«Θωράκιση» στα ρέματα πριν από τις βροχές

Με το βλέμμα στραμμένο στην επόμενη ισχυρή βροχόπτωση, η Ρόδος επιχειρεί να κλείσει εγκαίρως τις «ανοιχτές πληγές» στο μέτωπο της αντιπλημμυρικής προστασίας. Οι καθαρισμοί ρεμάτων έχουν ξεκινήσει από τα τέλη Ιουνίου, σημαντικό μέρος των εργασιών έχει ήδη ολοκληρωθεί, ενώ παράλληλα προχωρούν έργα που στόχο έχουν να αντιμετωπίσουν προβλήματα τα οποία έχουν δοκιμάσει επανειλημμένα το νησί. Ο περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου Γιώργος Χατζημάρκος, μιλώντας στην ΕΡΑ Ρόδου, έκανε λόγο για «το μεγαλύτερο πλέγμα στην ιστορία του νησιού», αναφερόμενος στο σύνολο των αντιπλημμυρικών έργων που έχουν υλοποιηθεί, βρίσκονται σε εξέλιξη ή μελετώνται από την Περιφέρεια τα τελευταία χρόνια. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει παρεμβάσεις σε ένα μεγάλο δίκτυο ρεμάτων και ποταμών, μεταξύ των οποίων ο Πλατανερός, ο Κυπαρισσώνας, ο Μάκκαρης, ο Χας, τα Πασαούτια, ο Μεριάς, ο Φονιάς, ο Γέροντας, η Κυπαρισσού, ο Αρχιστράτηγος, η Παχή, η Άμμος κ.α.
Παράλληλα, έργα αντιπλημμυρικής προστασίας έχουν δρομολογηθεί σε Λάρδο, Κιοτάρι, Μαλώνα, Χαράκι, Βάτι και Παστίδα, ενώ παρεμβάσεις προβλέπονται για την απορροή ομβρίων στη Ρόδο και την Καλλιθέα, καθώς και σε Φανερωμένη, Αεροδρόμιο, Μαριτσά, Ψίνθο, Πεταλούδες και Καλόπετρα. Στα Απόλλωνα, το έργο αντιπλημμυρικής προστασίας έχει ήδη δημοπρατηθεί, ενώ στον Αρχάγγελο η τάφρος 1 οδηγείται άμεσα σε δημοπράτηση και η μελέτη για την τάφρο 2 βρίσκεται στο στάδιο της ολοκλήρωσης. Στην Ιαλυσό έχει ολοκληρωθεί η υδραυλική μελέτη, ενώ η Περιφέρεια προτίθεται να προχωρήσει και στην κυκλοφοριακή μελέτη, την οποία ο κ. Χατζημάρκος χαρακτήρισε «δώρο» προς τον Δήμο. Πρόκειται για παρεμβάσεις που αποκτούν ιδιαίτερη σημασία μετά τα πλημμυρικά φαινόμενα των προηγούμενων ετών και την πίεση που έχει δεχθεί ο οικιστικός ιστός σε αρκετές περιοχές.

Καθαρισμοί από τον Ιούνιο
Ο αντιπεριφερειάρχης Δωδεκανήσου Χρήστος Ευστρατίου επισημαίνει ότι η φετινή προσπάθεια ξεκίνησε νωρίτερα από κάθε άλλη χρονιά. «Έχουμε ξεκινήσει τους καθαρισμούς από τέλος Ιουνίου», ανέφερε, σημειώνοντας ότι τα προηγούμενα χρόνια οι εργασίες άρχιζαν συνήθως μέχρι τον Αύγουστο. Σήμερα έχει ολοκληρωθεί περίπου το 70% των καθαρισμών των ρεμάτων σε Ρόδο και Κω, ενώ εργασίες έχουν προγραμματιστεί και στα υπόλοιπα νησιά. Ο ίδιος χαρακτηρίζει την κατάσταση «πάρα πολύ καλή», χωρίς να παραγνωρίζει τις ιδιαιτερότητες των δύο νησιών, που διαθέτουν μεγάλο αριθμό ρεμάτων και έχουν αντιμετωπίσει στο παρελθόν σοβαρά προβλήματα. Στην Παστίδα, οι παρεμβάσεις έχουν ιδιαίτερο βάρος, καθώς οι πλημμύρες του 2024 άφησαν πίσω τους σοβαρές ζημιές. Η περιοχή, όπως εξηγεί ο κ. Ευστρατίου, παρουσιάζει σημαντικές ιδιαιτερότητες. Πολλά ρέματα κατεβαίνουν από την περιοχή της Φιλερήμου, ενώ η έντονη οικιστική ανάπτυξη έχει οδηγήσει σε ένα σύνθετο περιβάλλον, όπου οι φυσικές διαδρομές του νερού συναντούν κατοικίες και υποδομές. Η Περιφέρεια έχει προχωρήσει σε εκατοντάδες μέτρα ζαρζανετιών και συνεχίζει τις παρεμβάσεις. Παράλληλα, μετά τις πλημμύρες αλλά και την πυρκαγιά του 2023, έχει αναπτύξει, σύμφωνα με τον αντιπεριφερειάρχη, ένα ευρύ πρόγραμμα έργων σε ολόκληρη τη Ρόδο. Στη Νότια Ρόδο, η Λάρδος αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα περιοχών που έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με τις συνέπειες των πλημμυρών. Τα μεγάλα ποτάμια της περιοχής είχαν μεταφέρει μεγάλες ποσότητες φερτών υλικών, προκαλώντας σοβαρές καταστροφές. Ανάλογες εικόνες έχουν καταγραφεί στη Μαλώνα και στον Μάκκαρη, κοντά στις εκβολές προς τη θάλασσα. Η θέση της Περιφέρειας είναι ότι οι έγκαιροι καθαρισμοί αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα όπλα πρόληψης.

Η εμπειρία, όπως αναφέρει ο κ. Ευστρατίου, δείχνει ότι εκεί όπου οι καθαρισμοί πραγματοποιούνται εγκαίρως, τα προβλήματα είναι σαφώς περιορισμένα. Σημαντική παρέμβαση είναι αυτή που προγραμματίζεται στα Απόλλωνα, με τον προϋπολογισμό του έργου να ανέρχεται περίπου στις 830.000 ευρώ. «Δεν είναι μικρά έργα, έχουν ένα μεγάλο κόστος», σημειώνει ο κ. Ευστρατίου, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για παρεμβάσεις που απαιτούν χρόνο και έχουν περάσει από σειρά διαδικασιών. Το έργο αναμένεται να ξεκινήσει περί τα τέλη Σεπτεμβρίου, ενώ παράλληλα προχωρά και ο σχεδιασμός του μεγάλου αντιπλημμυρικού έργου στον Αρχάγγελο.
Πρόληψη πριν από την καταστροφή
Την ανάγκη να δοθεί ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στην πρόληψη υπογραμμίζει η καθηγήτρια Φυσικής Γεωγραφίας και Γεωλογικής Ωκεανογραφίας του ΕΚΠΑ, Εύη Νομικού. Η κ. Νομικού επισημαίνει ότι οι περιοχές που είναι περισσότερο ευάλωτες πρέπει να βρίσκονται σε διαρκή επιτήρηση και προετοιμασία. Σήμερα, όπως σημειώνει, υπάρχουν τα επιστημονικά και τεχνολογικά εργαλεία για την καλύτερη αποτύπωση των κινδύνων: δορυφορικές εικόνες, οπτικά καλώδια σε πλαγιές, γεωμορφολογικοί χάρτες και χάρτες σεισμικής επικινδυνότητας. «Έχουμε την τεχνολογία, άρα θα πρέπει να είμαστε πολύ καλύτερα προετοιμασμένοι», είναι το σαφές μήνυμα της καθηγήτριας.
Το ζήτημα της πρόληψης έρχεται να ενισχυθεί από τις οδηγίες της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας για την περίοδο 2026-2027. Οι οδηγίες της 31ης Αυγούστου ζητούν από Περιφέρειες και Δήμους να ολοκληρώσουν εγκαίρως τους καθαρισμούς των κοιτών των ρεμάτων, να συντηρήσουν τα αντιπλημμυρικά έργα και τα δίκτυα ομβρίων και να επιταχύνουν τις διαδικασίες για νέα έργα όπου απαιτούνται. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στις περιοχές αυξημένης πλημμυρικής επικινδυνότητας και στις λεκάνες απορροής που έχουν επηρεαστεί από πυρκαγιές. Παράλληλα, ζητείται από τους Δήμους να προχωρούν σε συστηματικό καθαρισμό φρεατίων, εσχαρών και αγωγών ομβρίων, αλλά και να επικαιροποιούν τα σχέδια οργανωμένης προληπτικής απομάκρυνσης πολιτών.