Μεσόγειος, hot spot της κλιματικής αλλαγής – «Η τροπικοποίησή της είναι γεγονός!»

Θέρ­μαν­ση των υδά­των και µάλι­στα µε πιο γρή­γο­ρους ρυθµούς από τον πα­γκόσµιο ωκε­α­νό. Ενί­σχυ­ση της ήδη αυξηµένης αλα­τό­τη­τας, άνο­δος της στάθ­μης της θά­λασ­σας, μεί­ω­ση της οξυ­γό­νω­σης των βα­θύ­τε­ρων στρω­μά­των και ενί­σχυ­ση της οξί­νι­σης των νερών με αρ­νη­τι­κές συ­νέ­πειες στα πο­λύ­τι­μα θα­λάσ­σια οι­κο­συ­στή­μα­τα. Η κλι­μα­τι­κή απορ­ρύθ­μι­ση επη­ρε­ά­ζει ήδη ση­μα­ντι­κά τη Με­σό­γειο Θά­λασ­σα, αυτό το υπέ­ρο­χο όσο και ευαί­σθη­το ημί­κλει­στο οι­κο­σύ­στη­μα, όπως κα­τέ­δει­ξαν οι ει­ση­γή­σεις στο σχε­τι­κό Φό­ρουμ Δια­λό­γου, που διορ­γά­νω­σε το Εθνι­κό Δί­κτυο για την Κλι­μα­τι­κή Αλ­λα­γή CLIMPACT.

«Η Με­σό­γειος είναι ένα hot spot της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής. Η αύ­ξη­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας των θα­λάσ­σιων υδά­των γί­νε­ται με πιο γρή­γο­ρους ρυθ­μούς απ’ ό,τι γε­νι­κό­τε­ρα. Με­λέ­τη του ευ­ρω­παϊ­κού προ­γράμ­μα­τος Copernicus, που συν­δυά­ζει δο­ρυ­φο­ρι­κές πα­ρα­τη­ρή­σεις με μα­θη­μα­τι­κά μο­ντέ­λα, έχει υπο­λο­γί­σει αύ­ξη­ση της μέσης θερ­μο­κρα­σί­ας της θά­λασ­σας κατά 2,09 βαθ­μούς Κελ­σί­ου από το 1982-2020, με τάση ανό­δου 0,054° C το έτος. Η εκτί­μη­ση αυτή αφορά συ­γκε­κρι­μέ­να την πε­ριο­χή βό­ρεια του Ηρα­κλεί­ου Κρή­της και συ­μπί­πτει από­λυ­τα με τα δε­δο­μέ­να που λαμ­βά­νει επί τόπου από το 2007 και μετά ο ωκε­α­νο­γρα­φι­κός σταθ­μός του δικού μας Συ­στή­μα­τος “Πο­σει­δών”, που βρί­σκε­ται πο­ντι­σμέ­νος 25 μίλια βό­ρεια του Ηρα­κλεί­ου», λέει στην «Κ» ο δρ Αρι­στο­μέ­νης Κα­ρα­γε­ώρ­γης, διευ­θυ­ντής του Ιν­στι­τού­του Ωκε­α­νο­γρα­φί­ας του Ελ­λη­νι­κού Κέ­ντρου Θα­λασ­σί­ων Ερευ­νών (ΕΛ­ΚΕ­ΘΕ).

«Είναι πολύ ση­μα­ντι­κό το γε­γο­νός της επι­βε­βαί­ω­σης των εκτι­μή­σε­ων του Copernicus για τη θερ­μο­κρα­σία με τα δε­δο­μέ­να που συ­γκε­ντρώ­νουν οι σταθ­μοί του “Πο­σει­δώ­να” σε Ηρά­κλειο, Πύλο, Αθω και Μύ­κο­νο, που πα­ρου­σιά­σα­με φέτος. Βε­βαί­ως οι χρο­νο­σει­ρές του “Πο­σει­δώ­να” είναι μι­κρό­τε­ρες, καθώς οι με­τρή­σεις ξε­κί­νη­σαν αρ­κε­τά αρ­γό­τε­ρα», συ­μπλη­ρώ­νει ο κ. Κα­ρα­γε­ώρ­γης. Με την ταύ­τι­ση των ευ­ρη­μά­των των δύο συ­στη­μά­των δια­μορ­φώ­νε­ται μια αξιό­πι­στη βάση δε­δο­μέ­νων και ενι­σχύ­ε­ται η αξιο­πι­στία των με­τρή­σε­ων και των δύο συ­στη­μά­των.

Τα συ­μπε­ρά­σμα­τα του Φό­ρουμ Δια­λό­γου που διορ­γά­νω­σε το Εθνι­κό Δί­κτυο CLIMPACT – Με­γά­λη αύ­ξη­ση της αλα­τό­τη­τας, ξε­νι­κά είδη πιέ­ζουν τα αυ­τό­χθο­να βο­ρειό­τε­ρα.

Συ­νο­λι­κά στη Με­σό­γειο αυ­ξά­νε­ται η θερ­μο­κρα­σία των υδά­των, αλλά όχι με ομοιό­μορ­φο τρόπο. Σε άλλες πε­ριο­χές η άνο­δος είναι πιο έντο­νη, σε άλλες λι­γό­τε­ρο, ενώ υπάρ­χουν και ση­μεία (πολύ λίγα) όπου κα­τα­γρά­φε­ται μεί­ω­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας. «Σύμ­φω­να με σχε­τι­κή με­λέ­τη, ψύ­χραν­ση ση­μειώ­νε­ται στο βό­ρειο Αι­γαίο και στη νότια Αδρια­τι­κή, χωρίς να μπο­ρού­με να εξη­γή­σου­με ακόμα τις αι­τί­ες», ση­μειώ­νει ο διευ­θυ­ντής του Ιν­στι­τού­του Ωκε­α­νο­γρα­φί­ας.

«Αυτό που είναι αναμ­φι­σβή­τη­το είναι η με­γα­λύ­τε­ρη αλα­τό­τη­τα της Με­σο­γεί­ου σε όλη την έκτα­σή της, αν και πάλι με δια­φο­ρε­τι­κούς ρυθ­μούς, λόγω αυ­ξη­μέ­νης εξά­τμι­σης, συ­νέ­πεια των ενι­σχυ­μέ­νων θερ­μο­κρα­σιών», εξη­γεί ο κ. Κα­ρα­γε­ώρ­γης. Ποιες είναι οι συ­νέ­πειες όλων αυτών;

Τα θερ­μό­τε­ρα ύδατα δη­μιουρ­γούν ευ­νοϊ­κό πε­ρι­βάλ­λον για την επέ­κτα­ση των ξε­νι­κών ειδών, με­τα­ξύ αυτών και εκεί­νων που λει­τουρ­γούν χω­ρο­κα­τα­κτη­τι­κά και εξο­ρί­ζουν τα πα­λιό­τε­ρα είδη. Ερ­γα­σί­ες που πα­ρου­σιά­στη­καν στο Φό­ρουμ, όπως του κ. Στέ­λιου Κα­τσα­νε­βά­κη, κα­θη­γη­τή στο Τμήμα Ωκε­α­νο­γρα­φί­ας και Θα­λασ­σί­ων Βιο­ε­πι­στη­μών στο Πα­νε­πι­στή­μιο Αι­γαί­ου, κα­τέ­δει­ξαν τη ρα­γδαία αλ­λα­γή των ιχθυα­λιευ­μά­των και των θα­λάσ­σιων πλη­θυ­σμών στη λε­κά­νη της Λε­βα­ντί­νης και τις ανη­συ­χη­τι­κές τά­σεις στις θά­λασ­σες της νό­τιας Ελ­λά­δας. «Η τρο­πι­κο­ποί­η­ση της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου είναι γε­γο­νός!» υπο­γράμ­μι­σε η κ. Στέλ­λα Ψαρρά, ερευ­νή­τρια του ΕΛ­ΚΕ­ΘΕ. «Αυ­τό­χθο­να είδη με­τα­κι­νού­νται από τον Νότο προς τον Βορρά, ενώ αλ­λό­χθο­να ή ξε­νι­κά είδη τρο­πι­κής προ­έ­λευ­σης μπαί­νουν στη λε­κά­νη και εγκα­θί­στα­νται».

Υπάρ­χουν όμως και άλλες συ­νέ­πειες. Η αύ­ξη­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας των υδά­των ενι­σχύ­ει τη στρω­μά­τω­ση των θα­λασ­σών. Ο θα­λάσ­σιος κύ­κλος ζωής στη­ρί­ζε­ται στην ανά­μει­ξη των υδά­των, όταν τα πιο θερμά νερά που είναι ελα­φρύ­τε­ρα και βρί­σκο­νται στην επι­φά­νεια, ανα­μει­χθούν λόγω των κυ­μά­των με τα κα­τώ­τε­ρα στρώ­μα­τα. «Εάν είναι αρ­κε­τά με­γά­λο το στρώ­μα των θερ­μών νερών μπο­ρεί να μη “σπά­σει” και να μην ανα­μει­χθεί με τα νερά που βρί­σκο­νται πιο βαθιά. Αυτό όμως θα δη­μιουρ­γή­σει πρό­βλη­μα στην οξυ­γό­νω­ση των βα­θύ­τε­ρων στρω­μά­των άρα και των έμ­βιων ορ­γα­νι­σμών που βρί­σκο­νται εκεί. Μπο­ρεί να εμ­φα­νι­στούν φαι­νό­με­να ανο­ξί­ας και κα­τα­στρο­φής ορ­γα­νι­σμών», το­νί­ζει ο κ. Κα­ρα­γε­ώρ­γης.

Ενί­σχυ­ση της έρευ­νας

Παρά τα βή­μα­τα που έχουν γίνει στην έρευ­να, πολλά πεδία πα­ρα­μέ­νουν άγνω­στα. «Δεν γνω­ρί­ζου­με ακόμα πολλά για τη βιο­λο­γία των θα­λάσ­σιων ορ­γα­νι­σμών, για το πο­λύ­τι­μο φυ­το­πλαγ­κτόν και το ζω­ο­πλαγ­κτόν, για το πώς αντι­δρούν στις κλι­μα­τι­κές αλ­λα­γές», πα­ρα­δέ­χε­ται ο κ. Κα­ρα­γε­ώρ­γης. Υπάρ­χουν όμως ανη­συ­χη­τι­κά ση­μά­δια. Λόγω υψη­λών εκ­πο­μπών αε­ρί­ων του θερ­μο­κη­πί­ου είναι αυ­ξη­μέ­νες οι πο­σό­τη­τες διο­ξει­δί­ου του άν­θρα­κα, που «κα­τα­πί­νο­νται» από τον πα­γκό­σμιο ωκε­α­νό. «Ομως η αυ­ξη­μέ­νη εί­σο­δος CO2 στη θά­λασ­σα τρο­πο­ποιεί τη χη­μι­κή σύν­θε­σή της, το pH. Δεν γνω­ρί­ζου­με συ­νο­λι­κά τις συ­νέ­πειες. Εχου­με δει όμως πως ορι­σμέ­νοι μι­κρο­σκο­πι­κοί ορ­γα­νι­σμοί πα­ρου­σιά­ζουν, λόγω της αυ­ξη­μέ­νης πα­ρου­σί­ας CO2, ση­μά­δια αλ­λοί­ω­σης της σκε­λε­τι­κής τους δομής, των ασβε­στο­λι­θι­κών τους στοι­χεί­ων», ση­μειώ­νει ο διευ­θυ­ντής του Ιν­στι­τού­του Ωκε­α­νο­γρα­φί­ας. Μέσα σε αυτές τις συν­θή­κες είναι πολύ ση­μα­ντι­κό να ενι­σχυ­θεί η θα­λάσ­σια έρευ­να και ει­δι­κά οι ωκε­α­νο­γρα­φι­κοί σταθ­μοί. Για να μπο­ρούν να εξα­χθούν συ­μπε­ρά­σμα­τα απαι­τού­νται συ­νε­χείς χρο­νο­σει­ρές, χωρίς αυτές δεν βγαί­νει νόημα. Με­γά­λες δια­κο­πές δεν μπο­ρούν να ανα­πλη­ρω­θούν, οι μέρες φεύ­γουν και δεν γυρ­νούν. Κι όμως το σύ­στη­μα «Πο­σει­δών» είναι από τον Οκτώ­βριο του 2021 χωρίς χρη­μα­το­δό­τη­ση, καθώς έληξε το πρό­γραμ­μα ΕΣΠΑ που το στή­ρι­ζε! Το χρη­μα­το­δο­τεί εκ των ενό­ντων το ΕΛ­ΚΕ­ΘΕ, αλλά μέχρι πότε;

Πηγή kathimerini.gr

Γιάν­νης Ελα­φρός