«Ελβετία της αρχαιότητας η Ρόδος και οι Φάνες λατρευτικός τόπος του Δία»

«Η Ρόδος ως πόλη – κράτος δια­κρί­νε­ται για τον πλούτο της, τη ναυτική της ισχύ στην ανα­το­λική Μεσό­γειο, το διπλω­μα­τικό της κύρος, το υψηλό κοι­νω­νικό και πολι­τι­σμικό της επίπεδο. Ορι­σμέ­νοι μελε­τη­τές μιλούν για το ροδιακό θαύμα και άλλοι συγκρί­νουν την αρχαία Ρόδο με την Ελβετία του Σήμερα».

Τα λόγια ανήκουν στον Dr. Vincent Gabrielsen, καθη­γητή στο πανε­πι­στή­μιο της Κοπεγ­χά­γης και δια­τυ­πώ­θη­καν από τον ίδιο στη διάρ­κεια της τελετής απο­κα­λυ­πτη­ρίων του «Μνη­μείου Φανών», επί του οποίου απο­τυ­πώ­νο­νται όλα τα στοι­χεία ανα­γω­γής της ιστο­ρίας του χωριού στα τέλη του 2ου π.Χ αιώνα. Το μνημείο αυτό δεν φωτίζει μόνο την ιστορία των Φανών, αλλά λει­τουρ­γεί ως αφε­τη­ρία μιας ευρείας έρευνας, για την ισχύ που είχαν κατά το παρελ­θόν οι οικι­σμοί, όπως αυτοί ανθού­σαν στην ύπαιθρο του νησιού.

«Τα τελευ­ταία χρόνια έχουμε αρχίσει να κατα­νο­ούμε τη μεγάλη αξία της ροδια­κής υπαί­θρου. Σε αυτήν, οι παρα­θα­λάσ­σιοι οικι­σμοί, όπως για παρά­δειγμα οι Φάνες, απο­τε­λού­σαν τους ιμάντες της πόλης – κράτος Ρόδος», περιέ­γραψε ο καθη­γη­τής Gabrielsen και με άψογα ελλη­νικά, γεμάτος θαυ­μα­σμό για το ροδιακό κλέος, μίλησε επί μακρόν για τις δια­δο­χι­κές ιστο­ρι­κές απο­κα­λύ­ψεις που δεί­χνουν την ευμά­ρεια και την πλούσια πολι­τι­στική – αθλη­τική δρα­στη­ριό­τητα του τόπου.

«Η Ρόδος φημί­ζε­ται ως η χώρα των Συλ­λό­γων, με την οργά­νωσή τους να παρου­σιά­ζει μεγάλο ενδια­φέ­ρον, διότι απο­τε­λεί απο­μί­μηση του ροδια­κού κράτους. Τα μέλη των Συλ­λό­γων συγ­γρά­φουν Νόμους, έχουν πρόεδρο, ταμία, περιου­σία και ιδιω­τικό νεκρο­τα­φείο. Έχουν λατρευ­τές, τελε­τουρ­γικά και ναούς. Στην πράξη το ροδιακό δημόσιο κράτος εγκόλ­πιζε ένα παράλ­ληλο κράτος που απο­τε­λεί­ται από πλήθος ιδιω­τι­κών μικρο­κρα­τών (Συλ­λό­γων). Δύο από αυτά στις Φάνες».

Ο Dr. Vinsent Gabrielsen ανα­φέρ­θηκε ανα­λυ­τικά στα στοι­χεία των δύο Συλ­λό­γων (Σωτη­ρια­σταί Φιλα­νά­κτιοι οι εν Φάνες και Παν­δη­λια­σταί οι εν Φάνες) όπως αυτά απο­κα­λύ­φθη­καν από την ανά­γνωση – ερμη­νεία της επι­γρα­φής σε μαρ­μά­ρινη βάση βωμού, που βρέθηκε στην αρχαία νεκρό­πολη της Ρόδου (οικό­πεδο Καρί­μαλη).

«Η επι­γραφή δηλώνει τις τιμές, που είχαν απο­δο­θεί σε έναν άνδρα, από πέντε Συλ­λό­γους – Κοινά. Ο κάθε ένας Σύλ­λο­γος – Κοινόν ετίμησε τον άνδρα αυτόν με την απονομή ενός χρυσού στε­φά­νου. Το όνομα του τιμώ­με­νου δεν σώζεται. Όμως φαί­νε­ται ότι ήταν παντρε­μέ­νος με μια ξένη γυναίκα από τη Φρυγία με το όνομα Βερε­νίκη. Ο τιμώ­με­νος είχε χρη­μα­το­δο­τή­σει εθε­λο­ντικά και εκ μέρους του κράτους, θεα­τρι­κές παρα­στά­σεις και αθλη­τι­κούς αγώνες, οι οποίοι συνήθως διε­ξά­γο­ντο στη διάρ­κεια ροδια­κών θρη­σκευ­τι­κών εορτών».

Τόσο η γεν­ναιο­δω­ρία του ανδρός αυτού, όσο και η οικο­νο­μική ευρω­στία των πέντε Συλ­λό­γων – Κοινών (δύο στις Φάνες, ένα στον Σάλακο [ο καθη­γη­τής προ­σεγ­γί­ζει το όνομα της Σαλάκου ως αρσε­νι­κού γένους, στη­ρι­ζό­με­νος στην ερμη­νεία της επι­γρα­φής], ένα στην Αιγια­λεία [πιθα­νό­τατα στη Νότια Ρόδο] κι ένας ακόμα) φαί­νε­ται από τα χρυσά στε­φά­νια της απο­δο­θεί­σας τιμής.

«Είναι πολύ πιθανό να υπήρχε στις Φάνες λατρευ­τι­κός βωμός του Δία και του Δήλιου Απόλ­λωνα», εκτί­μησε ο Dr. Vincent Gabrielsen. Η εκτί­μηση αυτή ανοίγει ένα τερά­στιο κεφά­λαιο για το Αύριο της περιο­χής και ήδη έχει προ­κα­λέ­σει τα κατάλ­ληλα αντα­να­κλα­στικά προ­σώ­πων πρό­θυ­μων να δου­λέ­ψουν προς την κατεύ­θυνση αυτή. Πού μπορεί να βρί­σκο­νται τα ερείπιά τους; Το σίγουρο είναι πως τα αρχαιο­λο­γικά ευρή­ματα από την περιοχή των Φανών, μεταξύ των οποίων μαρ­μά­ρινα αγαλ­μα­τί­δια, αμφο­ρείς και κύλικες, σήμερα κοσμούν προ­θή­κες στα μουσεία: Λούβρο και Βρε­τα­νικό. Η αρχαιο­λο­γική σκαπάνη των εποίκων του παρελ­θό­ντος αφαί­ρεσε από την ύπαιθρο της Ρόδου όλα τα τότε ευρή­ματα και τα έκανε κτήμα της.

Όμως, τα ευρή­ματα δεν έχουν τελειωμό. Υπάρ­χουν κι άλλα. Τόσο ο καθη­γη­τής Gabrielsen, όσο και ο δρ. Από­στο­λος Κυρια­τσού­λης (μετα­φέ­ρο­ντας τα απο­τε­λέ­σματα του έργου Ρόδιων αρχαιο­λό­γων) πλη­ρο­φό­ρη­σαν για την ύπαρξη κι άλλων επι­γρα­φών, η μελέτη των οποίων θα δώσει πολύ­τιμα στοι­χεία για τη ζωή στους παρα­θα­λάσ­σιους οικι­σμούς της Ρόδου.

Το «Μνημείο Φανών» έχει ανε­γερ­θεί (με τη συμβολή δεκάδων προ­σώ­πων) μέσα στο χωριό, στη θέση «παλαιά βρύση» και απο­τε­λεί μια πρω­το­βου­λία του Συλ­λό­γου για τη «Μελέτη και Διάδοση της Ελλη­νι­κής Ιστο­ρίας», έδρας Weilheim της Βαυα­ρίας με επι­κε­φα­λής τον δρ. Από­στολο Κυρια­τσούλη. Ο τελευ­ταίος έχει αφιε­ρώ­σει πολλά χρόνια από τη ζωή του ώστε όλο αυτό το όραμα ανά­δει­ξης της ιστο­ρίας του τόπου να γίνει πράξη. Κοντά του, στενός συνερ­γά­της βρέθηκε από την αρχή ο γαστρε­ντε­ρο­λό­γος ιατρός Νίκος Τσ. Φρόνας που εργά­ζε­ται αθόρυβα και σταθερά για όλα όσα αφορούν στην ιστορία και στον πολι­τι­σμό του τόπου. Στυ­λο­βά­της των δύο έχει σταθεί ο δάσκα­λος Πανα­γιώ­της Χαμου­ζάς πρόσωπο που επί σειρά δεκα­ε­τιών τίμησε τα ελλη­νικά γράμ­ματα, διδά­χθηκε από τον τόπο και δίδαξε την ιστορία του έθνους. Στα βιβλία του απο­τυ­πώ­νο­νται στιγμές ανδρείας ανθρώ­πων απλών, που μεσού­ντος του πολέμου υπη­ρέ­τη­σαν με σθε­να­ρό­τητα και ανι­διο­τέ­λεια την ανάγκη επι­στρο­φής της Δωδε­κα­νή­σου στον Ελλη­νικό κορμό.

Στη διάρ­κεια των απο­κα­λυ­πτη­ρίων του «Μνη­μείου Φανών» ο Πανα­γιώ­της Χαμου­ζάς τιμή­θηκε από τους συντο­πί­τες του και ήταν μια τιμή οφει­λό­μενη από τον τόπο που τόσο πολύ υπη­ρέ­τησε και αγάπησε ο φανενός δάσκα­λος.