Υπερπλεονάσματα από κατασχέσεις και ρυθμίσεις οφειλών

Ενα από τα ισχυ­ρό­τερα «όπλα» που είχε μέχρι τώρα στη διάθεσή του το οικο­νο­μικό επι­τε­λείο της κυβέρ­νη­σης για να στη­ρί­ξει την παρα­γωγή των υπερ­πλε­ο­να­σμά­των, κιν­δυ­νεύει να χάσει σημα­ντικό μέρος της ισχύος του.

Στους κωδι­κούς με τα «έσοδα από φόρους παρελ­θό­ντων ετών» απο­τυ­πώ­θηκε και το 2016 και το 2017 πολύ μεγάλη υπε­ρα­πό­δοση. Ειδικά το 2017 ήταν έτος «ρεκόρ», με τις εισπρά­ξεις παρελ­θου­σών χρήσεων να φτάνουν στα 2,9 δισ. ευρώ, περίπου 750 εκατ. ευρώ επι­πλέον σε σχέση με το 2015. Είναι ενδει­κτικό ότι χωρίς αυτή την υπε­ρα­πό­δοση τα φορο­λο­γικά έσοδα της περυ­σι­νής χρονιάς θα εμφά­νι­ζαν σημα­ντική μείωση σε σχέση με το 2016 παρά την καται­γίδα των νέων φορο­λο­γι­κών μέτρων.

Η «οικειο­θε­λής απο­κά­λυψη εισο­δη­μά­των», η μαζική δέσμευση τρα­πε­ζι­κών λογα­ρια­σμών ακόμη και για μικρο­ο­φει­λές, αλλά και οι πλη­ρω­μές όσων πρό­λα­βαν να μπουν στις ρυθ­μί­σεις των 100 δόσεων και να τις δια­τη­ρή­σουν, συνέ­βα­λαν τα μέγιστα στη συγκέ­ντρωση αυτών των εσόδων.

Η συνέ­χεια δεν θα είναι τόσο εύκολη για το οικο­νο­μικό επι­τε­λείο, καθώς μέσα στο 2018 εξα­ντλού­νται πολλοί από τους λόγους που οδή­γη­σαν στην εισπρα­κτική «άνθηση»:

• Οι δεσμεύ­σεις τρα­πε­ζι­κών λογα­ρια­σμών αρχί­ζουν πλέον να χάνουν τη δυνα­μική τους ως μέτρο. Το 2015, από το σύνολο του 1,55 εκα­τομ­μυ­ρίου οφει­λε­τών με χρέη άνω των 500 ευρώ, δεσμευ­μένο λογα­ρια­σμό είχαν 695 χιλιά­δες άτομα, δηλαδή περίπου το 45%.

Τον Μάιο του 2018, οφειλές άνω των 500 ευρώ είχαν 1,717 εκατ. φορο­λο­γού­με­νοι και εξ αυτών, είχαν υποστεί τα ανα­γκα­στικά μέτρα το 1,128 εκατ., δηλαδή οι δύο στους τρεις. Ουσια­στικά, η εφορία δεσμεύει πλέον μόνο άδειους λογα­ρια­σμούς, καθώς με δεδο­μένη και τη χαλά­ρωση των capital controls, όσοι έχουν οφειλές στο Δημόσιο σπεύ­δουν να απο­σύ­ρουν τις κατα­θέ­σεις πριν τους προ­λά­βει η εφορία. Στο υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών βρί­σκε­ται σε εξέλιξη συζή­τηση για τη διευ­κό­λυνση των οφει­λε­τών, ώστε να απο­δε­σμεύ­ουν τους τρα­πε­ζι­κούς λογα­ρια­σμούς. Γεγονός είναι ότι ο υπερ­βάλ­λων ζήλος στις αυτό­μα­τες ηλε­κτρο­νι­κές δεσμεύ­σεις των λογα­ρια­σμών έχει επι­φέ­ρει και αντί­θετα απο­τε­λέ­σματα, καθώς χιλιά­δες επαγ­γελ­μα­τίες ωθού­νται να κάνουν τις συναλ­λα­γές τους κάτω από το τραπέζι.

• Το μέτρο της οικειο­θε­λούς απο­κά­λυ­ψης εισο­δη­μά­των –το οποίο ίσχυε μέχρι και τον Νοέμ­βριο του 2017– είχε ως απο­τέ­λε­σμα να γίνουν 507.677 δηλώ­σεις, να εμφα­νι­στούν πρό­σθετα εισο­δή­ματα της τάξεως των 10 δισ. και να βεβαιω­θούν φόροι 795 εκατ. Οσοι εντά­χθη­καν στη ρύθμιση, έπρεπε είτε να πλη­ρώ­σουν μέσα σε 30 ημέρες είτε να ρυθ­μί­σουν το ποσό σε 12 δόσεις. Ποσό της τάξεως των 266 εκατ. ευρώ κατα­βλή­θηκε μέσα στο 2017 και τα υπό­λοιπα θα εισπρα­χθούν το αργό­τερο μέχρι τον Οκτώ­βριο του 2018. Μετά, η συγκε­κρι­μένη «δεξα­μενή» εσόδων ουσια­στικά θα πάψει να υπάρχει.

• Οι εισπρά­ξεις από τη ρύθμιση των 100 δόσεων γίνο­νται ολοένα και λιγό­τε­ρες, καθώς όσοι εντά­χθη­καν το 2015, είτε απο­πλη­ρώ­νουν το χρέος τους είτε χάνουν τη ρύθμιση λόγω των αυστη­ρών προ­ϋ­πο­θέ­σεων. Είναι ενδει­κτικό ότι από τα περίπου 101,5 δισ. ευρώ που είναι το σύνολο των ληξι­πρό­θε­σμων οφειλών με βάση τα στοι­χεία του Μαΐου, σε καθε­στώς ρύθ­μι­σης βρί­σκο­νται λιγό­τερα από 4 δισ. ευρώ. Στο υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών ελπί­ζουν ότι οι αλλαγές στον εξω­δι­κα­στικό συμ­βι­βα­σμό που συμ­φω­νή­θη­καν με τους δανει­στές (ένταξη στη ρύθμιση και των οφειλών του 2017, διεύ­ρυνση του κατα­λό­γου των δικαιού­χων για υποβολή αίτησης και απλο­ποί­ηση της δια­δι­κα­σίας με κατάρ­γηση πολλών δικαιο­λο­γη­τι­κών) θα ενι­σχύ­σουν το μέτρο που συμπλη­ρώ­νει έναν χρόνο, αλλά στην πράξη δεν έχει απο­δώ­σει. Το αν θα υπάρξει απο­τέ­λε­σμα, θα φανεί τους επό­με­νους μήνες.

Πάντως, ο προ­βλη­μα­τι­σμός είναι μεγάλος καθώς παρά τις αλλαγές, η συντρι­πτική πλειο­νό­τητα των οφει­λε­τών δεν έχουν δικαί­ωμα ένταξης στον εξω­δι­κα­στικό συμ­βι­βα­σμό και ο μόνος τρόπος για να απο­πλη­ρώ­σουν τις συσ­σω­ρευ­μέ­νες οφειλές τους είναι είτε οι 12 δόσεις είτε η ένταξη στον νόμο Κατσέλη.

• Πολλοί από τους έχοντες κατα­θέ­σεις στο εξω­τε­ρικό έσπευ­σαν τα τελευ­ταία δύο χρόνια να συμ­βι­βα­στούν με τις φορο­λο­γι­κές αρχές φοβού­με­νοι την επιβολή υπέ­ρο­γκων προ­στί­μων. Πλέον, μετά τις απο­φά­σεις του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας για την παρα­γραφή στην 5ετία, ο έλεγχος στις περί­φη­μες λίστες είναι πρα­κτικά αδύ­να­τος, όπως παρα­δέ­χτηκε προ ημερών στη Βουλή και ο επι­κε­φα­λής της ΑΑΔΕ Γιώργος Πιτσι­λής.

Χαμη­λό­τερα ο πήχυς των εισπρά­ξεων

Στην ανα­θε­ώ­ρηση προς το χει­ρό­τερο των προ­βλέ­ψεων για την εισπρα­κτική απόδοση των φόρων από τις παρελ­θού­σες χρήσεις προ­χώ­ρησε το υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών, μέσω του μεσο­πρό­θε­σμου σχεδίου δημο­σιο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής. Το 2017, ήταν έτος-ρεκόρ, καθώς εισπρά­χθη­καν 2,894 δισ. ευρώ από άμεσους και έμμε­σους φόρους προη­γού­με­νων ετών, ποσό κατά 750 εκατ. ευρώ υψη­λό­τερο σε σχέση με το 2015 και περίπου κατά 380 εκατ. ευρώ σε σχέση με το 2016. Για το 2018, ο πήχυς κατέ­βηκε στα 2,5 δισ. ευρώ, παρά το γεγονός ότι και τους πρώτους μήνες της φετινής χρονιάς εξα­κο­λου­θεί να απο­δί­δει εισπρα­κτικά το μέτρο της οικειο­θε­λούς απο­κά­λυ­ψης εισο­δη­μά­των, ενώ οι επι­δό­σεις της ΑΑΔΕ στην είσπραξη ληξι­πρό­θε­σμων οφειλών είναι καλύ­τε­ρες το φετινό πεντά­μηνο σε σχέση με τις αντί­στοι­χες περυ­σι­νές (σ.σ. στο διά­στημα Ιανουα­ρίου – Μαΐου έχουν συγκε­ντρω­θεί 2,35 δισ. ευρώ έναντι περίπου 2 δισ. ευρώ το αντί­στοιχο περυ­σινό διά­στημα).

Η σημασία των εσόδων παρελ­θό­ντων ετών για την εκτέ­λεση του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού των δύο τελευ­ταίων ετών φαί­νε­ται από τα εξής στοι­χεία:

1. Τα φορο­λο­γικά έσοδα του 2017 παρέ­μει­ναν στα ίδια επίπεδα με το 2016 (47,563 δισ. ευρώ έναντι 47,518 δισ. ευρώ), παρά το γεγονός ότι πέρυσι ενερ­γο­ποι­ή­θηκε πλήθος μέτρων, όπως η αλλαγή στον τρόπο φορο­λό­γη­σης των ελεύ­θε­ρων επαγ­γελ­μα­τιών, η νέα αυστη­ρό­τερη κλίμακα υπο­λο­γι­σμού της εισφο­ράς αλλη­λεγ­γύης, η κατάρ­γηση του ειδικού καθε­στώ­τος ΦΠΑ στα νησιά κ.λπ.

2. Τα έσοδα που κατα­γρά­φη­καν στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό του 2017 από τους άμεσους φόρους παρελ­θό­ντων ετών ανήλθαν στο 1,929 δισ. ευρώ έναντι 1,764 δισ. ευρώ το 2016, ενώ τα έσοδα από τους έμμε­σους φόρους προη­γού­με­νων ετών ήταν το 2017 965 εκατ. ευρώ έναντι 752 εκατ. ευρώ το 2016. Η συνο­λική αύξηση του 2017 σε σχέση με το 2016 φθάνει στα 378 εκατ. ευρώ.

Χωρίς αυτά τα 378 εκατ. ευρώ, τα φορο­λο­γικά έσοδα του 2017 θα ήταν μειω­μένα σε σχέση με το 2016. Μάλιστα, και για το 2018, τα φορο­λο­γικά έσοδα προ­βλέ­πε­ται ότι θα παρα­μεί­νουν για τρίτη χρονιά στα ίδια επίπεδα, παρά το γεγονός ότι και φέτος υπάρ­χουν νέα φορο­λο­γικά μέτρα (π.χ. κατάρ­γηση έκπτω­σης ιατρι­κών δαπανών, κατάρ­γηση έκπτω­σης 1,5% στην παρα­κρά­τηση φόρου κ.λπ.).

To 2017, το «κυνήγι» των ληξι­πρό­θε­σμων οφειλών απέφερε έσοδα της τάξεως των 5,1 δισ. ευρώ, περίπου 90 εκατ. ευρώ λιγό­τερα συγκρι­τικά με το 2016. Από αυτά, περίπου τα μισά (2,4 δισ. ευρώ) προ­ήλ­θαν από είσπραξη φόρων που βεβαιώ­θη­καν και κατέ­στη­σαν ληξι­πρό­θε­σμοι μέσα στην περυ­σινή χρονιά, ενώ τα 2,7 δισ. ευρώ προ­ήλ­θαν από τη δεξα­μενή των ληξι­πρό­θε­σμων οφειλών που είχαν συσ­σω­ρευ­τεί έως και το τέλος του 2016 (σ.σ. αρχές 2017, λίμνα­ζαν περίπου 92,88 δισ. ευρώ). Η συμ­με­τοχή των εισπρά­ξεων ληξι­πρό­θε­σμων οφειλών στα «υπερ-πλεονάσματα» του 2016 και του 2017 είναι εμφανής: και τις δύο αυτές χρονιές, εισπρά­χθη­καν περισ­σό­τερα από 5 δισ. ευρώ όταν το 2015 είχαν συγκε­ντρω­θεί 3,9 δισ. ευρώ και το 2014 3,637 δισ. ευρώ.

1,721 εκα­τομ­μύ­ρια εντολές για κατα­σχέ­σεις εις χείρας τρίτων εκδό­θη­καν μόνο το 2017

Οι ληξι­πρό­θε­σμες οφειλές προς το Δημόσιο είναι ένα από τα «κακά απο­θέ­ματα» που δημιούρ­γησε η πολυ­ε­τής οικο­νο­μική κρίση.

Οι έχοντες ληξι­πρό­θε­σμες οφειλές τετρα­πλα­σιά­στη­καν και από 1,089 εκατ. που ήταν στο τέλος του 2009, έφτασαν στα 4,06 εκατ. στις αρχές του 2018. Τα συσ­σω­ρευ­μένα χρέη υπο­λο­γί­ζο­νταν σε 32,4 δισ. ευρώ πριν ξεσπά­σει η κρίση και στις αρχές του χρόνου είχαν φτάσει στα 100 δισ. ευρώ.

Ο ρυθμός αύξησης, αν και έχει μειωθεί, παρα­μέ­νει σημα­ντι­κός: Από το τέλος του 2014 μέχρι σήμερα, έχουν προ­στε­θεί επι­πλέον 27,3 δισ. ευρώ παρά την καται­γίδα των ανα­γκα­στι­κών μέτρων: Μόνο το 2017, εκδό­θη­καν 1,721 εκατ. εντολές για κατα­σχέ­σεις εις χείρας τρίτων έναντι μόλις 670 χιλιά­δων το 2015 (σ.σ. ήταν η χρονιά που η κυβέρ­νηση επι­χεί­ρησε μονο­με­ρώς να περάσει τη ρύθμιση των 100 δόσεων «παγώ­νο­ντας» τα ανα­γκα­στικά μέτρα, κάτι που είχε ως απο­τέ­λε­σμα μόνο το συγκε­κρι­μένο έτος να αυξη­θούν οι ληξι­πρό­θε­σμες οφειλές κατά του­λά­χι­στον 11,5 δισ. ευρώ).

«Απο­τε­λε­σμα­τικό» χρέος

Η έξοδος από τα μνη­μό­νια μας αφήνει με συσ­σω­ρευ­μέ­νες ληξι­πρό­θε­σμες οφειλές 101,5 δισ. ευρώ (σ.σ. με βάση τα στοι­χεία Μαΐου 2018) και την Ανε­ξάρ­τητη Αρχή Δημο­σίων Εσόδων να εκτιμά ότι από αυτά είναι εισπρά­ξιμα όχι περισ­σό­τερα από 10 δισ. ευρώ.

Οι υπη­ρε­σίες της Ανε­ξάρ­τη­της Αρχής Δημο­σίων Εσόδων έχουν υιο­θε­τή­σει τον όρο «απο­τε­λε­σμα­τικό» για να υπο­λο­γί­ζουν το τμήμα των ληξι­πρό­θε­σμων οφειλών προς την εφορία, το οποίο έχει περισ­σό­τε­ρες πιθα­νό­τη­τες να εισπρα­χθεί. Αυτό το ποσό, υπο­λο­γι­ζό­ταν στο τέλος του 2017 σε μόλις 9,83 δισ. ευρώ ή στο 9,8% των ληξι­πρό­θε­σμων οφειλών προς την εφορία κατά την 1/1/2018 (99,97 δισ. ευρώ). Το «απο­τε­λε­σμα­τικό» χρέος εξαιρεί:

• Οφειλές εκτός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού.

• Υπό­λοιπα ποσού βασικής οφειλής άνω του 1,5 εκατ. ευρώ.

• Οφειλές παλαιό­τε­ρες των πέντε ετών (δηλαδή προ της 30/11/13).

• Χρέη σε ανα­στολή είσπρα­ξης και οφειλές χαρα­κτη­ρι­σμέ­νες ως ανε­πί­δε­κτες είσπρα­ξης.

• Ληξι­πρό­θε­σμα χρέη που έχουν προ­κύ­ψει από έμμε­σους φόρους υπέρ τρίτων, μισθώ­ματα, πρό­στιμα του ΚΒΣ, δάνεια, μη φορο­λο­γικά πρό­στιμα, παρά­βολα και υπο­χρε­ώ­σεις από μη φορο­λο­γικά έσοδα.

• Τα χρέη οφει­λε­τών που έχουν χαρα­κτη­ρι­στεί πτωχοί, τις οφειλές των ΔΕΚΟ καθώς και όσα ποσά αντι­στοι­χούν σε μηδε­νικά ή προ­σω­ρινά ΑΦΜ καθώς και σε οικο­νο­μι­κές μονάδες που βρί­σκο­νται υπό εκκα­θά­ριση.

Πρό­σθετα χρέη

Η συντρι­πτική πλειο­νό­τητα των οφει­λε­τών του Δημο­σίου έχει χρέη κάτω των 3.000 ευρώ. Αυτοί ήταν και οι μόνοι που δεί­χνουν σημάδια συμ­μόρ­φω­σης κατά την τελευ­ταία τριετία: την 1/1/2016, οι έχοντες χρέη έως και 3.000 ευρώ, ήταν 3,65 εκα­τομ­μύ­ρια και οι οφειλές τους έφταναν στο 1,81 δισ. ευρώ. Στο τέλος του 2017, οι οφει­λέ­τες περιο­ρί­στη­καν στα 3,364 εκατ. και τα χρέη στα 1,724 δισ. ευρώ. Σε όλες τις υπό­λοι­πες κατη­γο­ρίες οφει­λε­τών, στη συγκε­κρι­μένη διετία συσ­σω­ρεύ­θη­καν πρό­σθετα χρέη:

1. Οι έχοντες υπο­χρε­ώ­σεις από 3 έως 20.000 ευρώ έγιναν 543 χιλιά­δες από 512 χιλιά­δες και τα χρέη τους έφτασαν στα 4 δισ. ευρώ από 3,7 δισ. ευρώ το 2016.

2. Οι έχοντες χρέη από 20 έως 300 χιλιά­δες ευρώ χρω­στούν 8,8 δισ. ευρώ αντί για 7,6 δισ. ευρώ, ενώ για τους έχοντες χρέη άνω των 300 χιλιά­δων ευρώ, οι οφειλές εκτο­ξεύ­τη­καν στα 85 δισ. ευρώ από 73 δισ. ευρώ που ήταν το 2016.

Εντύ­πωση προ­κα­λεί η χαμηλή εισπρα­κτική απόδοση των μεγάλων ελεγ­κτι­κών κέντρων της χώρας. Με πραγ­μα­τικό ληξι­πρό­θε­σμο υπό­λοιπο 11 δισ. ευρώ το 2017, τα ελεγ­κτικά κέντρα κατά­φε­ραν να συγκε­ντρώ­σουν μόλις 101 εκατ. ευρώ. Αντί­θετα, οι εφορίες της Πάτρας, με το μισό ληξι­πρό­θε­σμο υπό­λοιπο (5 δισ. ευρώ περίπου), είχαν την τρι­πλά­σια εισπρα­κτική απόδοση.

Από το σύνολο των 100 δισ. ευρώ που ήταν τα ληξι­πρό­θε­σμα χρέη στο τέλος του 2017, του­λά­χι­στον τα 32 δισ. ευρώ αφορούν πρό­στιμα του ΚΒΣ, τα οποία επι­βάλ­λο­νται αλλά δεν εισπράτ­το­νται. Ολοένα και μεγα­λύ­τε­ρες γίνο­νται και οι οφειλές από ΦΠΑ: το 2018 εκτο­ξεύ­τη­καν στα 21,6 δισ. ευρώ από 15 δισ. ευρώ τον Δεκέμ­βριο του 2014.