20 χρόνια χωρίς τη Μελίνα

Η ακα­τα­μά­χη­τη γοη­τεία της Με­λί­νας Μερ­κού­ρη δια­τη­ρεί­ται «ζω­ντα­νή» εί­κο­σι χρό­νια μετά τον θά­να­τό της. Η αγάπη της για την Ελ­λά­δα, τα ορά­μα­τά της, η ιδε­ο­λο­γία της, τα «πι­στεύω» της έβα­λαν θε­μέ­λιους λί­θους και άνοι­ξαν δρό­μους.

Εί­κο­σι χρό­νια χωρίς τη Με­λί­να Μερ­κού­ρη θα ήταν πολλά, εάν η σφρα­γί­δα της δεν βρι­σκό­ταν πα­ντού, σε δια­φο­ρε­τι­κές εκ­φάν­σεις της ζωής μας, ανε­ξί­τη­λη. Με αφορ­μή αυτή την ει­κο­σα­ε­τία το Ιδρυ­μα «Με­λί­να Μερ­κού­ρη» και το Μου­σείο Μπε­νά­κη εκ­δί­δουν από κοι­νού το επε­τεια­κό φω­το­γρα­φι­κό λεύ­κω­μα «Με­λί­να» (υπό την ευ­θύ­νη της Μα­νου­έ­λας Παυ­λί­δου). Πα­ράλ­λη­λα με την κυ­κλο­φο­ρία του πα­ρου­σιά­ζουν την έκ­θε­ση «Οδός Με­λί­νας Μερ­κού­ρη». Τα εγκαί­νιά της πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν χθες, μαζί με την απο­νο­μή των Θε­α­τρι­κών Βρα­βεί­ων «Με­λί­να Μερ­κού­ρη», στο κτί­ριο της οδού Πει­ραιώς (η έκ­θε­ση διαρ­κεί έως τις 25 Μαΐου).

Η έκ­θε­ση, όπως και το λεύ­κω­μα, ανα­δει­κνύ­ουν την πο­ρεία της Με­λί­νας Μερ­κού­ρη στον κι­νη­μα­το­γρά­φο, στο θέ­α­τρο και στην πο­λι­τι­κή, προ­σω­πι­κές της στιγ­μές, το πάθος με το οποίο αγω­νί­στη­κε για τον πο­λι­τι­σμό και την Ελ­λά­δα και το μο­να­δι­κό χά­ρι­σμα που είχε να εμπνέ­ει και να συ­μπα­ρα­σύ­ρει τον κόσμο στα ορά­μα­τά της. Φω­το­γρα­φί­ες της Με­λί­νας, που πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται και στο λεύ­κω­μα – χω­ρι­σμέ­νες σε ενό­τη­τες, εναλ­λάσ­σο­νται στους τοί­χους της αί­θου­σας του πρώ­του ορό­φου του Μου­σείο Μπε­νά­κη. Ανά­με­σά τους κύβοι με φω­το­γρα­φί­ες της, αφί­σες από τις ται­νί­ες της αλλά και κο­στού­μια από πα­ρα­στά­σεις της.

«Το 1971 ήμουν μια άγνω­στη φοι­τή­τρια από την Ελ­λά­δα κι εκεί­νη μία εξό­ρι­στη Ελ­λη­νί­δα λόγω δι­κτα­το­ρί­ας. Την πλη­σί­α­σα σε ένα πα­ρι­ζιά­νι­κο καφέ και της ζή­τη­σα να μου υπο­γρά­ψει έναν δίσκο της. Μου μί­λη­σε σαν να γνω­ρι­ζό­μα­στε από καιρό. Μου ζή­τη­σε να τη συ­να­ντή­σω. Λίγες ημέ­ρες μετά όλα άλ­λα­ξαν».

Η Μα­νου­έ­λα Παυ­λί­δου, γ.γ. του Ιδρύ­μα­τος «Με­λί­να Μερ­κού­ρη», συ­νερ­γά­τι­δα, στενή φίλη και αγα­πη­μέ­νος άν­θρω­πος της Με­λί­νας, μιλά για τη γνω­ρι­μία τους. «Το είχε αυτό το τα­λέ­ντο η Με­λί­να. Αλ­λά­ζε τα πάντα γύρω της, γιατί άλ­λα­ζε τους αν­θρώ­πους. Απο­κά­λυ­πτε τον κα­λύ­τε­ρο εαυτό τους και τους έπαιρ­νε μαζί τους σε έναν κόσμο όπου κυ­ριαρ­χού­σαν η αλ­λη­λεγ­γύη, η γεν­ναιο­δω­ρία και η δη­μιουρ­γι­κό­τη­τα… Σπά­νια μι­λού­σε για τον εαυτό της. Για έναν ρόλο ή για την αντί­στα­ση την πο­λι­τι­κή, ναι. Μπο­ρού­σε να ξε­νυ­χτή­σει κου­βε­ντιά­ζο­ντας. Και πάντα θυ­μό­ταν να σε ρω­τή­σει τι απέ­γι­νε με ένα βά­σα­νο που της είχε εκ­μυ­στη­ρευ­τεί, όχι με την προ­σποι­η­τή γεν­ναιο­δω­ρία μίας σταρ, αλλά με την έν­νοια της αλη­θι­νής φίλης», πρό­σθε­σε.

«Πί­στευε στην αξία της αυ­θε­ντι­κό­τη­τας και στη δύ­να­μη της ει­λι­κρί­νειας. Αυτή απαι­τού­σε από τους φί­λους της κι αυτή προσ­δο­κού­σε από τους συ­μπα­τριώ­τες της. Αυ­θε­ντι­κό­τη­τα, θάρ­ρος, ει­λι­κρί­νεια, τόλμη κι ελ­πί­δα. Εί­κο­σι χρό­νια μετά τί­πο­τα δεν είναι πιο επί­και­ρο, πιο ανα­γκαίο από αυτά τα στοι­χεία του χα­ρα­κτή­ρα της. Η προ­σπά­θειά μας με αυτό το λεύ­κω­μα και στην έκ­θε­ση που το συ­νο­δεύ­ει είναι να φω­τί­σου­με όσο μπο­ρού­με κά­ποια από αυτά τα στοι­χεία της Με­λί­νας», κα­τέ­λη­ξε.

Επί­σης, με την αρωγή των ΕΛΤΑ εκ­δό­θη­καν ει­δι­κό συλ­λε­κτι­κό folder που πε­ριέ­χει Φύλλο Προ­σω­πι­κού Γραμ­μα­το­σή­μου με 10 γραμ­μα­τό­ση­μα-βι­νιέ­τες και δύο συλ­λε­κτι­κοί Ανα­μνη­στι­κοί Φά­κε­λοι με τα γραμ­μα­τό­ση­μα της Με­λί­νας. Τέλος, στην Ται­νιο­θή­κη της Ελ­λά­δος, από αύριο έως τις 12 Μαρ­τί­ου, πραγ­μα­το­ποιεί­ται αφιέ­ρω­μα στη Με­λί­να Μερ­κού­ρη.

24.000 likes

Η Με­λί­να «κυ­κλο­φο­ρεί» και στα social media. Η ιστο­σε­λί­δα της στο Facebook (σε επι­μέ­λεια των Νίκης Λα­λιώ­τη και Γιάν­νη Κου­τρά­κη) έχει ξε­πε­ρά­σει τα 24.000 likes, ενώ στό­χος είναι τα 100.000 likes. Στην επι­σκε­ψι­μό­τη­τα της σε­λί­δας το 72% είναι γυ­ναί­κες, τό­νι­σε χθες κατά την πα­ρου­σί­α­σή της ο Γ. Κου­τρά­κης, προ­σθέ­το­ντας ότι ανε­βά­ζουν και υλικό σε συ­γκε­κρι­μέ­νη διεύ­θυν­ση στο Υoutube.

Η Με­λί­να της ζωής και της οθό­νης

«Οπου υπάρ­χουν Ελ­λη­νες υπάρ­χει η Ελ­λά­δα» είχε πει στην επί­σκε­ψή της στη Μελ­βούρ­νη η Με­λί­να Μερ­κού­ρη και ο τόπος σεί­στη­κε από τα χει­ρο­κρο­τή­μα­τα… Κα­θι­σμέ­νη μόνη της μέσα στην αί­θου­σα με τα Μάρ­μα­ρα του Παρ­θε­νώ­να στο Βρε­τα­νι­κό Μου­σείο απο­φά­σι­σε να αρ­χί­σει την εκ­στρα­τεία για την επι­στρο­φή τους… Ή πάλι στις Κάνες, με εκεί­νο το γλέ­ντι που κρά­τη­σε έως το πρωί κι όμοιό του δεν είχαν ζήσει ξανά οι Ευ­ρω­παί­οι, με τις πε­νιές του μπου­ζου­κιού του Γ. Ζα­μπέ­τα κι εκεί­νη να χο­ρεύ­ει… Τότε στην πλα­τεία Τρα­φάλ­γκαρ όταν μιλά ενα­ντί­ον των συ­νταγ­μα­ταρ­χών ξε­ση­κώ­νο­ντας τα πλήθη στην πρώτη επέ­τειο της χού­ντας. Τα πολλά πρό­σω­πα της Με­λί­νας, η Με­λί­να της σκη­νής, η Με­λί­να της οθό­νης, της πο­λι­τι­κής, η διε­θνής Με­λί­να, φι­λο­ξε­νού­νται στην έκ­θε­ση «Οδός Με­λί­νας Μερ­κού­ρη» στο Μου­σείο Μπε­νά­κη της οδού Πει­ραιώς.

Ο επι­σκέ­πτης της έκ­θε­σης (σε επι­μέ­λεια Λίλης Πε­ζα­νού) μπο­ρεί ακόμα να δει προ­σω­πι­κά αντι­κεί­με­να και ντο­κου­μέ­ντα από την κα­ριέ­ρα της Με­λί­νας. Δίπλα στο πλού­σιο φω­το­γρα­φι­κό υλικό δε­σπό­ζει το κα­μα­ρί­νι της που με­τα­φέρ­θη­κε ει­δι­κά γι’ αυτό τον σκοπό από το Θε­α­τρι­κό Μου­σείο, ενώ ξε­χω­ρί­ζουν κο­στού­μια της από θε­α­τρι­κές πα­ρα­στά­σεις, τουα­λέ­τες της αλλά και ρούχα που φο­ρού­σε στην προ­σω­πι­κή της ζωή. Πώς να προ­σπε­ρά­σει κα­νείς την κόκ­κι­νη τουα­λέ­τα με την υπο­γρα­φή του Γκι Λαρός, μέσα στην οποία έλα­μπε εκεί­νο το βράδυ του 1960 στις Κάνες οπότε γεν­νή­θη­κε η πα­γκό­σμια μόδα του «Ποτέ την Κυ­ρια­κή»; ‘Η το αντί­γρα­φο του αγα­πη­μέ­νου της (επί­σης) κόκ­κι­νου φου­στα­νιού σχε­δια­σμέ­νο από τη Θεώνη Ωλ­ντριτζ που ποτέ δεν έλει­πε από τις απο­σκευ­ές της. Το φο­ρού­σε στις ομι­λί­ες, στις πο­ρεί­ες, στις δια­μαρ­τυ­ρί­ες κατά της χού­ντας. Πάντα έλεγε ότι όταν ερ­χό­ταν η ώρα ήθελε να ταφεί με αυτό. Κι έτσι έγινε. «Το με­γα­λύ­τε­ρο επί­τευγ­μα της Με­λί­νας είναι ότι έβαλε στα χείλη των Ελ­λή­νων τη λέξη πο­λι­τι­σμός και στα χείλη των ξένων τη λέξη Ελ­λά­δα» έλεγε, χθες, ο αδελ­φός της Σπύ­ρος Μερ­κού­ρης, ξε­να­γώ­ντας στην έκ­θε­ση και εν­θυ­μού­με­νος πε­ρι­στα­τι­κά από τη ζωή της.

Στον χώρο της έκ­θε­σης προ­βάλ­λο­νται συ­νε­ντεύ­ξεις και ντο­κι­μα­ντέρ της Με­λί­νας που ανα­φέ­ρο­νται στην καλ­λι­τε­χνι­κή και πο­λι­τι­κή στα­διο­δρο­μία της, ξε­τυ­λί­γο­ντας γνω­στές και άγνω­στες πτυ­χές της ζωής της. Οπως το πε­ντά­λε­πτο πρώτο δο­κι­μα­στι­κό της Με­λί­νας στο Πα­ρί­σι (1952) ή η τε­τρά­λε­πτη δια­μαρ­τυ­ρία κατά της χού­ντας στην Ελ­λά­δα στην πλα­τεία Τρα­φάλ­γκαρ στο Λον­δί­νο, όπου η Με­λί­να πρω­το­στα­τού­σε. Κι ακόμη η ται­νία του Αντώ­νη Λε­πε­νιώ­τη «Ein Weltstar hat Heimweh – Melina Merkouri», η εκ­πο­μπή του αμε­ρι­κα­νι­κού κα­να­λιού CBS «60 minutes, Madame Minister» κ.ά.

Το επε­τεια­κό φω­το­γρα­φι­κό λεύ­κω­μα «Με­λί­να» απο­τε­λεί μία έκ­δο­ση με πλή­θος σπά­νιων φω­το­γρα­φιών από την προ­σω­πι­κή ζωή, την στα­διο­δρο­μία της, τις συ­να­ντή­σεις της με δια­ση­μό­τη­τες κ.ά., ενώ μέσα από άγνω­στα πε­ρι­στα­τι­κά στα κεί­με­να ξε­τυ­λί­γε­ται η προ­σω­πι­κό­τη­τα και η κα­ριέ­ρα της. «Εί­κο­σι χρό­νια μετά την ανα­χώ­ρη­σή της η Με­λί­να, τα έργα της και οι αγώ­νες της είναι πα­ρό­ντα μέσα σε συν­θή­κες που άλ­λα­ξαν δρα­μα­τι­κά. Η ση­με­ρι­νή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ελά­χι­στα θυ­μί­ζει την αμε­ρι­μνη­σία των χρό­νων που προη­γή­θη­καν. Τώρα έχου­με ου­σια­στι­κή ανά­γκη να σκε­φτού­με και να αι­σθαν­θού­με με χρώ­μα­τα και χει­ρο­νο­μί­ες αν­θρώ­πων που αγα­πή­σα­με», ανα­φέ­ρει στο ει­σα­γω­γι­κό ση­μεί­ω­μα του λευ­κώ­μα­τος ο Χρι­στό­φο­ρος Δ. Αρ­γυ­ρό­που­λος, πρό­ε­δρος του Ιδρύ­μα­τος «Με­λί­να Μερ­κού­ρη».

Αυτό το «εκρη­κτι­κό τα­μπε­ρα­μέ­ντο δεν μπο­ρεί να γεν­νή­θη­κε σε μια σπά­νια στιγ­μή ει­ρή­νης, σε μια απρό­σμε­νη εκε­χει­ρία των αντι­θέ­σε­ων της κοι­νω­νί­ας» ση­μειώ­νει ο δη­μο­σιο­γρά­φος Φώτης Απέρ­γης, υπεύ­θυ­νος για τα κεί­με­να του λευ­κώ­μα­τος. Η Με­λί­να διέ­θε­τε «αρ­χο­ντι­κή χάρη και λαϊκή λε­βε­ντιά» σύμ­φω­να με τον ίδιο. «Η σα­γη­νευ­τι­κή θη­λυ­κό­τη­τά της είχε αν­δρι­σμό… Απο­κα­λύ­φθη­κε σαν εί­δω­λο της γυ­ναι­κεί­ας ανε­ξαρ­τη­σί­ας, αλλά την κρί­σι­μη στιγ­μή αγω­νί­στη­κε σαν σύμ­βο­λο της δη­μο­κρα­τι­κής ελευ­θε­ρί­ας. Μι­λού­σε για την πο­λι­τι­κή σαν να εξο­μο­λο­γεί­ται έναν έρωτα και συ­ζη­τού­σε για τον έρωτα σαν να εξυ­φαί­νει πο­λι­τι­κή».

Στο πλαί­σιο της έκ­θε­σης θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν πα­ράλ­λη­λες εκ­δη­λώ­σεις, όπως κι­νη­μα­το­γρα­φι­κό αφιέ­ρω­μα στο αμ­φι­θέ­α­τρο του Μου­σεί­ου Μπε­νά­κη κατά τη διάρ­κεια της έκ­θε­σης (τις Κυ­ρια­κές 9 Μαρ­τί­ου και 6 Απρι­λί­ου), συ­ζη­τή­σεις και συ­ναυ­λία. Οι φω­το­γρα­φί­ες που πα­ρου­σιά­ζο­νται στην έκ­θε­ση και ει­κο­νο­γρα­φούν το λεύ­κω­μα προ­έρ­χο­νται από το προ­σω­πι­κό αρ­χείο της Με­λί­νας Μερ­κού­ρη και του Ζυλ Ντασ­σέν που έχει πε­ριέλ­θει στο Ιδρυ­μα Με­λί­να Μερ­κού­ρη. Ση­μειώ­νου­με ότι η κυ­κλο­φο­ρία του λευ­κώ­μα­τος δεν έχει κερ­δο­σκο­πι­κό σκοπό και τα έσοδα από την πώ­λη­σή του (κο­στί­ζει 20 ευρώ) θα δια­τε­θούν απο­κλει­στι­κά για την εξυ­πη­ρέ­τη­ση των πο­λι­τι­στι­κών σκο­πών του Ιδρύ­μα­τος Με­λί­να Μερ­κού­ρη.

Αφιέ­ρω­μα στην αναμ­φι­σβή­τη­τη πρέ­σβει­ρα του ελ­λη­νι­κού πο­λι­τι­σμού, τη Με­λί­να Μερ­κού­ρη, πραγ­μα­το­ποιεί η Ται­νιο­θή­κη της Ελ­λά­δος, από αύριο έως τις 12 Μαρ­τί­ου. Στο πλαί­σιό του θα προ­βλη­θούν συ­νο­λι­κά δέκα ται­νί­ες, ται­νί­ες – ορό­ση­μα στη φιλ­μο­γρα­φία της Με­λί­νας Μερ­κού­ρη από τη δε­κα­ε­τία του ’60 (όπως το «Ποτέ την Κυ­ρια­κή» και η «Φαί­δρα») αλλά και κά­ποιες λι­γό­τε­ρο προ­βε­βλη­μέ­νες από τη δε­κα­ε­τία του ’60 και του ’70 («Η βα­σί­λισ­σα του Σι­κά­γο», «Η δο­κι­μή»), ενώ θα διορ­γα­νω­θούν και δύο ανοι­χτές στο κοινό συ­ζη­τή­σεις όπου οι ομι­λη­τές θα στρα­φούν στη Με­λί­να ως πρέ­σβει­ρα του πο­λι­τι­σμού στον χώρο των ΜΜΕ.

Το αφιέ­ρω­μα θα ανοί­ξουν τα «Μη­χα­νι­κά πιάνα» του Χουάν Αντό­νιο Μπαρ­δέμ. Θα προ­βλη­θούν επί­σης το «Ο Χρι­στός ξα­να­σταυ­ρώ­νε­ται» (1957) του Ζυλ Ντασ­σέν και οι ται­νί­ες-ορό­ση­μο από τη φιλ­μο­γρα­φία της Με­λί­νας της δε­κα­ε­τί­ας του ’60 «Ποτέ την Κυ­ρια­κή», «Φαί­δρα», «Οι νι­κη­τές», «Στις 10:30 κα­λο­καί­ρι βράδυ». Επί­σης η λι­γό­τε­ρο γνω­στή «Βα­σί­λισ­σα του Σι­κά­γο», η «Δο­κι­μή» της δε­κα­ε­τί­ας του ’70, όπως και η «Κραυ­γή γυ­ναι­κών». Το αφιέ­ρω­μα θα ολο­κλη­ρω­θεί με την προ­βο­λή της ται­νί­ας «Η ιστο­ρία της Λίλυ» (2002) του Ρο­βή­ρου Μαν­θού­λη, με τρα­γι­κές και κω­μι­κές ιστο­ρί­ες Ελ­λή­νων αυ­το­ε­ξό­ρι­στων δια­νο­ου­μέ­νων στο Πα­ρί­σι στα χρό­νια της δι­κτα­το­ρί­ας του ’70.

Η συ­γκε­κρι­μέ­νη ται­νία αφη­γεί­ται την προ­ε­τοι­μα­σία μιας ται­νί­ας που δεν γυ­ρί­στη­κε ποτέ, και βα­σί­στη­κε σε μια ιδέα της Με­λί­νας Μερ­κού­ρη πίσω στα 1970. Ο Μαν­θού­λης επα­νέρ­χε­ται τριά­ντα χρό­νια μετά στην ιδέα αυτή, με ανα­φο­ρές στην ίδια εποχή, τις αρχές του ’70, και τα ίδια πρό­σω­πα, τους αυ­το­ε­ξό­ρι­στους στο Πα­ρί­σι Ελ­λη­νες.

Τρα­γι­κές και κω­μι­κές ιστο­ρί­ες των Ελ­λή­νων δια­νο­ου­μέ­νων, απά­τρι­δων της δια­σπο­ράς, σε μια νεκρή ζώνη, σ’ έναν τόπο εξο­ρί­ας.

Ομι­λί­ες

Συ­ζή­τη­ση με θέμα «Με­λί­να: ο πο­λι­τι­σμός στην πρώτη σε­λί­δα» διορ­γα­νώ­νε­ται αύριο σε συ­νερ­γα­σία με το Μορ­φω­τι­κό Ιδρυ­μα της ΕΣΗΕΑ και ομι­λη­τές τη γραμ­μα­τέα της Ται­νιο­θή­κης, Μαρία Κο­μνη­νού, και τους δη­μο­σιο­γρά­φους Αρη Σκια­δό­που­λο, Ρι­χάρ­δο Σω­με­ρί­τη, Παύλο Τσίμα. Συ­ντο­νί­ζει η συγ­γρα­φέ­ας Μαρ­λέ­να Πο­λι­το­πού­λου. Το Σάβ­βα­το, Ημέρα της Γυ­ναί­κας, η συ­ζή­τη­ση στρογ­γυ­λής τρά­πε­ζας στην Ται­νιο­θή­κη θα στρα­φεί γύρω από τη «Γαλ­λία της Με­λί­νας» με συ­νο­μι­λη­τές τον δη­μο­σιο­γρά­φο Αρη Δα­βα­ρά­κη, τον σκη­νο­θέ­τη Ρο­βή­ρο Μαν­θού­λη, τον Σπύρο Μερ­κού­ρη από το Ιδρυ­μα Με­λί­να Μερ­κού­ρη. Τη συ­ζή­τη­ση θα συ­ντο­νί­σει ο Γιώρ­γος Αρ­χι­μαν­δρί­της, συν-συγ­γρα­φέ­ας του βι­βλί­ου «Με­λί­να. Μια σταρ στην Αμε­ρι­κή».

Ολες οι ται­νί­ες θα προ­βλη­θούν με ελ­λη­νι­κούς υπό­τι­τλους εκτός από την ται­νία «Οι νι­κη­τές», στην οποία η εί­σο­δος είναι ελεύ­θε­ρη.

Στη Γιού­λι­κα Σκα­φι­δά το Βρα­βείο Μερ­κού­ρη

H Γιού­λι­κα Σκα­φι­δά είναι η φε­τι­νή νι­κή­τρια του θε­α­τρι­κού βρα­βεί­ου «Με­λί­να Μερ­κού­ρη». Η νεαρή ηθο­ποιός -που τι­μή­θη­κε με το βρα­βείο για τον ρόλο της Κάρολ Κα­τρίρ στο θε­α­τρι­κό έργο «Ορ­φέ­ας στον Αδη» του Τέ­νε­σι Ουί­λιαμς και για τον ρόλο της Χέι­ζελ Νάιλς στο θε­α­τρι­κό έργο «Το Πέν­θος ται­ριά­ζει στην Ηλέ­κτρα» του Γιου­τζίν Ο’ Νιλ- πα­ρέ­λα­βε την καρ­φί­τσα της Με­λί­νας Μερ­κού­ρη από την περ­σι­νή νι­κή­τρια του θε­σμού, Λένα Πα­πα­λη­γού­ρα. Κατά τη διάρ­κεια της απο­νο­μής παί­χτη­κε μέρος της πα­ρά­στα­σης «2013 / Melina M» του Κων­στα­ντί­νου Ασπιώ­τη.

ΑΝΤΙ­ΓΟ­ΝΗ ΚΑ­ΡΑ­ΛΗ