Από την «αόρατη» φτώχεια του 2004 στο εκρηκτικό σήμερα – Αποκαλυπτικά στοιχεία από ΕΛΣΤΑΤ και UNICEF

Τα μη­νύ­μα­τα που εμπε­ριέ­χο­νται στην τε­λευ­ταία Εκ­θε­ση της ΕΛ­ΣΤΑΤ ανα­φο­ρι­κά με το επί­πε­δο φτώ­χειας στην Ελ­λά­δα, είναι εξό­χως απο­καρ­διω­τι­κά. Εν­δει­κτι­κό είναι το γε­γο­νός ότι το έτος 2015, έκτη χρο­νιά της πρω­το­φα­νούς κρί­σης που συ­νε­χί­ζε­ται και φέτος χωρίς να είναι ορατή μια ρε­α­λι­στι­κή έξο­δος, ο πλη­θυ­σμός που θε­ω­ρεί­ται πως βρι­σκό­ταν σε κίν­δυ­νο φτώ­χειας ή κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού ανερ­χό­ταν σε πο­σο­στό 35,7%. Το πο­σο­στό αυτό που δεί­χνει και ασφα­λώς είναι εφιαλ­τι­κό, βάσει του σχε­τι­κού πί­να­κα της Ελ­λη­νι­κής Στα­τι­στι­κής Αρχής και των δια­θε­σί­μων στοι­χεί­ων, δίνει αρ­νη­τι­κή πρω­τιά στην Ελ­λά­δα όσον αφορά την Ευ­ρω­ζώ­νη, ενώ την φέρ­νει δεύ­τε­ρη –μετά τη Βουλ­γα­ρία- στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ενωση (Ακο­λου­θούν τη χώρα μας κατά σειρά η Λε­το­νία, η Ουγ­γα­ρία, η Ισπα­νία και η Πορ­το­γα­λία).

Το «δρα­μα­τι­κό» στοι­χείο, ωστό­σο, είναι αυτό που με την πρώτη ματιά δεν φαί­νε­ται, και το οποίο έμοια­ζε «αό­ρα­το» σε σχε­δόν όλους μας: πολύ πριν ξε­σπά­σει η κρίση και μά­λι­στα το «χρυσό» έτος 2004, βάσει των ίδιων στοι­χεί­ων, ο πλη­θυ­σμός στη χώρα μας που βρι­σκό­ταν σε κίν­δυ­νο φτώ­χειας ή κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού ήταν μόνο πέντε μο­νά­δες μι­κρό­τε­ρο: ανερ­χό­ταν στο 30,9%! Μοιά­ζει απί­στευ­τη, αλλά είναι αλη­θι­νή αυτή η πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, η οποία βρι­σκό­ταν «πίσω από την κουρ­τί­να», ή «κάτω από το χαλί», για άλ­λους συ­νει­δη­τά και για άλ­λους ασυ­νεί­δη­τα. Δεν βλέ­πα­με, ή κά­να­με πως δεν βλέ­πα­με, και ίσως αυτή είναι μία από τις πα­ρα­μέ­τρους που απο­δει­χθεί χρή­σι­μο να συ­νυ­πο­λο­γι­στεί, όταν κά­ποια στιγ­μή γίνει μια πραγ­μα­τι­κή με­λέ­τη του γιατί φθά­σα­με ως κοι­νω­νία και χώρα στην τω­ρι­νή εκτός ελέγ­χου κρίση.

Τα στοι­χεία περί τον γε­νι­κό πλη­θυ­σμό, δεν είναι και τα μο­να­δι­κά που κα­τα­δει­κνύ­ουν πως κάτι πολύ άσχη­μο συ­νέ­βαι­νε στην Ελ­λά­δα, αλλά ήταν «αό­ρα­το». Υπάρ­χουν και εκεί­να τα οποία έχουν σχέση με μία από τις πλέον ευά­λω­τες κοι­νω­νι­κές ομά­δες: τα παι­διά από 0 έως 17 ετών. Εδώ, οι συ­γκρί­σεις θα γί­νουν με τα έτη 2009 και 2013, διότι θα κα­τα­γρα­φούν πέραν εκεί­νων της ΕΛ­ΣΤΑΤ, και τα δια­θέ­σι­μα στοι­χεία από Εκ­θε­ση της Unicef. Η Εκ­θε­ση της Ελ­λη­νι­κής Επι­τρο­πής συ­ντά­χθη­κε σε συ­νερ­γα­σία με το Πα­νε­πι­στή­μιο Αθη­νών.

Η με­λέ­τη των δύο αυτών Εκ­θέ­σε­ων, δεί­χνει –όπως θα φανεί στη συ­νέ­χεια- μι­κρές απο­κλί­σεις στα πο­σο­στά, αλλά η συ­νο­λι­κή πραγ­μα­τι­κή ει­κό­να και τα εξ αυτής συ­μπε­ρά­σμα­τα δεν αλ­λά­ζουν. Συ­γκε­κρι­μέ­να:

Σύμ­φω­να με την ΕΛ­ΣΤΑΤ ο πλη­θυ­σμός που είναι σε ηλι­κία 0-17 ετών και ο οποί­ος ζούσε το 2013 σε νοι­κο­κυ­ριά χωρίς κα­νέ­ναν ερ­γα­ζό­με­νο, ανερ­χό­ταν σε πο­σο­στό 13,3%. Στην Εκ­θε­ση της Unicef ήταν 13,9%. Προ­σο­χή, τώρα: Το 2009, έτος προ του ξε­σπά­σμα­τος της κρί­σης, το πο­σο­στό αυτό ανήλ­θε στο 4,9% (ΕΛ­ΣΤΑΤ), και 5,2% (Unicef).

Επί­σης: «το βάθος κιν­δύ­νου φτώ­χειας» για τις ευαί­σθη­τες ηλι­κί­ες ανερ­χό­ταν το 2013 στο 32,7% σύμ­φω­να με την ΕΛ­ΣΤΑΤ και στο 38,1% σύμ­φω­να με την Unicef, ενώ το 2009 ήταν αντι­στοί­χως 26,4% και 30%.

Πα­ρα­τη­ρού­με, με άλλα λόγια, ότι η εί­σο­δος της χώρας στη συ­νε­χι­ζό­με­νη δη­μο­σιο­νο­μι­κή-οι­κο­νο­μι­κή πε­ρι­πέ­τεια, προ­κά­λε­σε –όπως ήταν ανα­με­νό­με­νο- αύ­ξη­ση των πο­σο­στών φτώ­χειας και διεύ­ρυν­ση των κοι­νω­νι­κών προ­βλη­μά­των, σε ορι­σμέ­νες πε­ρι­πτώ­σεις μά­λι­στα τα δι­πλα­σί­α­σε ή και τα τρι­πλα­σί­α­σε. Αλλά πώς να μην κα­τα­γρα­φεί πως πριν από την «καυτή» πε­ρί­ο­δο στην Ελ­λά­δα υπήρ­χαν 3 στους 10 πο­λί­τες που αντι­με­τώ­πι­ζαν κίν­δυ­νο φτώ­χειας και κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού, πέντε στα εκατό παι­διά με γο­νείς άνερ­γους, και σχε­δόν 3 στα 10 παι­διά σε κίν­δυ­νο φτώ­χειας; Πρό­κει­ται για στοι­χεία που εκτός όλων των άλλων έρ­χο­νται να επι­βε­βαιώ­σουν εκεί­νους οι οποί­οι υπο­στη­ρί­ζουν πως της δη­μο­σιο­νο­μι­κής, της οι­κο­νο­μι­κής και της τω­ρι­νής κοι­νω­νι­κής, προ­ϋ­πήρ­ξε γε­νι­κευ­μέ­νη ηθική,  πο­λι­τι­σμι­κή, κρίση αξιών σε αυτό τον τόπο.

Ει­δι­κά για τα παι­διά

Ανα­λυ­τι­κό­τε­ρα, ορι­σμέ­να από τα βα­σι­κά ση­μεία της Έκ­θε­σης «Η κα­τά­στα­ση των παι­διών στην Ελ­λά­δα 2015» της Ελ­λη­νι­κής Επι­τρο­πής Unicef είναι τα ακό­λου­θα:

1) Ο αριθ­μός των παι­διών που βρί­σκο­νταν σε κίν­δυ­νο φτώ­χειας στην Ελ­λά­δα για το έτος 2013 ανήλ­θε σε 556.000 και ανα­λο­γεί στο 28,8% του συ­νό­λου των παι­διών, ένα­ντι 23,7% το 2009. Από το 2009 ο αριθ­μός των παι­διών αυτών αυ­ξή­θη­κε κατά 104.000 άτομα.

2) Η φτώ­χεια στα παι­διά των με­τα­να­στών (παι­διά με ξένη υπη­κο­ό­τη­τα γο­νέ­ων) έφτα­σε το 2013 το 61,1% από 41,5% το 2009, ση­μειώ­νο­ντας αύ­ξη­ση σχε­δόν 20 πο­σο­στιαί­ων μο­νά­δων  με­τα­ξύ 2009 και 2013.

3) Η ηλι­κια­κή ομάδα των παι­διών που επη­ρε­ά­ζε­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο από την φτώ­χεια είναι οι έφη­βοι (ηλι­κί­ες 12-17 ετών). Το 2013 το 32,5% του συ­νό­λου των εφή­βων βρί­σκο­νταν σε κίν­δυ­νο φτώ­χειας από το αντί­στοι­χο 24,7% του 2009 ενώ ο αριθ­μός τους με­τα­ξύ 2009 και 2013 αυ­ξή­θη­κε κατά 42,3%.

4) Οι νέοι ηλι­κί­ας 18-24 ετών απο­τε­λούν την ηλι­κια­κή ομάδα που πλήτ­τε­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο από τη φτώ­χεια με το 38,1% αυτών να βρί­σκε­ται σε κίν­δυ­νο φτώ­χειας για το 2013 από 22,3% το 2009. Το 18,1% του συ­νό­λου των απα­σχο­λού­με­νων ηλι­κί­ας 18-24 ετών κα­τα­τάσ­σο­νται στους φτω­χούς ερ­γα­ζό­με­νους για το 2013, από το 11,6% το 2009, ση­μειώ­νο­ντας αύ­ξη­ση 6,5 πο­σο­στιαί­ων μο­νά­δων με­τα­ξύ 2009-2013.

5) Τα φτωχά νοι­κο­κυ­ριά με παι­διά στην Ελ­λά­δα το 2013 ανα­λο­γούν στο 28,9% του συ­νό­λου των νοι­κο­κυ­ριών με παι­διά από 22,3% το 2009, κα­τα­τάσ­σο­ντας την Ελ­λά­δα στην πρώτη θέση με­τα­ξύ των χωρών της Ε.Ε. για το 2013.

6) Στην Ελ­λά­δα τα παι­διά που βρί­σκο­νται σε κίν­δυ­νο φτώ­χειας ή κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού ανέρ­χο­νταν σε 734.000 ή στο 38,1% το 2013 από 572.000 ή 30% το 2009. Με­τα­ξύ 2009 και 2013 ο αριθ­μός των παι­διών αυτών αυ­ξή­θη­κε κατά 162.000 άτομα ή κατά 28,3%.

7) Ο αριθ­μός των παι­διών που δια­βιούν σε νοι­κο­κυ­ριά με σο­βα­ρή υλική στέ­ρη­ση για το 2013 έφθα­σε τις 449.000 ή το 23,3% του συ­νό­λου των παι­διών από τις 232.000 ή 12,2% το 2009 αντι­στοί­χως, ση­μειώ­νο­ντας αύ­ξη­ση την πε­ντα­ε­τία (2009-2013) κατά 217.00 άτομα.

8) Το 83,8% των φτω­χών νοι­κο­κυ­ριών με παι­διά το 2013, δή­λω­ναν αδυ­να­μία πλη­ρω­μής μιας εβδο­μά­δας δια­κο­πών, από 72,6% το 2009. Το 77,3% των φτω­χών νοι­κο­κυ­ριών με παι­διά και το 35,5% των μη φτω­χών δυ­σκο­λευό­ταν να αντι­με­τω­πί­σουν έκτα­κτες αλλά κα­θη­με­ρι­νές δα­πά­νες ύψους σχε­δόν 540€ το 2013 από 55% και 17,4% αντι­στοί­χως το 2009. Το 75,1% των φτω­χών νοι­κο­κυ­ριών με παι­διά και το  42,5% των μη φτω­χών δή­λω­ναν αδυ­να­μία πλη­ρω­μής πά­γιων λο­γα­ρια­σμών, δό­σε­ων δα­νεί­ων ή πι­στω­τι­κών καρ­τών το 2013, από το 49,7% των φτω­χών και το 29,4% των μη φτω­χών νοι­κο­κυ­ριών με παι­διά το 2009.

9) Το 47,5% των φτω­χών νοι­κο­κυ­ριών με παι­διά και το 21,6% των μη φτω­χών νοι­κο­κυ­ριών με παι­διά δή­λω­ναν το 2013 οι­κο­νο­μι­κή αδυ­να­μία για ικα­νο­ποι­η­τι­κή θέρ­μαν­ση. Στα μη φτωχά νοι­κο­κυ­ριά με παι­διά με­τα­ξύ 2009  και 2013 ση­μειώ­θη­κε αύ­ξη­ση 10,3 πο­σο­στιαί­ων μο­νά­δων και στα φτωχά νοι­κο­κυ­ριά με παι­διά 9,1 πο­σο­στιαί­ων μο­νά­δων.

10) Το 45,5% των φτω­χών νοι­κο­κυ­ριών με παι­διά δή­λω­νε το 2013 οι­κο­νο­μι­κή αδυ­να­μία για δια­τρο­φή που να πε­ρι­λαμ­βά­νει κάθε δεύ­τε­ρη μέρα κρέας, ψάρι, κο­τό­που­λο ή λα­χα­νι­κά ίσης θρε­πτι­κή αξίας, μειω­μέ­νο από το 52,6% του 2012, αλλά πα­ρα­μέ­νο­ντας σε πολύ υψηλά επί­πε­δα συ­γκρι­τι­κά προς το 21,6% του 2009.

11) Στα φτωχά νοι­κο­κυ­ριά με παι­διά οι συ­νο­λι­κές δα­πά­νες στέ­γα­σης ανα­λο­γούν στο 71,8% του μέσου ει­σο­δή­μα­τός τους για το 2013, από 56,3% το 2009. Η αντί­στοι­χη ανα­λο­γία, το 2013, στον μέσο όρο των χωρών μελών της Ε.Ε. είναι 38,3%.

12) Τα 2/3 (66,8%) των φτω­χών νοι­κο­κυ­ριών με παι­διά και το 1/3 (34,5%) των μη φτω­χών νοι­κο­κυ­ριών με παι­διά, δή­λω­ναν το 2013 με­γά­λη δυ­σκο­λία στην αντι­με­τώ­πι­ση συ­νή­θων ανα­γκών του νοι­κο­κυ­ριού τους. Τα αντί­στοι­χα πο­σο­στά το 2009 ήταν 36,4% για τα φτωχά νοι­κο­κυ­ριά με παι­διά και 18,8% για τα μη φτωχά νοι­κο­κυ­ριά με παι­διά.

13) Τα φτω­χό­τε­ρα παι­διά που ζουν σε νοι­κο­κυ­ριά σε κίν­δυ­νο φτώ­χειας κάτω του ορίου του 40% του μέσου ισο­δύ­να­μου δια­θέ­σι­μου ει­σο­δή­μα­τος ξε­πέ­ρα­σαν τις 300.000 και ανέρ­χο­νταν το 2013 σε 318.000 ή 16,5%, ση­μειώ­νο­ντας αύ­ξη­ση 15,2% σε σχέση με το 2012, υπερ­δι­πλά­σια από το πο­σο­στό αύ­ξη­σης του επί­ση­μου ορίου της φτώ­χειας που προσ­διο­ρί­ζε­ται με βάση το 60% του μέσου ει­σο­δή­μα­τος. Τα παι­διά αυτά όχι μόνο αυ­ξή­θη­καν πε­ρισ­σό­τε­ρο αλλά οι συν­θή­κες δια­βί­ω­σής τους επι­δει­νώ­θη­καν αφού το αντί­στοι­χο μη­νιαίο ει­σό­δη­μα για μια τε­τρα­με­λή οι­κο­γέ­νεια με δυο παι­διά κάτω των 14 ετών κυ­μαι­νό­ταν, για το 2013, σε 586€, από 665€ το 2012.

14) Τα παι­διά που βρί­σκο­νται σε κίν­δυ­νο φτώ­χειας και κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού (δη­λα­δή, δια­βιούν σε νοι­κο­κυ­ριά τα οποία αθροι­στι­κά αντι­με­τω­πί­ζουν κίν­δυ­νο φτώ­χειας και υλι­κές στε­ρή­σεις και χα­μη­λή έντα­ση ερ­γα­σί­ας) ανέρ­χο­νται σε 142.000 ή στο 7,4% του συ­νό­λου των παι­διών στην Ελ­λά­δα. Συ­γκρι­τι­κά προς το 2012 (που τα αντί­στοι­χα παι­διά έφτα­ναν τα 77.000) υπήρ­ξε αύ­ξη­ση κατά 84,4%, ενώ στις με­τρή­σεις πριν τη κρίση (2009) αυτή η κα­τη­γο­ρία παι­διών δεν ξε­περ­νού­σε τις 30.000 ή πο­σο­στό μόλις 1,5%. Τα παι­διά αυτά ίσως  αντι­με­τω­πί­ζουν σο­βα­ρό­τε­ρο κίν­δυ­νο από την ακραία φτώ­χεια”.

Κα­θη­με­ρι­νή