Γ. Χαρίτος: Δείγματα επαναπροσέγγισης Τουρκίας-Ισραήλ και το πρότζεκτ EastMed

«Η δια­φαι­νό­μενη ανα­νέ­ωση των διαύλων επι­κοι­νω­νίας σε ανώτατο πολι­τειακό επίπεδο μεταξύ της Τουρ­κίας και του Ισραήλ δεν θα πρέπει να ξαφ­νιά­ζει».

Όπως ανέφερε ο δρ. Γαβριήλ Χαρίτος, ερευ­νη­τής στο ισραη­λινό Ινστι­τούτο Μπεν Γκου­ριόν και επι­σκέ­πτης καθη­γη­τής στο Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο και στο Πανε­πι­στή­μιο Κύπρου, όπου διδά­σκει Ιστορία των Πολι­τι­κών Σχέσεων Ελλάδας-Ισραήλ-Κύπρου, μιλώ­ντας στο Πρώτο Πρό­γραμμα 91,6 και 105,8 και την εκπομπή «Ναι μεν Αλλά» με την Ευαγ­γε­λία Μπαλ­τα­τζή, η απο­χώ­ρηση του Μπε­νια­μίν Νετα­νιά­χου από την εξουσία και ο σχη­μα­τι­σμός της νέας κυβέρ­νη­σης συνερ­γα­σίας υπό τον πρω­θυ­πουργό, Ναφτάλι Μπένετ και τον Υπουργό Εξω­τε­ρι­κών Γιαϊρ Λαπίντ, εκλή­φθηκε από τον Πρόεδρο Ερντο­γάν ως μία καλή ευκαι­ρία για την όσο το δυνατόν βελ­τί­ωση των διμερών σχέσεων. Η ασυ­νή­θι­στα μακρά τηλε­φω­νική επι­κοι­νω­νία Ερντο­γάν – Χέρ­τσογκ, ο οποίος ανέλαβε τα καθή­κο­ντά του τον περα­σμένο Ιούνιο απο­τέ­λεσε μία “καλή αρχή” και η συνέ­χεια σε αυτό το νέο κανάλι επι­κοι­νω­νίας σημειώ­θηκε με την απε­λευ­θέ­ρωση δύο Ισραη­λι­νών του­ρι­στών τον περα­σμένο Νοέμ­βριο που είχαν επι­σκε­φθεί την Κων­στα­ντι­νού­πολη, οι οποίοι αντι­με­τώ­πι­ζαν κατη­γο­ρίες για κατα­σκο­πεία.

Όπως είπε ο κ. Χαρίτος, η ανα­κί­νηση του ζητή­μα­τος του EastMed με τις γνωστές διαρ­ροές του αμε­ρι­κα­νι­κού non-paper, που απα­σχό­λη­σαν τα ελλη­νικά ΜΜΕ, προ­σέ­δω­σαν στον Τούρκο Πρόεδρο ακόμα μία ευκαι­ρία να μην χαθεί το momentum που ανα­ζη­τούσε για μία περαι­τέρω δημόσια επαφή με την ισραη­λινή πολι­τική ηγεσία.  Έτσι, εν είδει απο­κά­λυ­ψης, ο Ερντο­γάν όχι μόνο επα­νέ­λαβε την παλιά του πρόταση να δια­συν­δε­θούν η Τουρκία και το Ισραήλ με αγωγό που θα μετέ­φερε το ισραη­λινό φυσικό αέριο προς την Ευρώπη μέσω Τουρ­κίας, αλλά και ότι επί­κει­ται επίσημη επί­σκεψη του ισραη­λι­νού Προ­έ­δρου Ιτσχάκ Χέρ­τσογκ στην Άγκυρα “κατά το προ­σε­χές διά­στημα”. Παρότι το περι­βάλ­λον του ισραη­λι­νού Προ­έ­δρου αρνή­θηκε να σχο­λιά­σει τις δηλώ­σεις Ερντο­γάν, η ισραη­λινή κρατική τηλε­ό­ραση προ ημερών επι­βε­βαί­ωσε ότι πράγ­ματι τέτοιες επαφές υπάρ­χουν, αλλά ακόμα δεν έχει βρεθεί “η κατάλ­ληλη στιγμή γι’ αυτό”.

Κατά την εκτί­μηση του κ. Χαρίτου, ο Ισραη­λι­νός Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών, Γαιΐρ Λαπίντ, επι­θυ­μώ­ντας να αφήσει το δικό του ιδιαί­τερο στίγμα στην εξω­τε­ρική πολι­τική της χώρας του, επι­διώ­κει να “κλείσει” δυσά­ρε­στες πτυχές της περι­φε­ρεια­κής πολι­τι­κής που εφάρ­μο­σαν οι προη­γού­με­νες κυβερ­νή­σεις υπό τον Νετα­νιά­χου. Συγκε­κρι­μένα όπως δια­φαί­νε­ται από τις δηλώ­σεις, αλλά και από τις κινή­σεις του κ. Λαπίντ από τον Ιούνιο του 2021 μέχρι σήμερα, η ισραη­λινή πλευρά ενδια­φέ­ρε­ται να βελ­τιώ­σει τις σχέσεις με την Ιορ­δα­νία (κάτι που επε­τεύ­χθη ύστερα από την υπο­γραφή διμερών συμ­φω­νιών για θέματα νερού και παροχής ενέρ­γειας από ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές), με τον Λίβανο (εκκρε­μεί το ζήτημα του καθο­ρι­σμού των κοινών ορίων της ισραη­λι­νής και της λιβα­νι­κής ΑΟΖ) και βεβαίως με την Τουρκία. Έως ότου ο κ. Λαπίντ ανα­λά­βει πρω­θυ­πουρ­γικά καθή­κο­ντα στα τέλη Αυγού­στου του 2023, δια­φαί­νε­ται ότι η ισραη­λινή πλευρά δεν θα ήταν αρνη­τική στο να δει τις διμε­ρείς τουρ­κοϊσ­ραη­λι­νές σχέσεις να βελ­τιώ­νο­νται. Ωστόσο, όπως προ­κύ­πτει από σχε­τι­κές δηλώ­σεις του κ. Λαπίντ τον περα­σμένο Νοέμ­βριο, η βασική προ­ϋ­πό­θεση που τίθεται εκ μέρους της Ιερου­σα­λήμ είναι η διακοπή της στή­ρι­ξης που παρέχει ο Πρό­ε­δρος Ερντο­γάν προς την παλαι­στι­νιακή οργά­νωση Χαμάς, η οποία ελέγχει de facto την Λωρίδα της Γάζας και εσχάτως φαί­νε­ται να αυξάνει την επιρροή της στην Δυτική Όχθη. Στο μεταξύ όμως – και ενόσω η Τουρκία συνε­χί­ζει να στη­ρί­ζει πολι­τικά και διπλω­μα­τικά την Χαμάς – η ισραη­λινή πλευρά δεν επι­θυ­μεί να απο­θαρ­ρύ­νει την ύπαρξη διαύλου επι­κοι­νω­νίας μεταξύ του ισραη­λι­νού Προ­έ­δρου Ιτσχάκ Χέρ­τσογκ με τον Τούρκο ομόλογό του. Θα έχει ενδια­φέ­ρον κατά πόσον η Τουρκία του Ερντο­γάν θα απο­φα­σί­σει να ικα­νο­ποι­ή­σει το ισραη­λινό αίτημα, μετα­βάλ­λο­ντας δρα­στικά τη στάση της έναντι της Χαμάς – μιας και η τουρ­κική εξω­τε­ρική πολι­τική από το 2010 και μετά έχει επεν­δύ­σει μεγάλο επι­κοι­νω­νιακό κεφά­λαιο σε αυτό το θέμα. Τέλος, ο κ. Χαρίτος επε­σή­μανε ότι η Τουρκία θα επι­διώ­ξει να δημιουρ­γή­σει τις πολι­τι­κές και οικο­νο­μι­κές συν­θή­κες που θα καθι­στού­σαν ρεα­λι­στική την πρότασή της περί κατα­σκευής αγωγού φυσικού αερίου που θα συν­δέ­σει το Ισραήλ, την Τουρκία και την Ευρώπη. Ο κ. Χαρίτος τόνισε ότι δεν είναι τυχαίο πως ο νέος Πρω­θυ­πουρ­γός του Λιβάνου, Νατζίμπ Μικάτι, πολυ­ε­κα­τομ­μυ­ριού­χος με εξαι­ρε­τικά καλές σχέσεις με τουρ­κι­κούς επι­χει­ρη­μα­τι­κούς κύκλους, θα επι­σκε­φθεί τον Φεβρουά­ριο την Άγκυρα, για να συζη­τή­σει ζητή­ματα που άπτο­νται και της ενερ­γεια­κής συνερ­γα­σίας Τουρκίας-Λιβάνου – κάτι που ανα­κοι­νώ­θηκε επίσημα χθες.

Όσον αφορά στον αγωγό EastMed, σε αντί­θεση με την Ελλάδα και την Κύπρο, στο Ισραήλ δεν έχει γίνει καμία απο­λύ­τως αναφορά ή σχο­λια­σμός από τα τοπικά ΜΜΕ ή από κυβερ­νη­τι­κούς κύκλους, οι οποίοι ούτε επι­βε­βαιώ­νουν ότι παρέ­λα­βαν κάποιο αμε­ρι­κα­νικό non-paper, ούτε επι­θυ­μούν να σχο­λιά­σουν ένα έγγραφο, επί του περιε­χο­μέ­νου του οποίου δεν έχουν λάβει γνώση. Ωστόσο, ο κ. Χαρίτος επε­σή­μανε ότι ανε­ξάρ­τητα εάν τελικά οι Ισραη­λι­νοί έλαβαν ή δεν έλαβαν το εν λόγω non-paper που περι­γρά­φει τις προ­θέ­σεις των ΗΠΑ για τον αγωγό EastMed, κατά πάγια τακτική τους, οι Ισραη­λι­νοί τόσο σε επίπεδο κυβέρ­νη­σης όσο και σε επίπεδο καθαρά δημο­σιο­γρα­φικό, είναι φει­δω­λοί όσον αφορά ζητή­ματα ενερ­γεια­κών πρό­τζεκτ – τα οποία και ανα­κοι­νώ­νουν και σχο­λιά­ζουν μόνο όταν το μόνο που απο­μέ­νει είναι οι τελικές υπο­γρα­φές. Είναι μάλιστα χαρα­κτη­ρι­στικό, συνέ­χισε ο κ. Χαρίτος, ότι τώρα, αλλά και κατά τα προη­γού­μενα χρόνια, ενώ το ζήτημα του EastMed βρι­σκό­ταν πολύ ψηλά στην ατζέντα της επι­και­ρό­τη­τας σε Ελλάδα και Κύπρο, αντι­θέ­τως τα ισραη­λινά ΜΜΕ τις περισ­σό­τε­ρες φορές δεν απα­σχο­λού­νταν με το συγκε­κρι­μένο ζήτημα είτε εμφανώς λιγό­τερο είτε ακόμα και καθόλου. Με δεδο­μένο το συγκε­κρι­μένο επι­κοι­νω­νιακό κλίμα, η ισραη­λινή πλευρά δείχνει να ανα­μέ­νει να λάβει γνώση της έκθεσης βιω­σι­μό­τη­τας για το πρό­τζεκτ του EastMed από την Ευρω­παϊκή Ένωση, βάσει όσων είχαν συμ­φω­νη­θεί μεταξύ Ισραήλ, Ελλάδας, Κύπρου και Ε.Ε. στις αρχές Ιανουα­ρίου του 2020 στην Αθήνα. Η συμ­φω­νία εκείνη προ­έ­βλεπε ότι εντός διετίας το αργό­τερο θα έχει ολο­κλη­ρω­θεί η εξέταση της βιω­σι­μό­τη­τας του έργου και εφόσον θα αξιο­λο­γη­θεί βιώσιμο, τότε η Ε.Ε. θα το στη­ρί­ξει. Σε αντί­θετη περί­πτωση, η Ε.Ε. θα απο­φα­σί­σει ότι δεν θα το χρη­μα­το­δο­τή­σει.

Απα­ντώ­ντας σε σχετική ερώτηση, ο κ. Χαρίτος διευ­κρί­νισε ότι η απόλυτη σιωπή των ισραη­λι­νών ΜΜΕ για το περιε­χό­μενο του αμε­ρι­κα­νι­κού non-paper και για τις πιθα­νό­τη­τες βιω­σι­μό­τη­τας του EastMed δια­κό­πηκε μόλις χθες, στις 19 Ιανουα­ρίου με την δημο­σί­ευση σχε­τι­κού άρθρου του Μιχαέλ Αράρι σε ισραη­λινή ειδη­σε­ο­γρα­φική ιστο­σε­λίδα. Η άποψή του έχει σημασία, καθότι ο κ. Αράρι είχε δια­τε­λέ­σει Πρέσβης του Ισραήλ στην Λευ­κω­σία κατά την κρίσιμη πεντα­ε­τία 2010-2015. Κατά τον κ. Αράρι, το συγκε­κρι­μένο πρό­τζεκτ ήταν  πράγ­ματι μεγα­λε­πή­βολο και αντι­με­τώ­πιζε αντι­κει­με­νι­κές δυσκο­λίες στην εφαρ­μογή του. Ωστόσο, η αξιο­ποί­ησή του πολι­τικό επίπεδο, ακόμα και με την μορφή του ορά­μα­τος, δεν έβλαψε τις σχέσεις του Ισραήλ, της Ελλάδας και της Κύπρου – συμπέ­ρα­σμα με το οποίο συμ­φώ­νησε και ο κ. Χαρίτος, σχο­λιά­ζο­ντας το περιε­χό­μενο του ως άνω άρθρου.

Πηγή ertnews.gr