Τουριστικός κλάδος: Γιατί οι γυναίκες παραμένουν χαμηλόμισθες

Oι γυ­ναί­κες στον του­ρι­στι­κό κλάδο αν και είναι πε­ρισ­σό­τε­ρες, κα­τέ­χουν χα­μη­λό­βαθ­μες θέ­σεις και απο­λαμ­βά­νουν χα­μη­λό­τε­ρους μι­σθούς, σύμ­φω­να με τον Πα­γκό­σμιο Ορ­γα­νι­σμό Του­ρι­σμού των Ηνω­μέ­νων Εθνών

Λέ­γε­ται πως ο του­ρι­σμός είναι ένας γυ­ναι­κο­κρα­τού­με­νος κλά­δος, και μπο­ρεί αυτό να ισχύ­ει σε επί­πε­δο αριθ­μών, ωστό­σο και εδώ η πα­ρου­σία των γυ­ναι­κών με­τα­φρά­ζε­ται με χα­μη­λό­βαθ­μες θέ­σεις και χα­μη­λό­τε­ρους μι­σθούς. Όπως εξη­γεί η Ρο­δού­λα Τσιό­τσιου, κα­θη­γή­τρια στο Τμήμα Ορ­γά­νω­σης και Διοί­κη­σης Επι­χει­ρή­σε­ων του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Μα­κε­δο­νί­ας και διευ­θύ­ντρια του Ερ­γα­στη­ρί­ου Μάρ­κε­τινγκ (MARLAB), μι­λώ­ντας στο Αθη­ναϊ­κό και Μα­κε­δο­νι­κό Πρα­κτο­ρείο Ει­δή­σε­ων, «Ναι, ο του­ρι­σμός είναι γυ­ναι­κο­κρα­τού­με­νος αλλά πώς; Σύμ­φω­να με τον Πα­γκό­σμιο Ορ­γα­νι­σμό Του­ρι­σμού των Ηνω­μέ­νων Εθνών (UNWTO) οι γυ­ναί­κες ερ­γα­ζό­με­νες υπερ­τε­ρούν με 54% στον κλάδο του του­ρι­σμού ενώ σε επί­πε­δο Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης κα­τα­λαμ­βά­νουν το 56% των θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας. Ωστό­σο αν δούμε τα ποιο­τι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά αυτών θα δούμε ότι οι πε­ρισ­σό­τε­ρες είναι σε χα­μη­λό­βαθ­μες θέ­σεις και με χα­μη­λό­τε­ρους μι­σθούς κατά 14,7% σε σχέση με τους άν­δρες», ση­μειώ­νει και προ­σθέ­τει: «Μια σειρά με­λε­τών δεί­χνουν ότι οι γυ­ναί­κες αντι­με­τω­πί­ζουν άνιση με­τα­χεί­ρι­ση στον του­ρι­σμό σε σχέση με τις θέ­σεις ερ­γα­σί­ας που κα­τα­λαμ­βά­νουν (χα­μη­λό­βαθ­μες και ημια­πα­σχό­λη­σης), τις απο­λα­βές τους, τις συν­θή­κες ερ­γα­σί­ας, την προ­α­γω­γή τους καθώς και τις εσω­τε­ρι­κές κοι­νω­νι­κές σχέ­σεις».

Με βάση το Ευ­ρω­παϊ­κό Ιν­στι­τού­το για την Ισό­τη­τα των φύλων, (European Institute for Gender Equality – EIGE) μόνο το 18,5% των μελών διοι­κη­τι­κών συμ­βου­λί­ων των του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σε­ων είναι γυ­ναί­κες. Επι­πλέ­ον, σύμ­φω­να με την κ.Τσό­τσου, σε έρευ­να του το EIGE ανα­φέ­ρει ότι στον κλάδο της φι­λο­ξε­νί­ας, μι­κρό­τε­ρο από το 40% των διοι­κη­τι­κών στε­λε­χών των επι­χει­ρή­σε­ων είναι γυ­ναί­κες. Αντί­στοι­χα στοι­χεία μπο­ρού­με να δια­πι­στώ­σου­με και στην Ελ­λά­δα. Για πα­ρά­δειγ­μα, το Διοι­κη­τι­κό Συμ­βού­λιο του Συν­δέ­σμου Ελ­λη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σε­ων (ΣΕΤΕ) απο­τε­λεί­ται από 24 μέλη εκ των οποί­ων μόνο τα 3 είναι γυ­ναί­κες (12,5%).

«Επί­σης, οι γυ­ναί­κες κα­τα­λαμ­βά­νουν ένα μικρό πο­σο­στό των ηγε­τι­κών θέ­σε­ων πα­γκο­σμί­ως, με το 23% να είναι υπουρ­γοί του­ρι­σμού. Στην Ελ­λά­δα από τους 14 δια­τε­λέ­σα­ντες υπουρ­γούς του­ρι­σμού από το 1989 έως σή­με­ρα, μόνο οι 3 ήταν γυ­ναί­κες (18,75%). όλα τα προ­α­να­φερ­θέ­ντα στοι­χεία δεί­χνουν ότι έχει γίνει κά­ποια μικρή πρό­ο­δος στον κλάδο του του­ρι­σμού πα­γκο­σμί­ως σε ότι αφορά την ισό­τη­τα των φύλων (πολύ μι­κρό­τε­ρη στην Ελ­λά­δα) και συ­νε­πώς, εί­μα­στε ακόμα αρ­κε­τά μα­κριά προς την πλήρη επί­τευ­ξή της», ση­μειώ­νει η κ.Τσό­τσου.

Η ίδια εκτι­μά ότι οι επι­χει­ρή­σεις και οι ορ­γα­νι­σμοί του του­ρι­σμού οφεί­λουν να ανα­γνω­ρί­σουν την ανά­γκη να ει­σά­γουν πο­λι­τι­κές που εστιά­ζουν στην εν­δυ­νά­μω­ση των γυ­ναι­κών στο χώρο ερ­γα­σί­ας και στρα­τη­γι­κές πρό­σλη­ψης γυ­ναι­κών σε υψη­λό­βαθ­μες θέ­σεις ώστε να τις δο­θούν ίσες ευ­και­ρί­ες, απο­λα­βές, και δι­καιώ­μα­τα να ερ­γα­στούν στο κλάδο. «Είναι και­ρός στις προ­σλή­ψεις και στις προ­α­γω­γές του προ­σω­πι­κού καθώς και στις εκλο­γές συλ­λο­γι­κών ορ­γά­νων να γί­νο­νται με βάση τα προ­σό­ντα, την εμπει­ρία, και την εκ­παί­δευ­ση και όχι το φύλο του/ης υπο­ψη­φί­ου/ίας», το­νί­ζει.

Χωρίς την ισό­τη­τα των φύλων δεν μπο­ρεί να υπάρ­ξει βιώ­σι­μη ανά­πτυ­ξη

Με βάση την Agenda 2030 and Tourism, χωρίς την ισό­τη­τα των φύλων και την εν­δυ­νά­μω­ση των γυ­ναι­κών στον του­ρι­σμό δεν μπο­ρεί να υπάρ­ξει βιώ­σι­μη ανά­πτυ­ξη στον κλάδο. «Είναι γνω­στό ότι ο του­ρι­σμός δη­μιουρ­γεί θέ­σεις ερ­γα­σί­ας αλλά ταυ­τό­χρο­να έχει επι­πτώ­σεις στο πε­ρι­βάλ­λον ενώ έχει και κοι­νω­νι­κές και πο­λι­τι­κές επι­δρά­σεις. Υπάρ­χει μια αλ­λη­λέν­δε­τη σχέση με­τα­ξύ της ερ­γα­σί­ας και της ευ­η­με­ρί­ας, της φτώ­χειας, και της υγεί­ας (ατο­μι­κής και κοι­νω­νι­κής) με δια­φο­ρε­τι­κές επι­πτώ­σεις σή­με­ρα στους άν­δρες και στις γυ­ναί­κες λόγω των ανι­σο­τή­των», επι­ση­μαί­νει η κ.Τσό­τσου.

Σύμ­φω­να με έρευ­νες, επι­ση­μαί­νει η κα­θη­γή­τρια του ΠΑΜΑΚ, η συμ­με­το­χή των γυ­ναι­κών στις του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις συ­νει­σφέ­ρει όχι μόνο στην μεί­ω­ση της ατο­μι­κής και οι­κο­γε­νεια­κής φτώ­χειας αλλά μπο­ρεί να αλ­λά­ξει τον τρόπο με τον οποίο λαμ­βά­νο­νται απο­φά­σεις στο χώρο ερ­γα­σί­ας και στην ευ­ρύ­τε­ρη του­ρι­στι­κή κοι­νό­τη­τα. «Με τη συμ­με­το­χή των γυ­ναι­κών σε όρ­γα­να και θέ­σεις λήψης απο­φά­σε­ων στον του­ρι­σμό και την οι­κο­νο­μι­κή τους εν­δυ­νά­μω­ση, οι γυ­ναί­κες απο­κτή­σουν δύ­να­μη, μια ισχυ­ρή θέση (status) στον κλάδο, και αυ­ξη­μέ­νη αυ­το­πε­ποί­θη­ση μέσα στην κοι­νω­νία», υπο­γραμ­μί­ζει.

Χάσμα με­τα­ξύ γυ­ναι­κών και αν­δρών και στο ερευ­νη­τι­κό/ακα­δη­μαϊ­κό επί­πε­δο στον του­ρι­σμό

Πρό­σφα­τα η κα­θη­γή­τρια Ρο­δού­λα Τσό­τσου συμ­με­τεί­χε στο βι­βλιο Women Voices in Tourism Research που είχε ως στόχο να ανα­δεί­ξει τη συ­νει­σφο­ρά των γυ­ναι­κών στην έρευ­να και στην πα­ρα­γω­γή της γνώ­σης που αφο­ρούν στον του­ρι­σμό αλλά και να απο­τε­λέ­σει μια «συλ­λο­γι­κή κα­θο­δή­γη­ση» (collective mentoring) με χρή­σι­μες κα­τευ­θύν­σεις στις νέες γε­νιές ερευ­νη­τριών για μια επι­τυ­χη­μέ­νη επαγ­γελ­μα­τι­κή κα­ριέ­ρα στο χώρο (άν­δρες ερευ­νη­τές μπο­ρούν επί­σης να επω­φε­λη­θούν από τις κα­τευ­θύν­σεις αυτές).

Για την επί­τευ­ξη των πα­ρα­πά­νω στό­χων, 81 ερευ­νή­τριες/ακα­δη­μαϊ­κές από δια­φο­ρε­τι­κές χώρες και επι­στη­μο­νι­κά πεδία (μάρ­κε­τινγκ, οι­κο­νο­μι­κά, μά­να­τζμεντ, επι­κοι­νω­νία, επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τα, και­νο­το­μία, και νέες τε­χνο­λο­γί­ες) έγρα­ψαν από ένα κε­φά­λαιο που αφορά στον του­ρι­σμό καθώς και μια επι­στο­λή η οποία απευ­θύ­νε­ται στις ερευ­νή­τριες οι οποί­ες ξε­κι­νούν τώρα την κα­ριέ­ρα τους στο πεδίο του του­ρι­σμού.

Ωστό­σο, όπως επι­ση­μαί­νει η κ.Τσό­τσου, σε ό,τι αφορά στην ισό­τη­τα των φύλων στον ακα­δη­μαϊ­κό/ερευ­νη­τι­κό πεδίο του του­ρι­σμού, έρευ­νες δεί­χνουν ότι σαφώς υπάρ­χει ένα χάσμα με­τα­ξύ των φύλων και μια ανι­σορ­ρο­πία στην επιρ­ροή των γυ­ναι­κών και των αν­δρών σε βα­σι­κούς ηγε­τι­κούς ρό­λους. «Οι ανι­σορ­ρο­πί­ες αυτές αντι­κα­το­πτρί­ζουν τις πα­τριαρ­χι­κές δομές που χα­ρα­κτη­ρί­ζουν δυ­στυ­χώς και τον πα­γκό­σμιο επι­στη­μο­νι­κό/ακα­δη­μαϊ­κό χώρο. Συ­γκε­κρι­μέ­να, υπάρ­χει ανι­σορ­ρο­πία στον αριθ­μό των γυ­ναι­κών ερευ­νη­τριών (41και 49% στις διε­θνείς λί­στες CIRET TRINET αντί­στοι­χα), στις ηγε­τι­κές θέ­σεις (εκ­δό­τες) που κα­τα­λαμ­βά­νουν σε διε­θνή επι­στη­μο­νι­κά πε­ριο­δι­κά (25% και 29% στις κα­τη­γο­ρί­ες πε­ριο­δι­κών 1 και 2 αντί­στοι­χα), και συ­νέ­δρια (43% ως προ­ε­δρί­νες διε­θνών συ­νε­δρί­ων και 24% ως προ­σκε­κλη­μέ­νες ομι­λή­τριες)», ανα­φέ­ρει και συ­μπλη­ρώ­νει: « Μά­λι­στα στη Διε­θνή Ακα­δη­μία για τη Με­λέ­τη του Του­ρι­σμού έχουν ανα­γνω­ρι­στεί για την ερευ­νη­τι­κή τους συ­νει­σφο­ρά μόλις 9 γυ­ναί­κες (13%) από το σύ­νο­λο των 71 ερευ­νη­τών/τριών.

Η μικρή συμ­με­το­χή των γυ­ναι­κών-ερευ­νη­τριών στη λήψη απο­φά­σε­ων επη­ρε­ά­ζει, όπως υπο­γραμ­μί­ζει η κα­θη­γή­τρια του ΠΑΜΑΚ, «τη δυ­να­τό­τη­τα τους να δη­μο­σιεύ­σουν σε έγκρι­τα διε­θνή πε­ριο­δι­κά, και να ανα­γνω­ρι­στεί το ερευ­νη­τι­κό τους έργο διε­θνώς από τους/ις συ­να­δέλ­φους/ισες τους. Συ­γκε­κρι­μέ­να, έρευ­νες έχουν δεί­ξει ότι λι­γό­τε­ρα δη­μο­σιευ­μέ­να άρθρα στον του­ρι­σμό προ­έρ­χο­νται από γυ­ναί­κες (19-49% στο Annals of Tourism Research) και ιδιαί­τε­ρα σε υψη­λής κα­τά­τα­ξης επι­στη­μο­νι­κά πε­ριο­δι­κά, οι γυ­ναί­κες είναι πρώ­τες συγ­γρα­φείς άρ­θρων σε χα­μη­λό­τε­ρο πο­σο­στό (28-44%), και ότι υπάρ­χει χα­μη­λό­τε­ρο πο­σο­στό ετερο-ανα­φο­ρών όταν η πρώτη συγ­γρα­φέ­ας του άρ­θρου είναι γυ­ναί­κα (έν­δει­ξη ανα­γνω­ρι­σι­μό­τη­τας)».

«Όλα τα στοι­χεία που ανα­φέ­ρα­με δεί­χνουν ότι δεν υπάρ­χει έλ­λει­ψη γυ­ναι­κών ερευ­νη­τριών αλλά υπάρ­χει υπο-εκ­προ­σώ­πη­σή τους καθώς δεν έχουν ίσες ευ­και­ρί­ες να κα­τα­λά­βουν και να αναρ­ρι­χη­θούν σε ηγε­τι­κούς ρό­λους στον ακα­δη­μαϊ­κό χώρο ούτε και να τύ­χουν ίσης ανα­γνώ­ρι­σης σε σχέση με τους άντρες ερευ­νη­τές», εξη­γεί η κ.Τσό­τσου και ση­μειώ­νει ότι η επι­δί­ω­ξη της ισό­τη­τας των φύλων στην έρευ­να και η ενι­σχυ­μέ­νη συμ­με­το­χή των γυ­ναι­κών σε αυτή μπο­ρεί να κα­λύ­ψει ερευ­νη­τι­κά κενά, θε­ω­ρη­τι­κά και με­θο­δο­λο­γι­κά (π.χ. οι γυ­ναί­κες επι­λέ­γουν πε­ρισ­σό­τε­ρο ποιο­τι­κές με­θο­δο­λο­γι­κές προ­σεγ­γί­σεις στην έρευ­να), καθώς τις τρέ­χου­σες και μελ­λο­ντι­κές απαι­τή­σεις για ει­δι­κευ­μέ­να στε­λέ­χη στον κλάδο του του­ρι­σμού. Επι­ση­μαί­νει επί­σης ότι «είναι ση­μα­ντι­κό να έχου­με ισό­τη­τα των φύλων στην εκ­παί­δευ­ση και στην έρευ­να καθώς δια­φο­ρε­τι­κά δεν μπο­ρού­με να επι­τύ­χου­με την ισό­τη­τα στην κοι­νω­νία μας».

Πηγή newmoney.gr