M. Λογοθέτης: «Η Ρόδος έπαυσε να είναι ο αναντικατάστατος και ασυναγώνιστος τουριστικός προορισμός»

Ο Μιλ­τιά­δης Λο­γο­θέ­της γνω­ρί­ζει τον του­ρι­σμό σε βάθος, συν­δυά­ζο­ντας την επι­στη­μο­νι­κή κα­τάρ­τι­ση, την πο­λυ­ε­τή έρευ­να με την πράξη και την εμπει­ρία. Σε μία από τις σπά­νιες συ­νε­ντεύ­ξεις του, μιλά στη «δ» για τις σύγ­χρο­νες προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζει ο του­ρι­σμός, γι’ αυτές που κλή­θη­κε να δια­χει­ρι­στεί δια­χρο­νι­κά.

Στο μι­κρο­σκό­πιό του μπαί­νει το του­ρι­στι­κό προ­φίλ της Ρόδου, η αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τα του του­ρι­στι­κού της προ­ϊ­ό­ντος. «Θα μπο­ρού­σε ο του­ρι­σμός της Ρόδου να κα­τα­στεί πιο απο­δο­τι­κός και επο­μέ­νως αντα­γω­νι­στι­κό­τε­ρος, αν ξε­πε­ρά­σει το σύν­δρο­μο του «τυ­πο­ποι­η­μέ­νου προ­ϊ­ό­ντος» δη­λώ­νει με εύ­σχη­μο τρόπο ο κ. Λο­γο­θέ­της και σχο­λιά­ζει πα­ράλ­λη­λα τη με­γά­λη εξάρ­τη­ση του προ­ο­ρι­σμού από τους tour operators.

• Κύριε Λο­γο­θέ­τη, γνω­ρί­ζε­τε και με­λε­τά­τε τον του­ρι­σμό εδώ και πολ­λές δε­κα­ε­τί­ες. Έχει βιώ­σει ποτέ στα χρο­νι­κά πα­ρό­μοια κρίση ο του­ρι­σμός, όπως αυτή που βιώ­νου­με τώρα λόγω του κο­ρω­νοϊ­ού;

Είναι πράγ­μα­τι πρω­τό­γνω­ρη η κρίση που βιώ­νει σή­με­ρα ο του­ρι­σμός από τις απει­λές της παν­δη­μί­ας του κο­ρω­νοϊ­ού. Οι ασχο­λού­με­νοι με τον του­ρι­σμό με­λε­τη­τές και επι­χει­ρη­μα­τί­ες, γνω­ρί­ζουν ότι ο του­ρι­σμός από τη φύση του είναι εκτε­θει­μέ­νος σε διά­φο­ρες απει­λές που απο­δί­δο­νται σε πο­λε­μι­κές συρ­ρά­ξεις, σε φυ­σι­κές κα­τα­στρο­φές, σε οι­κο­νο­μι­κές κρί­σεις, σε τρο­μο­κρα­τι­κές ενέρ­γειες ή σε πο­λι­τι­κές και κοι­νω­νι­κές ανα­στα­τώ­σεις. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κές τέ­τοιου εί­δους απει­λές που προ­κά­λε­σαν κρίση στον του­ρι­σμό ήταν ο πό­λε­μος του Κόλ­που ή η πε­τρε­λαϊ­κή κρίση, οι τρο­μο­κρα­τι­κές ενέρ­γειες του ISIS ή η γνω­στή σχε­τι­κά πρό­σφα­τα χρη­μα­το­πι­στω­τι­κή κρίση και για εμάς τους Έλ­λη­νες, η δι­κτα­το­ρία του ’67.

Οι συ­νέ­πειες των απει­λών αυτών που επη­ρέ­α­σαν τον του­ρι­σμό, όπως η χώρα μας και κυ­ρί­ως η Ρόδος της οποί­ας η οι­κο­νο­μία εξαρ­τά­ται άμεσα και έμ­με­σα από τον του­ρι­σμό σε πο­σο­στό που φθά­νει στο 80%, αντι­με­τω­πί­στη­καν με μία σειρά μέ­τρων που επι­βε­βαιώ­νουν ιστο­ρι­κά τον κα­νό­να ότι σε αντί­θε­ση με άλ­λους το­μείς της οι­κο­νο­μί­ας, ο του­ρι­στι­κός το­μέ­ας ανα­κάμ­πτει συ­ντο­μό­τε­ρα συ­νή­θως τον επό­με­νο χρόνο της εκ­δή­λω­σης της απει­λής.

Η ση­με­ρι­νή παν­δη­μία μας ξάφ­νια­σε και μας βρήκε απρο­ε­τοί­μα­στους να την αντι­με­τω­πί­σου­με. Δεν υπήρ­ξε προη­γού­με­νη εμπει­ρία όπως στις άλλες απει­λές κάτι που επι­βε­βαιώ­νε­ται και από τη διε­θνή βι­βλιο­γρα­φία, όπου σπά­νια ανα­γρά­φε­ται η παν­δη­μία ως απει­λη­τι­κός πα­ρά­γο­ντας του του­ρι­σμού. Δί­χα­σε τις ηγε­σί­ες του κό­σμου με το δί­λημ­μα της προ­στα­σί­ας της υγεί­ας του αν­θρώ­που ή της οι­κο­νο­μί­ας. Όσοι επέ­λε­ξαν να προ­τά­ξουν την οι­κο­νο­μία, ακλου­θώ­ντας τη θε­ω­ρία της «ανο­σί­ας της αγέ­λης», το πλή­ρω­σαν ακρι­βά σε αν­θρώ­πι­να θύ­μα­τα, χωρίς βέ­βαια να προ­στα­τεύ­ουν την οι­κο­νο­μία τους.

Η χώρα μας, ευ­τυ­χώς πρό­τα­ξε την υγεία των πο­λι­τών της με τα γνω­στά μέχρι τώρα απο­τε­λέ­σμα­τα τα οποία προ­κά­λε­σαν άκρως ευ­νοϊ­κά σχό­λια της διε­θνούς κοι­νό­τη­τας. Οι επι­πτώ­σεις από την παν­δη­μία στον του­ρι­σμό και γε­νι­κά στην το­πι­κή οι­κο­νο­μία είναι δε­δο­μέ­νες για την τρέ­χου­σα του­λά­χι­στον του­ρι­στι­κή πε­ρί­ο­δο. Ωστό­σο, αν ισχύ­σει και στην πε­ρί­πτω­ση αυτή η ιστο­ρι­κά επι­βε­βαιω­μέ­νη «ανα­καμ­πτι­κή δυ­να­μι­κή» του του­ρι­σμού, υπάρ­χουν βά­σι­μες ελ­πί­δες ότι (ο του­ρι­σμός) θα ανα­κάμ­ψει τον επό­με­νο χρόνο. Η ανά­καμ­ψη βα­σί­ζε­ται και στις επι­βε­βαιώ­σεις της πα­γκο­σμί­ας επι­στη­μο­νι­κής κοι­νό­τη­τας ότι σύ­ντο­μα θα κυ­κλο­φο­ρή­σει και ανο­σια­κό εμ­βό­λιο κατά του κο­ρω­νοϊ­ού που θα αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως επι­δη­μι­κή ασθέ­νεια, όπως η γρίπη.

• Πόσο πι­στεύ­ε­τε ότι θα αλ­λά­ξει ο του­ρι­σμός λόγω της παν­δη­μί­ας;

Απα­ντώ­ντας στο ερώ­τη­μα αν τε­λι­κά η ση­με­ρι­νή παν­δη­μία θα επη­ρε­ά­σει το μέλ­λον του του­ρι­σμού, δεν νο­μί­ζω να συμ­βεί κάτι τέ­τοιο. Οι άν­θρω­ποι θα συ­νε­χί­σουν να τα­ξι­δεύ­ουν για δια­κο­πές, που μπή­καν στη ζωή τους ως «βιο­λο­γι­κή ανά­γκη» για ανα­ζω­ο­γό­νη­ση από τις πιέ­σεις του σύγ­χρο­νου τρό­που ζωής. Εκεί­νο το οποίο μπο­ρεί εν­δε­χο­μέ­νως να συμ­βεί βρα­χυ­χρό­νια, είναι να ανα­θε­ώ­ρη­σαν την αξια­κή κλί­μα­κα των κρι­τη­ρί­ων της επι­λο­γής του προ­ο­ρι­σμού των δια­κο­πών τους και αυτό είναι κάτι που πρέ­πει να προ­σέ­ξου­με.

• Ποια είναι η άποψή σας για την του­ρι­στι­κή ανά­πτυ­ξη της Ρόδου, η οποία έφθα­σε τα 2,5 εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκέ­πτες;

Έχω υπο­στη­ρί­ζει ότι το ανα­πτυ­ξια­κό πρό­τυ­πο του του­ρι­σμού της Ρόδου που στη­ρί­ζε­ται στον ήλιο και στη θά­λασ­σα, απο­κλει­στι­κά δη­λα­δή στον του­ρι­σμό των θε­ρι­νών δια­κο­πών, έχει εξα­ντλή­σει τη δυ­να­μι­κή του, όπως προ­κύ­πτει και από τις εξε­λί­ξεις των αφί­ξε­ων των τε­λευ­ταί­ως ετών. Χρειά­ζε­ται να βελ­τιω­θεί το ση­με­ρι­νό πρό­τυ­πο με την πα­ράλ­λη­λη ανά­πτυ­ξη των ει­δι­κών μορ­φών του­ρι­σμού, που θα προσ­δώ­σουν στο του­ρι­στι­κό μας προ­ϊ­όν μία νέα δυ­να­μι­κή, καθώς οι μορ­φές αυτές είναι αν­θε­κτι­κό­τε­ρες στις διε­θνείς συ­γκυ­ρί­ες και δρα­στη­ριο­ποιού­νται στους εκτός της συ­νή­θους του­ρι­στι­κής πε­ριό­δου μήνες, συμ­βάλ­λο­ντας στην επι­μή­κυν­ση της, που συν­δέ­ε­ται άμεσα με τη βιω­σι­μό­τη­τα των του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σε­ων.

Παρά το γε­γο­νός ότι τα τε­λευ­ταία χρό­νια όλοι οι αρ­μό­διοι και μη μι­λούν για την ανά­πτυ­ξη των εναλ­λα­κτι­κών μορ­φών του­ρι­σμού, που ασφα­λώς θα συμ­βά­λουν στη βελ­τί­ω­ση του του­ρι­στι­κού μας προ­ϊ­ό­ντος, δεν φρο­ντί­ζουν να δη­μιουρ­γη­θούν οι ανα­γκαί­ες ει­δι­κές υπο­δο­μές και οι κα­τάλ­λη­λες ορ­γα­νω­τι­κές δομές που θα προ­ω­θούν στην αγορά τα νέα αυτά προ­ϊ­ό­ντα.

Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κή πε­ρί­πτω­ση ο του­ρι­σμός κρουα­ζιέ­ρας. Θέ­λου­με να κα­τα­στή­σου­με το λι­μά­νι της Ρόδου home port, δη­λα­δή να είναι δυ­να­τή η επι­βί­βα­ση και απο­βί­βα­ση του­ρι­στών πο­λυ­ή­με­ρης πα­ρα­μο­νής, χωρίς να δια­θέ­του­με τις ανα­γκαί­ες χερ­σαί­ες λι­με­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις και την ορ­γα­νω­τι­κή δομή που θα προ­ω­θεί τη δυ­να­μι­κή αυτή μορφή του­ρι­σμού στα διά­φο­ρα διε­θνή forum της κρουα­ζιέ­ρας. Να ση­μειώ­σου­με ότι η Ρόδος δε­χό­ταν τους πε­ρισ­σό­τε­ρους μετά τον Πει­ραιά επι­σκέ­πτες κρουα­ζιέ­ρας. Σή­με­ρα, το λι­μά­νι της Ρόδου από τη δεύ­τε­ρη, κα­τέ­βη­κε στην έκτη θέση με τη μεί­ω­ση των επι­σκε­πτών να ξε­περ­νά το 50%. Ανά­λο­γη είναι και η κα­τά­στα­ση και στις άλλες μορ­φές του­ρι­σμού που φι­λο­δο­ξού­με να ανα­πτύ­ξου­με, τον συ­νε­δρια­κό, τον αθλη­τι­κό (πε­ρί­πτω­ση Γκολφ), τον πο­λι­τι­στι­κό, τον θε­ρα­πευ­τι­κό και άλλες μορ­φές που κατά και­ρούς έχουν προ­τα­θεί για ανά­πτυ­ξη.

Το ανα­πτυ­ξια­κό του­ρι­στι­κό πρό­τυ­πο της Ρόδου θα πρέ­πει να έχει του­ρι­στι­κή στρα­τη­γι­κή την ποιό­τη­τα και όχι την πο­σό­τη­τα, η οποία άλ­λω­στε δεν φαί­νε­ται να απορ­ρο­φά­ται από τη ζή­τη­ση. Έχει πα­ρα­τη­ρη­θεί ότι η δη­μιουρ­γία νέων ξε­νο­δο­χεί­ων συ­νο­δεύ­ε­ται με το κλεί­σι­μο ή την αλ­λα­γή χρή­σης πα­λαιών, που ση­μαί­νει ότι απο­κα­θί­στα­ται κατά κά­ποιο τρόπο η ισορ­ρο­πία ανά­με­σα στην προ­σφο­ρά και στη ζή­τη­ση. Τα μέσα φι­λο­ξε­νί­ας του­ρι­στών έφθα­σαν τον αριθ­μό του μό­νι­μου πλη­θυ­σμού του νη­σιού κι φαί­νε­ται αυτή η με­γέ­θυν­ση να εξα­ντλεί τη «φέ­ρου­σα ικα­νό­τη­τα» του τόπου και την αντο­χή του ντό­πιου πλη­θυ­σμού κάτι που δεν μπο­ρού­με να αγνο­ή­σου­με. Η αντο­χή και η ανοχή του τόπου δο­κι­μά­ζε­ται τους μήνες αιχ­μής από τις συ­χνές δια­κο­πές της ηλε­κτρο­δό­τη­σης, την υπερ­κα­τα­νά­λω­ση του νερού (οι επι­σκέ­πτες κα­τα­να­λώ­νουν δι­πλά­σια πο­σό­τη­τα νερού από τους ντό­πιους), την κυ­κλο­φο­ρια­κή συμ­φό­ρη­ση, τις ουρές στις στά­σεις των λε­ω­φο­ρεί­ων, τους θο­ρύ­βων, τα συμ­φό­ρη­ση και των πα­ρα­λιών που απο­τε­λούν εν­δεί­ξεις ότι η του­ρι­στι­κή με­γέ­θυν­ση έφθα­σε στα όριά της.

• Πόσο αντα­γω­νι­στι­κό είναι τε­λι­κά το του­ρι­στι­κό προ­ϊ­όν της Ρόδου; Τι είναι αυτό που κα­θο­ρί­ζει τον πα­ρά­γο­ντα «αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τα»;

Η Ρόδος έπαυ­σε να είναι ο ανα­ντι­κα­τά­στα­τος και ασυ­να­γώ­νι­στος του­ρι­στι­κός προ­ο­ρι­σμός όπως τον γνω­ρί­ζα­με τις προη­γού­με­νες δε­κα­ε­τί­ες. Έχουν δη­μιουρ­γη­θεί νέοι προ­ο­ρι­σμοί στο Με­σο­γεια­κό και ελ­λη­νι­κό χώρο, που προ­σφέ­ρουν το ίδιο του­ρι­στι­κό προ­ϊ­όν και επο­μέ­νως ο του­ρί­στας επι­λέ­γει τον τόπο των δια­κο­πών του με κύριο κρι­τή­ριο την τιμή που αξιώ­νει να αντα­πο­κρί­νε­ται στις προ­σφε­ρό­με­νες υπη­ρε­σί­ες με βάση τον κα­νό­να value for money, με άλλα λόγια να απο­λαμ­βά­νει αυτά που πλη­ρώ­νει. Επο­μέ­νως η τιμή και η ποιό­τη­τα των προ­σφε­ρό­με­νων υπη­ρε­σιών δια­μορ­φώ­νουν την αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τα το του­ρι­σμού. Ποια όμως τιμή; Αυτή που γί­νε­ται απο­δε­κτή από τον του­ρί­στα και εξα­σφα­λί­ζει ένα ικα­νο­ποι­η­τι­κό κέρ­δος σε αυτόν που προ­σφέ­ρει τις του­ρι­στι­κές υπη­ρε­σί­ες, δια­φο­ρε­τι­κά αν δεν συ­ντρέ­χουν οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις αυτές το του­ρι­στι­κό προ­ϊ­όν δεν είναι αντα­γω­νι­στι­κό.

Στην πε­ρί­πτω­ση της Ρόδου, η αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τα του του­ρι­σμού της είναι ορια­κή. Και εξα­σφα­λί­ζε­ται με τις συ­γκρι­τι­κά χα­μη­λές τιμές που προ­σφέ­ρει ο κλά­δος της φι­λο­ξε­νί­ας υπό την πίεση των με­σα­ζό­ντων ορ­γα­νω­τών τα­ξι­διών. Θα μπο­ρού­σε ο του­ρι­σμός της Ρόδου να κα­τα­στεί πιο απο­δο­τι­κός και επο­μέ­νως αντα­γω­νι­στι­κό­τε­ρος, αν ξε­πε­ρά­σει το σύν­δρο­μο του «τυ­πο­ποι­η­μέ­νου προ­ϊ­ό­ντος» με βελ­τιώ­σεις και πρό­σφο­ρες ποι­η­τι­κό­τε­ρου χα­ρα­κτή­ρα και συ­μπί­ε­ση του κό­στους των προ­σφε­ρό­με­νων υπη­ρε­σιών, που μπο­ρεί να προ­έλ­θει και από την αύ­ξη­ση της προ­στι­θέ­με­νης αξίας του του­ρι­στι­κού τομέα που βρί­σκε­ται σε πολύ χα­μη­λά επί­πε­δα. ‘Έτσι θα μπο­ρέ­σου­με να αυ­ξή­σου­με και τις τιμές των υπη­ρε­σιών μας.

• Είναι γε­γο­νός η με­γά­λη εξάρ­τη­ση της Ρόδου από τους τουρ οπε­ρέι­τορς. Μπο­ρεί ο προ­ο­ρι­σμός να… απα­γκι­στρω­θεί από το tour operating ώστε να μην χρεια­στεί να αντι­με­τω­πί­σει ξανά φαι­νό­με­να όπως η πτώ­χευ­ση του Thomas Cook αλλά και να είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο αυ­τάρ­κης ο προ­ο­ρι­σμός;

Είναι γε­γο­νός ότι ένα με­γά­λο πο­σο­στό του διε­θνούς του­ρι­σμού που φθά­νει στο 80%, δια­κι­νεί­ται μέσω των tour operators οι οποί­οι με τις απορ­ρο­φή­σεις των μι­κρών γρα­φεί­ων και τις συγ­χω­νεύ­σεις με­γα­λύ­τε­ρων αλλά και με την κα­θε­το­ποί­η­ση τω κυ­ριό­τε­ρων υπη­ρε­σιών του του­ρι­στι­κού κυ­κλώ­μα­τος, έχουν δη­μιουρ­γή­σει ένα κα­θε­στώς το οποίο έχει όλα τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά του ολι­γο­πω­λί­ου με ό,τι αυτό συ­νε­πά­γε­ται.

Απο­τε­λούν το ισχυ­ρό μέρος στις σχέ­σεις τους με τους άλ­λους συ­ναλ­λασ­σό­με­νους, κυ­ρί­ως τους ξε­νο­δό­χους στους οποί­ους επι­βάλ­λουν την πο­λι­τι­κή τους και σε συν­δυα­σμό με το χα­μη­λό­τε­ρο δια­χει­ρι­στι­κό κό­στος που πε­τυ­χαί­νουν ως επι­χει­ρή­σεις, προ­σφέ­ρουν στην αγορά ιδιαί­τε­ρα δε­λε­α­στι­κά από άποψη τιμής «πα­κέ­τα» ορ­γα­νω­μέ­να ομα­δι­κού του­ρι­σμού, που δεν είναι δυ­να­τό να προ­σφέ­ρουν άλλες μορ­φές με­σο­λα­βη­τών. Οι εκτός operators τα­ξι­δεύ­ο­ντες είναι λίγοι και ανή­κουν σ’ εκεί­νους που είναι δια­τε­θει­μέ­νοι να πλη­ρώ­σουν πε­ρισ­σό­τε­ρα, για να απο­φύ­γουν τη δια­βί­ω­ση της «του­ρι­στι­κής αγέ­λης».

Το συ­μπέ­ρα­σμα είναι ότι δεν μπο­ρού­με από τα πράγ­μα­τα να αντι­κα­τα­στή­σου­με τους ση­με­ρι­νούς με­σά­ζο­ντες του του­ρι­σμού και να απο­φύ­γου­με φαι­νό­με­να πτώ­χευ­σης όπως αυτή του Thomas Cook. Εκεί­νο που μπο­ρού­με να κά­νου­με, είναι να εί­μα­στε πιο προ­σε­κτι­κοί στην επι­λο­γή των συ­νερ­γα­τών μας-με­σα­ζό­ντων και να απο­φεύ­γου­με τις απο­κλει­στι­κό­τη­τες ακλου­θώ­ντας μία τα­κτι­κή «δια­σπο­ράς» συ­νερ­γα­τών και αγο­ρών που ασφα­λώς πε­ριο­ρί­ζουν τους κιν­δύ­νους από τις συ­χνές πτω­χεύ­σεις.

• Κλεί­νο­ντας κύριε Λο­γο­θέ­τη, ποια η άποψή σας για την προ­βο­λή της Ρόδου;

Η προ­βο­λή και δια­φή­μι­ση της Ρόδου είναι αναμ­φι­σβή­τη­τα απα­ραί­τη­τη σε μία του­ρι­στι­κή αγορά όπου επι­κρα­τεί έντο­νος αντα­γω­νι­σμός. Όπως δεν επαρ­κούν τα ερ­γα­λεία αυτά για τη θω­ρά­κι­ση του ρο­δια­κού του­ρι­σμού. Χρειά­ζε­ται να επι­στρα­τευ­θούν και άλλες λει­τουρ­γί­ες του του­ρι­στι­κού marketing για να επι­τύ­χου­με τα προσ­δο­κώ­με­να απο­τε­λέ­σμα­τα. Και ακόμη να εξα­σφα­λι­σθούν οι ανα­γκαί­οι οι­κο­νο­μι­κοί πόροι να υπάρ­χει η κα­τάλ­λη­λη ορ­γα­νω­τι­κή δομή και ένα πρό­γραμ­μα που θα εξυ­πη­ρε­τεί τις γε­νι­κές στρα­τη­γι­κές. Σε ποιο βαθμό συ­νυ­πάρ­χουν αυτές οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις;

Στη Ρόδο ασχο­λού­νται σή­με­ρα με την του­ρι­στι­κή προ­βο­λή η πε­ρι­φέ­ρεια, ο δήμος και ο υπό επα­να­δρα­στη­ριο­ποί­η­ση ΠΡΟ­ΤΟΥΡ, ο οποί­ος θα μπο­ρού­σε διευ­ρυ­νό­με­νος με τη συμ­με­το­χή και της πε­ρι­φε­ρειας (σή­με­ρα συμ­με­τέ­χουν σε αυτόν ο δήμος και οι πα­ρα­γω­γι­κές τά­ξεις) και στε­λε­χω­μέ­νος με ει­δι­κό επι­στη­μο­νι­κό προ­σω­πι­κό, να ανα­λά­βει όλες τις λει­τουρ­γί­ες του του­ρι­στι­κού marketing από τις έρευ­νες τις αγο­ρές την προ­ώ­θη­ση, την προ­βο­λή, τη δια­χεί­ρι­ση με τις δη­μό­σιες σχέ­σεις. Λει­τουρ­γί­ες που σή­με­ρα ασκού­νται πε­ρι­στα­σια­κά και κατά τρόπο ερα­σι­τε­χνι­κό, όταν δεν κα­τα­φεύ­γου­με σε εδικά γρα­φεία εκτός Ρόδου. Υπάρ­χει βέ­βαια και το σο­βα­ρό πρό­βλη­μα της εξα­σφά­λι­σης των ανα­γκαί­ων πόρων που σή­με­ρα είναι ελά­χι­στοι σε σχέση με το μέ­γε­θος του αντι­κει­μέ­νου που κα­λεί­ται να προ­ω­θή­σει. Υπο­λο­γί­ζε­ται διε­θνώς ότι για τις λει­τουρ­γί­ες του του­ρι­στι­κού marketing πρέ­πει να δια­τί­θε­ται το 1% των του­ρι­στι­κών εσό­δων ενός προ­ο­ρι­σμού. Με τα δε­ό­με­να της Ρόδου που υπο­λο­γί­ζε­ται ότι ει­σπράτ­τει τα τε­λευ­ταία χρό­νια 1,5 δις. ευρώ, η Ρόδος έπρε­πε να δια­θέ­τει 15 εκ. ευρώ για την προ­ώ­θη­ση του του­ρι­σμού της, ενώ όσα ξο­δεύ­ο­νται γι’ αυτό το σκοπό δεν ξε­περ­νούν συ­νο­λι­κά τα δύο εκα­τομ­μύ­ρια.