Νομπέλ Λογοτεχνίας στην ξεχωριστή Λουίζ Γκλικ

Οι σπάνιες δημό­σιες εμφα­νί­σεις της, η δια­κρι­τική της στάση σε παλιό­τε­ρες βρα­βεύ­σεις, ευθύ­νο­νται για την εικόνα της ως ενός ανθρώ­που μονή­ρους, από­μα­κρου. Πώς να νιώθει άραγε η Αμε­ρι­κα­νίδα ποι­ή­τρια Λουίζ Γκλικ, που από χθες το μεση­μέρι είναι η 117η κάτοχος του βρα­βείου Νομπέλ Λογο­τε­χνίας, καθώς η Σου­η­δική Ακα­δη­μία την επέλεξε «για την απα­ρα­γνώ­ρι­στη ποι­η­τική φωνή της, που με τη λιτή της ομορφιά καθιστά την ατομική εμπει­ρία, οικου­με­νική»; Η πρώτη αντί­δραση πάντως, όταν ενη­με­ρώ­θηκε από τον γραμ­μα­τέα της Ακα­δη­μίας Ματς Μαλμ, ήταν ενδει­κτική: «Ηταν μια έκπληξη για εκείνη», δήλωσε ο Μαλμ, «αλλά πάντως καλο­δε­χού­μενη».

Γεν­νη­μένη το 1943 στη Νέα Υόρκη, πρω­τό­τοκη κόρη μιας οικο­γέ­νειας ουγ­γρο­ε­βραϊ­κής κατα­γω­γής, η Γκλικ ενδια­φέρ­θηκε για την ποίηση από τα μαθη­τικά της χρόνια. Σύμφωνα με ένα περι­στα­τικό που η ίδια παρα­θέ­τει στο δοκίμιο «The education of the poet», μια μέρα, μια οικο­γε­νειακή φίλη της ζήτησε να απαγ­γεί­λει ένα σχολικό της ποίημα, όταν όμως η Γκλικ το έκανε αντι­στρέ­φο­ντας τους όρους της μετρι­κής, η φίλη τη διόρ­θωσε. «Ανα­σκεύ­ασε αυτό που είχα εσκεμ­μένα παρα­βιά­σει. Ημουν εξορ­γι­σμένη», έγραφε η ποι­ή­τρια.

Εχοντας υπο­φέ­ρει στην εφηβεία της από νευρική ανο­ρε­ξία και νιώ­θο­ντας κατά δήλωσή της ως «αντι­κα­τα­στά­τρια» μιας κόρης που η οικο­γέ­νειά της είχε χάσει προτού εκείνη γεν­νη­θεί, η Γκλικ προ­τί­μησε την ψυχα­νά­λυση από την ολο­κλή­ρωση των σπουδών της, εμβά­θυνε όμως στην ποίηση μέσα από μαθή­ματα στο κολέγιο Sarah Lawrence και στο Πανε­πι­στή­μιο Columbia, με δασκά­λους την ποι­ή­τρια Λεονί Ανταμς και τον Στάνλεϊ Κούνιτζ.

Ωστόσο, όπως τόνισε χθες ο πρό­ε­δρος της Σου­η­δι­κής Ακα­δη­μίας, Αντερς Ολσον, η τέχνη της δεν από­κτησε απο­κλει­στικά αυτο­βιο­γρα­φικό χαρα­κτήρα, αλλά αντί­θετα, την έφερε αντι­μέ­τωπη με τις ψευ­δαι­σθή­σεις του εαυτού και τον αγώνα για μια γλωσ­σική αυστη­ρό­τητα, συγκρί­σιμη με της Εμιλι Ντί­κιν­σον.

Ενδει­κτικά, στη συλλογή του 1985 «The triumph of Achilles», το αυτο­βιο­γρα­φικό στοι­χείο συνο­μι­λεί με τους κλα­σι­κούς μύθους, ενώ στο «The wild iris» του 1992 (βρα­βευ­μένο με Πού­λι­τζερ), η αλλο­τινή απώθηση για κάθε τι υλικό, αντι­κα­θί­στα­ται από ένα ενδια­φέ­ρον για τις οικο­γε­νεια­κές σχέσεις και τον φυσικό κόσμο κι όλα αυτά, με μια γλώσσα που πει­ρα­μα­τί­ζε­ται σταθερά με τη δομή και τη σύνταξη, με όσα λέγο­νται και όσα μένουν άρρητα.

Ποι­ή­ματά της έχουν δημο­σιευ­θεί στο περιο­δικό «Ποι­η­τική», μετα­φρα­σμένα από την ποι­ή­τρια Δήμητρα Κωτούλα, η οποία ανέλαβε μαζί με τον Χάρη Βλα­βιανό τη μετά­φραση της συλ­λο­γής της «Πιστή και ενάρετη νύχτα» του 2014 (Εθνικό Βραβείο Βιβλίου των ΗΠΑ), που θα κυκλο­φο­ρή­σει από τις εκδό­σεις Στε­ρέ­ωμα.

«Αυτό που μας ελκύει στην ποίηση της Γκλικ», δήλωσε στην «Κ» η Δήμητρα Κωτούλα, «πέρα από το εύρος της θεμα­το­λο­γίας της –γράφει από εξο­μο­λο­γη­τικά ποι­ή­ματα μέχρι ποι­ή­ματα εμπνευ­σμένα από τον αρχαίο ελλη­νικό μύθο– είναι, όντως, η γλώσσα. Η Γκλικ γράφει σε μια γλώσσα αφο­πλι­στικά αληθινή, γνήσια και λιτή, μακριά από περί­πλο­κους και εν τέλει περιτ­τούς ακρο­βα­τι­σμούς, χωρίς όμως να στερεί την ποίησή της από νεύρο και δημιουρ­γική φαντα­σία. Είναι μια γλώσσα, όπως απο­δει­κνύ­ε­ται, ανθε­κτική στον χρόνο (και στη μετά­φραση θα έλεγα) που της έχει δοθεί η χάρη να παρέχει ένα αίσθημα ασφά­λειας στον ανα­γνώ­στη, την αίσθηση ότι μένει προ­στα­τευ­μέ­νος απέ­να­ντι στη σκληρή, πολλές φορές αλήθεια που καλεί­ται να εκφρά­σει το ποίημα».

Πηγή: kathimerini.gr

Νικόλας Ζώης