Ο μεγάλος θυμός και ο φόβος της «βουβής οργής»-Ερευνα

Toυ  Βα­σί­λη Σ. Κα­νέλ­λη

«Ο συλ­λο­γι­κός φόβος ερε­θί­ζει το αγε­λαίο έν­στι­κτο και τεί­νει να προ­κα­λεί το μένος ενα­ντί­ον αυτών που δεν θε­ω­ρού­νται μέρος της αγέ­λης». Αυτό είχε γρά­ψει ο με­γά­λος Βρε­τα­νός φι­λό­σο­φος Μπ. Ράσελ, δί­νο­ντας με τον τρόπο αυτό την ει­κό­να μιας κοι­νω­νί­ας που κυ­ριαρ­χεί­ται από φόβο και είναι δε­δο­μέ­νο ότι κά­ποια στιγ­μή θα ξε­σπά­σει σ’ αυ­τούς που δεν θε­ω­ρεί μέρος της.

Από τα πρώτα με­τα­πο­λι­τευ­τι­κά χρό­νια είχε να ζήσει η Ελ­λά­δα τόσο έντο­να και ταυ­τό­χρο­να τα συ­ναι­σθή­μα­τα του φόβου, της απελ­πι­σί­ας, της «βου­βής οργής», της αί­σθη­σης πως ό,τι κι αν γίνει η χώρα θα χει­ρο­τε­ρεύ­ει.

Τις δε­κα­ε­τί­ες του ‘50 και του ‘60 η οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση ήταν δρα­μα­τι­κή, σε μια χώρα κα­τε­στραμ­μέ­νη, που ζούσε με οι­κο­νο­μι­κή βο­ή­θεια από το εξω­τε­ρι­κό, αλλά που υπήρ­χε η αί­σθη­ση της δη­μιουρ­γί­ας, της φυγής προς τα εμπρός. Πε­ρισ­σό­τε­ρα από 60 χρό­νια μετά η οι­κο­νο­μία παί­ζει κυ­ρί­αρ­χο ρόλο στον βίαιο με­τα­σχη­μα­τι­σμό της ελ­λη­νι­κής κοι­νω­νί­ας και ση­μα­το­δο­τεί τη λε­γό­με­νη «εθνι­κή κα­τά­θλι­ψη», η οποία προς το παρόν δεν έχει εξε­λι­χθεί σε «εθνι­κή έκρη­ξη».

Χα­μέ­νες θυ­σί­ες

Ολες οι τε­λευ­ταί­ες με­τρή­σεις της κοι­νής γνώ­μης έχουν μια κοινή συ­νι­στα­μέ­νη: Οτι αυ­ξά­νε­ται δρα­μα­τι­κά η δυ­σα­ρέ­σκεια για την πο­ρεία που ακο­λου­θεί η χώρα, καθώς και η απο­γο­ή­τευ­ση για την ση­με­ρι­νή κα­τά­στα­ση. Και είναι διά­χυ­τος ο φόβος των πο­λι­τών ότι οι θυ­σί­ες που έχει κάνει επί επτά χρό­νια πη­γαί­νουν χα­μέ­νες. Μά­λι­στα, η αί­σθη­ση αυτή αυ­ξά­νε­ται κάθε φορά που η τρόι­κα είναι στην Αθήνα και το Χίλ­τον γί­νε­ται «πεδίο μάχης», μέχρι να ορι­στι­κο­ποι­η­θεί κά­ποιου εί­δους «ανα­κω­χή» κυ­βέρ­νη­σης και δα­νει­στών. Οσο δη­λα­δή πα­ρα­τεί­νε­ται η δια­πραγ­μά­τευ­ση και η αβε­βαιό­τη­τα τόσο αυ­ξά­νε­ται η οι­κο­νο­μι­κή ανα­σφά­λεια, αυτό που οι ει­δι­κοί έχουν ονο­μά­σει «κοι­νω­νι­κό φόβο».

Ας δούμε τι δεί­χνουν τρεις τε­λευ­ταί­ες δη­μο­σκο­πή­σεις για την κα­τά­στα­ση που επι­κρα­τεί στην ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία και πώς εκτι­μώ­νται οι προ­σπά­θειες της κυ­βέρ­νη­σης.

Σύμ­φω­να με την έρευ­να του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Μα­κε­δο­νί­ας:

• Σχε­δόν εννέα στους δέκα πο­λί­τες εκτι­μούν πως τα πράγ­μα­τα κι­νού­νται προς τη λάθος κα­τεύ­θυν­ση για τη χώρα.

• Πε­ρισ­σό­τε­ροι από οκτώ στους δέκα πο­λί­τες κρί­νουν αρ­νη­τι­κά την πρώτη διε­τία της Κου­μουν­δού­ρου στην εξου­σία.

• Η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­ψη­φία (78,5%) εκτι­μά πως η κυ­βέρ­νη­ση θα κλεί­σει τε­λι­κά την αξιο­λό­γη­ση με τί­μη­μα νέα μέτρα. Μόλις το 6,5% πι­στεύ­ει πως η δια­πραγ­μά­τευ­ση θα ολο­κλη­ρω­θεί χωρίς νέα μέτρα.

• Το 52% των ψη­φο­φό­ρων δη­λώ­νει πως θε­ω­ρεί λάθος τη δια­πραγ­μα­τευ­τι­κή στρα­τη­γι­κή της κυ­βέρ­νη­σης, ενώ μόλις το 7,5% τη θε­ω­ρεί σωστή. Πε­ρισ­σό­τε­ροι από ένας στους τρεις ψη­φο­φό­ρους λένε πως η στρα­τη­γι­κή της Αθή­νας δεν είναι στα­θε­ρή, και «συ­νε­πώς κά­πο­τε είναι σωστή και κά­πο­τε λαν­θα­σμέ­νη».

Αλλη έρευ­να της Κάπα Research δεί­χνει ότι στην πλειο­ψη­φία τους οι πο­λί­τες, δη­λώ­νουν ότι αι­σθά­νο­νται «ανη­συ­χία» και «θυμό».

Συ­γκε­κρι­μέ­να:

• Οι πο­λί­τες αι­σθά­νο­νται «θυμό» για τη συμ­φω­νία, ωστό­σο εκτι­μούν ότι ανοί­γει ο δρό­μος για το κλεί­σι­μο της αξιο­λό­γη­σης και απο­μα­κρύ­νε­ται το σε­νά­ριο του Grexit.

• Μπο­ρεί το 73% να θε­ω­ρεί ότι τα αντι­σταθ­μι­στι­κά μέτρα (μεί­ω­ση ΕΝΦΙΑ, ΦΠΑ κ.λπ.) κι­νού­νται στη σωστή κα­τεύ­θυν­ση, απορ­ρί­πτει όμως τη μεί­ω­ση συ­ντά­ξε­ων (78%), τη μεί­ω­ση του αφο­ρο­λο­γή­του (64,5%) και την αύ­ξη­ση του ορίου των ομα­δι­κών απο­λύ­σε­ων (59%).

• Το 64,5% επι­θυ­μεί να πα­ρα­μεί­νει η Ελ­λά­δα στο ευρώ, ένα­ντι ενός 27% που επι­θυ­μεί την επι­στρο­φή στη δραχ­μή, δείγ­μα του ότι οι πο­λί­τες «ψά­χνο­νται», καθώς είναι πλή­ρως απο­γοη­τευ­μέ­νοι.

Τέλος, από την έρευ­να της Prorata προ­κύ­πτουν τα εξής:

• To 83% των πο­λι­τών αι­σθά­νε­ται φόβο, είτε μικρό είτε πολύ με­γά­λο.

• Πε­ρισ­σό­τε­ροι από 9 στους 10 πο­λί­τες αι­σθά­νο­νται οργή για όσα συμ­βαί­νουν στην Ελ­λά­δα.

• Το 42% δεν νιώ­θει κα­θό­λου ελ­πί­δα, ενώ το 44% νιώ­θει λίγη ή μέ­τρια ελ­πί­δα.

• Το 72% πι­στεύ­ει ότι η οι­κο­νο­μία χει­ρο­τε­ρεύ­ει, ενώ το 92% θε­ω­ρεί ότι η προ­σω­πι­κή του οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση θα γίνει χει­ρό­τε­ρη ή θα πα­ρα­μεί­νει ίδια το επό­με­νο διά­στη­μα.

Είναι φα­νε­ρή τόσο από τις με­τρή­σεις όσο και από την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα, η «βε­ντά­λια» των αρ­νη­τι­κών συ­ναι­σθη­μά­των που έχουν άμεση σχέση με το σκη­νι­κό μι­ζέ­ριας που επι­κρα­τεί στην οι­κο­νο­μία και η οποία αντι­κα­το­πτρί­ζε­ται στα νοι­κο­κυ­ριά. Η οργή σε συν­δυα­σμό με την έλ­λει­ψη ελ­πί­δας δη­μιουρ­γούν ένα εκρη­κτι­κό μείγ­μα που είναι άγνω­στο πώς θα εκ­φρα­στεί. Δεν έχει να κάνει με την πα­ρού­σα κυ­βέρ­νη­ση, αν και η διά­ψευ­ση των ελ­πί­δων από τον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ επέ­τει­νε την κακή ψυ­χο­λο­γία των ψη­φο­φό­ρων. Εχει να κάνει με το σύ­νο­λο του πο­λι­τι­κού συ­στή­μα­τος και την αδυ­να­μία να βρει τρό­πους εξό­δου από τη βαθιά κρίση, όχι μόνο την οι­κο­νο­μι­κή αλλά και την αξια­κή, την κοι­νω­νι­κή. Είναι η πλή­ρης απα­ξί­ω­ση του πο­λι­τι­κού προ­σω­πι­κού που έχει απο­γοη­τεύ­σει τους πο­λί­τες στα χρό­νια της κρί­σης.

Εκρη­ξη;

Κι αυτή η σιω­πη­ρή, προς το παρόν, απο­δο­χή της κα­τά­στα­σης είναι σί­γου­ρο ότι δεν θα διαρ­κέ­σει πολύ. Αντι­θέ­τως, εκ­φρά­ζο­νται φόβοι ότι θα επι­φέ­ρει είτε κοι­νω­νι­κή έκρη­ξη με επει­σό­δια σαν αυτά που έγι­ναν μέσα στην εβδο­μά­δα σε Αθήνα και Θεσ­σα­λο­νί­κη, είτε με έξαρ­ση των λαϊ­κί­στι­κων φαι­νο­μέ­νων που εκ­προ­σω­πού­νται είτε από επι­κίν­δυ­νους (ακρο­δε­ξιά) είτε από γρα­φι­κούς (Σώρ­ρας).

Μι­λώ­ντας πρό­σφα­τα ένας διά­ση­μος Αλ­γε­ρι­νός συγ­γρα­φέ­ας, ο Μπ. Σαν­σάλ είχε πει: «Εξαρ­τά­ται από την κοι­νω­νι­κή ορ­γά­νω­ση και τους ηγέ­τες εάν αυτός ο φόβος θα γίνει κι­νη­τή­ρας για να προ­χω­ρή­σου­με προς τα εμπρός ή φρένο για να στα­μα­τή­σου­με και να κρυ­φτού­με. Με­γά­λοι ηγέ­τες ήξε­ραν, σε συν­θή­κες πολύ πιο επι­κίν­δυ­νες από τις ση­με­ρι­νές, να εμπνέ­ουν κου­ρά­γιο και δύ­να­μη στους λαούς. Με τη ση­με­ρι­νή ηγε­σία στην Ευ­ρώ­πη οι φόβοι πολ­λα­πλα­σιά­ζο­νται και γί­νο­νται θα­νά­σι­μο δη­λη­τή­ριο».

Στην πε­ρί­πτω­ση της Ελ­λά­δας το με­γά­λο στοί­χη­μα είναι αυτό ακρι­βώς. Αν θα υπάρ­ξουν ηγέ­τες που θα κι­νη­το­ποι­ή­σουν την κοι­νω­νία και θα με­τα­τρέ­ψουν τον φόβο όχι σε φρένο αλλά σε κι­νη­τή­ρια δύ­να­μη για τη χώρα.

Ημε­ρη­σία