις οικογένειες
Στο απαντητικό πλαίσιο που αποδίδεται στον κ. Γιώργο Σταμάτη, καταγράφεται ότι στην παρούσα φάση ο Δήμος Ρόδου σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία σχεδιάζει την υλοποίηση δράσης επιδότησης ενοικίου με κρατικούς πόρους, με αναφορά και σε εμπλοκή του Υπουργείου Εσωτερικών ως αρμόδιου για χρηματοδοτήσεις προς ΟΤΑ, στοιχείο που δείχνει ότι το σχέδιο χρειάζεται διακυβερνητικό συντονισμό.
Παράλληλα, καταγράφεται ως δεδομένο ότι ο πληθυσμός Ρομά διαβιεί σε ιδιωτική έκταση, στην οποία προβλέπεται να υλοποιηθεί σημαντική επένδυση, γεγονός που ενισχύει την πίεση για απομάκρυνση από την περιοχή. Σε επιχειρησιακό επίπεδο, το σχέδιο επιδότησης ενοικίου περιγράφεται ότι μπορεί να ξεκινήσει σε πρώτη φάση για 22 οικογένειες από σύνολο 67 οικογενειών, οι οποίες καταγράφεται ότι αριθμούν 75 μέλη και κρίνονται ώριμες βάσει κριτηρίων και παραμέτρων που τέθηκαν. Καταγράφεται επίσης ότι επιπλέον 10 οικογένειες, με 38 μέλη, δεν κρίθηκαν ώριμες να ενταχθούν σε αυτή τη φάση, στοιχείο που δείχνει ότι ο σχεδιασμός προβλέπει στάδια και όχι οριζόντια εφαρμογή.
Αυτή η σταδιακή προσέγγιση, από μόνη της, μεταφέρει τη συζήτηση στο πώς θα οριστούν και θα εφαρμοστούν τα κριτήρια, πώς θα στηριχθούν οι οικογένειες που μπαίνουν πρώτες, πώς θα προετοιμαστούν όσες μένουν εκτός στο πρώτο στάδιο και πώς θα αντιμετωπιστεί το πρακτικό πρόβλημα εύρεσης κατοικιών σε μια αγορά που κινείται έντονα τουριστικά.
Η μηνυτήρια αναφορά που ετοιμάζεται και η εμπειρία του 2020
Παράλληλα με το κοινωνικό και στεγαστικό σκέλος, η υπόθεση φαίνεται να αποκτά και διάσταση ενεργειών σε επίπεδο δικαστικών αρχών, καθώς η δημοτική αρχή πρόκειται να υποβάλει μηνυτήρια αναφορά για το θέμα του καταυλισμού. Η κίνηση αυτή τοποθετείται σε ένα ιστορικό όπου, στις 9 Οκτωβρίου 2020, ο Δικηγορικός Σύλλογος Ρόδου είχε καταθέσει μηνυτήρια αναφορά ενώπιον της Εισαγγελέως Πλημμελειοδικών Ρόδου, με κοινοποίηση σε υπηρεσίες και αρχές, για να δρομολογηθούν λύσεις που συνδέονταν με περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις και περιστατικά πυρκαγιών στην ευρύτερη περιοχή του καταυλισμού.
Στο κείμενο της αναφοράς του 2020 περιγράφεται ότι στην περιοχή έχει διαμορφωθεί παράνομος καταυλισμός με πρόχειρες κατασκευές και γίνεται αναφορά σε συγκέντρωση υλικών που περιέχουν μέταλλα, σε καύσεις με στόχο την απομάκρυνση μη χρήσιμων υλικών και σε επιπτώσεις στην ποιότητα αέρα, εδάφους και στη δημόσια υγεία. Γίνεται επίσης αναφορά σε συχνότητα πυρκαγιών με τοξικούς καπνούς, σε ανάγκη πρωτοκόλλου αντιμετώπισης, κατάσχεση και απομάκρυνση μεταλλικών υλικών μετά από κάθε φωτιά, αναζήτηση υπαιτίων και διερεύνηση ευθυνών και άλλων εμπλεκομένων. Παρά το εύρος των ζητημάτων που τέθηκαν τότε, η πρωτοβουλία δεν τελεσφόρησε σε επίπεδο συνολικής λύσης, στοιχείο που επανέρχεται σήμερα ως υπενθύμιση ότι η κατασταλτική διάσταση, αν δεν συνοδευτεί από βιώσιμη στεγαστική και κοινωνική παρέμβαση, κινδυνεύει να μην αλλάξει την εικόνα.
Η επικείμενη πρωτοβουλία της δημοτικής αρχής, εφόσον κατατεθεί, αναμένεται να συνυπάρξει με το σχέδιο μεταστέγασης, διαμορφώνοντας ένα διπλό πεδίο, αφενός κοινωνικής πολιτικής και αφετέρου θεσμικών ενεργειών για ζητήματα που καταγράφονται ως περιβαλλοντικές και υγειονομικές επιβαρύνσεις.
