† Βαρθολομαίος: Ελεος και ειρήνην παρά του εν Βηθλεέμ γεννηθέντος Σωτήρος Χριστού

Ιερώ­τα­τοι και Θεο­φι­λέ­στα­τοι αδελφοί, προ­σφι­λέ­στατα τέκνα εν Κυρίω,

Δοξά­ζο­μεν τον Πανά­γιον και Πανοι­κτίρ­μονα Θεόν, διότι ηξιώ­θη­μεν και εφέτος να φθά­σω­μεν εις την πανέ­ορ­τον ημέραν των Χρι­στου­γέν­νων, την εορτήν της σαρ­κώ­σεως του προ­αιω­νίου Υιού και Λόγου του Θεού «δι ημάς τους ανθρώ­πους και δια την ημε­τέ­ραν σωτη­ρίαν». Δια του «αεί μυστη­ρίου» και «μεγάλου θαύ­μα­τος» της θείας Εναν­θρω­πή­σεως, το «μέγα τραύμα», ο εν σκότει και σκια καθή­με­νος άνθρω­πος, καθί­στα­ται «υιός φωτός και υιός ημέρας», ανοίγει δι αυτόν η ευλο­γη­μένη οδός της κατά χάριν θεώσεως. Εν τω θεαν­δρικώ μυστη­ρίω της Εκκλη­σίας και δια των ιερών μυστη­ρίων της, γεν­νά­ται και μορ­φού­ται ο Χριστός εις την ψυχήν και την ύπαρξίν μας. «Ο του Θεού Λόγος», θεο­λο­γεί ο άγιος Μάξιμος ο Ομο­λο­γη­τής, «εφάπαξ κατά σάρκα γεν­νη­θείς, αεί γεν­νά­ται θέλων κατά πνεύμα δια φιλαν­θρω­πίαν τοις θέλουσι· και γίνεται βρέφος, εαυτόν εν εκεί­νοις δια­πλάτ­των ταις αρεταίς και τοσού­τον φαι­νό­με­νος, όσον χωρείν επί­στα­ται τον δεχό­με­νον». Δεν είναι «Θεός – Ιδέα», ως ο θεός των φιλο­σό­φων, ούτε Θεός κεκλει­σμέ­νος εις την από­λυ­τον υπερ­βα­τι­κό­τητά του και απρο­σπέ­λα­στος, αλλά είναι ο «Εμμα­νουήλ», ο «Θεός μεθ ἡμῶν», ευρί­σκε­ται εγγύ­τε­ρον εις ημάς, από όσον ημείς οι ίδιοι εις τον εαυτόν μας, είναι «και ημών αυτών συγ­γε­νέ­στε­ρος».

Η πίστις εις την απρό­σι­τον και άσαρκον Θεότητα δεν μετα­μορ­φώ­νει την ζωήν του ανθρώ­που, δεν αίρει την πόλωσιν μεταξύ ύλης και πνεύ­μα­τος, δεν γεφυ­ρώ­νει το χάσμα μεταξύ ουρανού και γης. Η Σάρ­κω­σις του Θεού Λόγου είναι η φανέ­ρω­σις της αλη­θείας περί Θεού και ανθρώ­που, η οποία σώζει το ανθρώ­πι­νον γένος από τους σκο­τει­νούς λαβυ­ρίν­θους, τόσον του υλισμού και του ανθρω­πο­μο­νι­σμού, όσον και του ιδε­α­λι­σμού και του δυϊσμού. Η κατα­δίκη του νεστο­ρια­νι­σμού και του μονο­φυ­σι­τι­σμού εκ μέρους της Εκκλη­σίας σημα­το­δο­τεί την απόρ­ρι­ψιν δύο καθο­λι­κω­τέ­ρων τάσεων της ανθρω­πί­νης ψυχής, και δη αφ᾽ ενός της απο­λυ­το­ποι­ή­σεως του ανθρω­πο­κε­ντρι­σμού και αφ᾽ ετέρου της εξι­δα­νι­κεύ­σεως της ιδε­α­λι­στι­κής εκδοχής της ζωής και της αλη­θείας, παρεκ­κλί­σεων ιδιαι­τέ­ρως δια­δε­δο­μέ­νων και εις την εποχήν μας.

Ο σύγ­χρο­νος «νεστο­ρια­νι­σμός» εκφρά­ζε­ται ως πνεύμα εκκο­σμι­κεύ­σεως, ως επι­στη­μο­νι­σμός και από­λυ­τος προ­τε­ραιό­της της χρη­στι­κής γνώσεως, ως από­λυ­τος ιδιο­νο­μία της οικο­νο­μίας, ως αυτο­σω­τη­ρική αλα­ζο­νεία και αθεΐα, ως ο «μη πολι­τι­σμός» του ατο­μο­κε­ντρι­σμού και του ευδαι­μο­νι­σμού, ως νομι­κι­σμός και ηθι­κι­σμός, ως «τέλος της αιδούς» και ταύ­τι­σις της θυσια­στι­κής αγάπης και της μετα­νοίας με την λεγο­μέ­νην «ηθικήν των αδυ­νά­των», Ο «μονο­φυ­σι­τι­σμός» πάλιν εκπρο­σω­πεί­ται σήμερον από τας τάσεις δαι­μο­νο­ποι­ή­σεως του σώματος και του φυσικού ανθρώ­που, από τον που­ρι­τα­νι­σμόν και τα σύν­δρομα «καθα­ρό­τη­τος», την εσω­στρεφή άκαρπον πνευ­μα­τι­κό­τητα και τους ποι­κί­λους μυστι­κι­σμούς, από την περι­φρό­νη­σιν του ορθού λόγου, της τέχνης και του πολι­τι­σμού, από την άρνησιν του δια­λό­γου και την απόρ­ρι­ψιν του δια­φο­ρε­τι­κού, με επι­κίν­δυ­νον εκφρα­στήν, εν ονόματι της «μόνης και απο­κλει­στι­κής αλη­θείας», τον θρη­σκευ­τι­κόν φοντα­με­ντα­λι­σμόν, ο οποίος τρέ­φε­ται από απο­λυ­το­ποι­ή­σεις και απορ­ρί­ψεις και τρο­φο­δο­τεί την βίαν και την διά­σπα­σιν. Είναι προ­φα­νές ότι, τόσον η νεστο­ρια­νί­ζουσα απο­θέ­ω­σις του κόσμου, όσον και η μονο­φυ­σι­τί­ζουσα δαι­μο­νο­ποί­η­σίς του, αφήνουν τον κόσμον και την ιστο­ρίαν, τον πολι­τι­σμόν και τους πολι­τι­σμούς, εκτε­θει­μέ­νους εις τας δυνά­μεις του «νυν αιώνος», και παγιώ­νουν τοιου­το­τρό­πως την αυτο­νό­μη­σιν και τα αδιέ­ξοδά των.

Η χρι­στια­νική πίστις είναι η βεβαιό­της της σωτη­ρίας του ανθρώ­που υπό του Θεού της αγάπης, ο οποίος προ­σέ­λαβε φιλαν­θρώ­πως την ημε­τέ­ραν φύσιν και εχα­ρί­σατο ημίν πάλιν το δια της πτώσεως απο­λε­σθέν «καθ᾽ ομοί­ω­σιν», ικα­νώ­σας ημάς εις την κατ᾽ αλή­θειαν ζωήν εν τω Σώματι Αυτού, τη Εκκλη­σία. Σύνολος η ζωή της Εκκλη­σίας εκφρά­ζει το μυστή­ριον της θεαν­θρω­πό­τη­τος. Ο Θεάν­θρω­πος Σωτήρ ανέ­λα­βεν «εκκλη­σίας σάρκα» και έδειξε, «πρώτος και μόνος», «τον αλη­θι­νόν άνθρω­πον και τέλειον και τρόπων και ζωής και των άλλων ένεκα πάντων». Η Εκκλη­σία του Χριστού είναι ο τόπος της «κοινής σωτη­ρίας», της «κοινής ελευ­θε­ρίας» και της ελπίδος της «κοινής βασι­λείας», είναι ο τρόπος της βιώσεως της ελευ­θε­ρο­ποιού αλη­θείας, ο πυρήν της οποίας είναι το αλη­θεύ­ειν εν αγάπη. Η αγάπη αυτή υπερ­βαί­νει τα όρια της απλής ανθρω­πι­στι­κής δράσεως, καθ᾽ ότι η πηγή και το πρό­τυ­πον αυτής είναι η υπερ­βαί­νουσα τον ανθρώ­πι­νον λόγον θεία φιλαν­θρω­πία. «Εν τούτω εφανερώθη η αγάπη του Θεού εν ημίν, ότι τον υιόν αυτού τον μονο­γενή απέσταλκεν ο Θεός εις τον κόσμον ίνα ζήσωμεν δι᾽ αυτού. Εν τούτω εστίν η αγάπη, ουχ ότι ημείς ηγαπήσαμεν τον Θεόν, αλλ᾽ ότι αυτός ηγάπησεν ημάς … Αγα­πη­τοί, ει ούτως ο Θεός ηγάπησεν ημάς, και ημείς οφείλομεν αλλήλους αγαπάν». Όπου υπάρχει αγάπη, εκεί είναι παρών ο Θεός.

Αυτή η σωτη­ριώ­δης αλήθεια πρέπει να εκφρά­ζε­ται και εις τον τρόπον με τον οποίον εορ­τά­ζο­μεν το σεπτόν Γενέ­θλιον του επι­σκε­ψα­μέ­νου ημάς εξ ύψους Σωτήρος ημών. Η εορτή είναι πάντοτε «πλήρωμα χρόνου», καιρός αυτο­γνω­σίας, ευχα­ρι­στίας δια το μέγεθος της θείας φιλαν­θρώ­που αγάπης, μαρ­τυ­ρία της αλη­θείας της θεαν­θρω­πό­τη­τος και της εν Χριστώ ελευ­θε­ρίας. Ο χρι­στο­τερ­πής εορ­τα­σμός της σαρ­κώ­σεως του Θεού Λόγου είναι μία πράξις αντι­στά­σεως εις την εκκο­σμί­κευ­σιν, εις τον απο­χρω­μα­τι­σμόν της εορτής και την μετα­τρο­πήν της εις «Χρι­στού­γεννα χωρίς Χριστόν» και εις πανή­γυ­ριν του Έχειν, του κατα­να­λω­τι­σμού και της ματαιο­δο­ξίας, και δη εις ένα κόσμον πλήρη κοι­νω­νι­κών εντά­σεων, αξιο­λο­γι­κών ανα­τρο­πών και συγ­χύ­σεως, βίας και αδικίας, όπου το «παιδίον Ιησούς» ευρί­σκε­ται και πάλιν αντι­μέ­τω­πον με άτεγκτα συμ­φέ­ρο­ντα ποι­κι­λω­νύ­μων εξου­σιών.

Τιμιώ­τα­τοι αδελφοί και πεφι­λη­μένα τέκνα,

Γενεά παρέρ­χε­ται και γενεά έρχεται, και αι επερ­χό­με­ναι εξε­λί­ξεις είναι κατ ἄνθρω­πον δυσκό­λως προ­βλέ­ψι­μοι. Η γνησία πίστις, όμως, δεν έχει διλήμ­ματα. Ο Λόγος εγένετο σαρξ, η «αλήθεια ήλθε» και «παρέ­δρα­μεν η σκια», μετέ­χο­μεν ήδη της Βασι­λείας εν τη πορεία προς την τελεί­ω­σιν του έργου της ενσάρ­κου Θείας Οικο­νο­μίας. Έχομεν ακλό­νη­τον την βεβαιό­τητα, ότι το μέλλον ανήκει εις τον Χριστόν, ο Οποίος είναι «χθες και σήμερον ο αυτός και εις τους αιώνας», ότι η Εκκλη­σία του Χριστού είναι και θα παρα­μένη τόπος αγια­σμού και ενθέου βιοτής, ανα­και­νί­σεως του ανθρώ­που και του κόσμου, πρό­γευ­σις της δόξης της Βασι­λείας, ότι θα συνε­χίση «να δίδη την ευαγ­γε­λι­κήν μαρ­τυ­ρίαν» και «να διανέμη εν τη οικου­μένη τα δώρα του Θεού: την αγάπην Του, την ειρήνην, την δικαιο­σύ­νην, την καταλ­λα­γήν, την δύναμιν της Ανα­στά­σεως και την προσ­δο­κίαν της αιω­νιό­τη­τος». Το σύγ­χρο­νον ιδε­ο­λό­γημα περί «μετα­χρι­στια­νι­κής» εποχής είναι άτοπον. «Μετά Χριστόν», τα πάντα είναι, και μένουν εις τον αιώνα, «εν Χριστώ».

Κλί­νο­ντες ευσε­βο­φρό­νως τα γόνατα ενώπιον του Θείου Βρέφους της Βηθλεέμ και της βρε­φο­κρα­τού­σης Πανα­γίας Μητρός Αυτού, και προ­σκυ­νού­ντες τον εναν­θρω­πή­σα­ντα «παντέ­λειον Θεόν», απο­νέ­μο­μεν, εκ του ακοι­μή­του Φανα­ρίου, τοις ανά την οικου­μέ­νην τέκνοις της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλη­σίας την Πατριαρ­χι­κήν ημών ευλο­γίαν επί τω Αγίω Δωδε­καη­μέρω, ευχό­με­νοι υγιει­νόν, αγλα­ό­καρ­πον και ευφρό­συ­νον τον νέον ενιαυ­τόν της χρη­στό­τη­τος του Κυρίου.

Χρι­στού­γεννα‚ βιη’

† Ο Κων­στα­ντι­νου­πό­λεως Βαρ­θο­λο­μαίος

διά­πυ­ρος προς Θεόν ευχέτης πάντων υμών