«Απαγορευτικό» απόπλου για τις υδροφόρες στο Αιγαίο

Τέλος στη μετα­φορά νερού με ιδιω­τι­κές υδρο­φό­ρες για πρώτη φορά τη φετινή χρονιά. Τα τελευ­ταία δύο χρόνια τέθηκαν σε λει­τουρ­γία αφα­λα­τώ­σεις σχεδόν σε όλα τα άνυδρα νησιά των Κυκλά­δων και των Δωδε­κα­νή­σων και οι λιγο­στές –σε σχέση με τα προη­γού­μενα χρόνια– ανάγκες για μετα­φορά νερού καλύ­πτο­νται από το Πολε­μικό Ναυτικό. Ζητού­μενο παρα­μέ­νει πώς το Δημόσιο θα συντο­νί­σει τη λει­τουρ­γία των αφα­λα­τώ­σεων και θα κοστο­λο­γή­σει δίκαια το νερό. Αλλά και πώς θα συμ­μα­ζέ­ψει… το χάος, στα νησιά με μεγάλη του­ρι­στική ζήτηση.

Πριν από ένα μήνα, στις 22 Μαΐου, εγκαι­νιά­στηκε στην Πάρο η νέα μονάδα αφα­λά­τω­σης του νησιού, δυνα­μι­κό­τη­τας 2.500 κυβικών/ημέρα. Η μονάδα αφα­λα­τώ­νει νερό από τη θάλασσα το οποίο θα χρη­σι­μο­ποι­η­θεί για την υδρο­δό­τηση της ευρύ­τε­ρης περιο­χής της Παροι­κιάς, της Πούντας, της Αλυκής και της Αγκαι­ριάς, «απο­δε­σμεύ­ο­ντας» τις γεω­τρή­σεις στα ανα­το­λικά του νησιού, που θα τρο­φο­δο­τούν μόνο την περιοχή της Νάουσας, τον Αρχί­λοχο και τη Μάρ­πησσα.  Τη μονάδα προ­μη­θεύ­τηκε ο δήμος από ελλη­νική εται­ρεία (Sychem), η οποία θα τη λει­τουρ­γή­σει και για διά­στημα ενός έτους. Το παρά­δειγμα της Πάρου (και της Νάξου, που έσπευσε τον προη­γού­μενο Δεκέμ­βριο να μισθώ­σει για 4 μήνες μια μονάδα αφα­λά­τω­σης επειδή άδεια­σαν τα φράγ­ματα του νησιού) είναι ενδει­κτικό της στροφής που παρα­τη­ρεί­ται σε πολλά νησιά του Αιγαίου αλλά και του Ιονίου, μετά την παρα­τε­τα­μένη ανομ­βρία των προη­γού­με­νων ετών, αλλά και την εκρη­κτική αύξηση του του­ρι­σμού. Αυτή είναι η μία πλευρά.

Η άλλη πλευρά αφορά τα άνυδρα νησιά. Δύο από τα νησιά που σταθερά υδρο­δο­τού­νταν τα τελευ­ταία χρόνια με μετα­φορά νερού με πλοίο ιδιώτη (προς 10,30 ευρώ το κυβικό) ήταν οι Λειψοί και η Κίμωλος. Το εξω­φρε­νικό στις δύο περι­πτώ­σεις είναι πως και για τα δύο νησιά είχαν αγο­ρα­στεί μονάδες αφα­λά­τω­σης (των 600 κυβικών/ημε­ρη­σίως) με πόρους της Γενικής Γραμ­μα­τείας Αιγαίου, αλλά παρέ­με­ναν… απο­θη­κευ­μέ­νες. Η επίσημη αιτία για την καθυ­στέ­ρηση ήταν πως οι δύο νησιω­τι­κοί δήμοι δεν διέ­θε­ταν την τεχνική επάρ­κεια να μελε­τή­σουν και να προ­κη­ρύ­ξουν δια­γω­νι­σμό για τα συνοδά των αφα­λα­τώ­σεων έργα, κάτι που κανείς… δεν μπο­ρούσε να είχε σκεφθεί νωρί­τερα, ώστε να τα εντάξει στο αντι­κεί­μενο του δια­γω­νι­σμού. Τελικώς, τα έργα πραγ­μα­το­ποί­ησε το 2018 η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου και τη φετινή άνοιξη οι δύο μονάδες τέθηκαν σε λει­τουρ­γία. Χαρα­κτη­ρι­στικό είναι πως η μετα­φορά νερού μόνο για τους Λειψούς κόστιζε στο Δημόσιο 650.000 ευρώ ετησίως.

Οι τελευ­ταίες ελλεί­ψεις θα καλυ­φθούν μέσα στο έτος. Την Πέμπτη εγκαι­νιά­ζε­ται η αφα­λά­τωση στη Νίσυρο, μία εβδο­μάδα αργό­τερα στο Αγα­θο­νήσι, αρχές Ιουλίου στα Κατά­πολα της Αμοργού. «Την τελευ­ταία διετία απέ­κτη­σαν αφα­λα­τώ­σεις πολλά νησιά: η Πάτμος, το Καστελ­λό­ριζο, η Αιγιάλη της Αμοργού. Φέτος, είναι η πρώτη χρονιά μετά δεκα­ε­τίες που στις Κυκλά­δες και στα Δωδε­κά­νησα δεν θα γίνει μετα­φορά νερού από ιδιώτη», λέει ο Νεκτά­ριος Σαντο­ρι­νιός, ανα­πλη­ρω­τής υπουρ­γός Ναυ­τι­λίας και Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής. «Εχουμε συμ­φω­νή­σει με το Πολε­μικό Ναυτικό να καλύψει τις λίγες ποσό­τη­τες που θα χρεια­στούν σημειακά, π.χ. στον Πανορ­μίτη της Σύμης.

Ηταν ένα μεγάλο στοί­χημα να στα­μα­τή­σει η μετα­φορά νερού, από την οποία πλέον εξοι­κο­νο­μούμε περίπου 4,5 εκατ. ευρώ ετησίως. Το νερό που παρά­γε­ται είναι πόσιμο και ελέγ­χε­ται καθη­με­ρινά. Το πρό­βλημα πλέον είναι τα δίκτυα ύδρευ­σης, καθώς τόσα χρόνια που το νερό δεν ήταν πόσιμο σε πολλά νησιά, απλά το δίκτυο δεν συντη­ρού­νταν».

Σύμφωνα με το σχέδιο δια­χεί­ρι­σης του Υδα­τι­κού Δια­με­ρί­σμα­τος Νήσων Αιγαίου, το 2017 λει­τουρ­γού­σαν 41 μονάδες αφα­λά­τω­σης, εκ των οποίων οι 27 στις Κυκλά­δες και οι 11 στα Δωδε­κά­νησα. Από πλευράς δυνα­μι­κό­τη­τας οι μεγα­λύ­τε­ρες μονάδες είναι αυτές της Μυκόνου (Κόρφος), της Σύρου (Ερμού­πολη) και της Χίου (Θόλος). Η λει­τουρ­γία της αφα­λά­τω­σης λύνει το πρό­βλημα ποιό­τη­τας και επάρ­κειας νερού, ενώ η ανάθεση της λει­τουρ­γίας σε ιδιώτη (ένα μοντέλο που ξεκί­νησε στη Μήλο και τα τελευ­ταία χρόνια κερ­δί­ζει έδαφος) είναι ένας τρόπος να δια­σφα­λί­ζε­ται η άρτια λει­τουρ­γία της. Ομως, υπάρ­χουν δύο βασικά προ­βλή­ματα: το κράτος (το υπουρ­γείο Εσω­τε­ρι­κών ή η Γενική Γραμ­μα­τεία Αιγαίου) επι­δο­τούν με δια­φο­ρε­τικά ποσά και «θολά» κρι­τή­ρια τις αφα­λα­τώ­σεις. Και οι περισ­σό­τε­ροι από τους δήμους που τις λει­τουρ­γούν εξα­κο­λου­θούν να χρε­ώ­νουν πολύ φθηνά το νερό, παρά το υψηλό κόστος λει­τουρ­γίας τους.

Οι επι­δο­τή­σεις

Για παρά­δειγμα, η Γενική Γραμ­μα­τεία Αιγαίου τον Ιούνιο έδωσε στη Σύμη 180.000 ευρώ για να καλύψει το ενερ­γειακό κόστος των μονάδων αφα­λά­τω­σης. Ενώ πλη­ρώ­νει 10-15.000 ευρώ/μήνα για τις αφα­λα­τώ­σεις σε Πάτμο και Αρκιούς, 15-20.000 ευρώ/μήνα για τις μονάδες του Καστελ­λό­ρι­ζου. «Τις μεγα­λύ­τε­ρες επι­δο­τή­σεις τις λαμ­βά­νουν η Σύρος, η Σαντο­ρίνη, η Μύκονος και η Ιθάκη. Αλλά κάποιοι δήμοι… το κρύβουν, γιατί άλλοι παίρ­νουν πολλά και άλλοι λίγα. Είναι προ­φα­νές ότι το σύστημα αυτό θέλει εκσυγ­χρο­νι­σμό», εξηγεί ο Ηλίας Νόκας, διευ­θυ­ντής Υδάτων στην Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου. «Δεν αρκεί να κάνεις μια αφα­λά­τωση. Πρέπει να τιμο­λο­γείς σωστά το νερό. Οταν είναι πάρα πολύ φθηνό, όπως λ.χ. στη Νάξο ή στην Κάλυμνο, ο κόσμος το ξοδεύει χωρίς σκέψη. Η νέα ευρω­παϊκή νομο­θε­σία για την τιμο­λό­γηση του νερού δεν έχει εφαρ­μο­στεί, το δε ύψος του “περι­βαλ­λο­ντι­κού τέλους” που προ­έ­βλεπε η νομο­θε­σία να επι­βλη­θεί είναι αστείο. Ετσι ο καθένας χρεώνει ό,τι θέλει».

Η τερά­στια του­ρι­στική ζήτηση ορι­σμέ­νων νησιών περι­πλέ­κει τα ήδη υπάρ­χο­ντα προ­βλή­ματα (και) στη δια­χεί­ριση του νερού. «Η κατα­νά­λωση νερού στη Μύκονο έχει αυξηθεί κατά 20% την τελευ­ταία πεντα­ε­τία, φθά­νο­ντας το 1,3 εκατ. κυβικά ετησίως», λέει ο κ. Νόκας. «Πολύ σημα­ντι­κές ποσό­τη­τες νερού (υπο­λο­γίζω περισ­σό­τερο από 500.000 κυβικά το έτος) μετα­φέ­ρο­νται με παρά­νομα ιδιω­τικά βυτιο­φόρα (του­λά­χι­στον 20), σε εκτός σχεδίου κατοι­κίες και ξενο­δο­χεία. Το νερό που μετα­φέ­ρουν είναι υφάλ­μυρο ή θαλασ­σινό και ελλεί­ψει δικτύου απο­χέ­τευ­σης, κατα­λή­γει μέσα από τους βόθρους στο υπέ­δα­φος και χαλάει την ποιό­τητα των υπό­γειων γλυκών νερών. Το ίδιο συμ­βαί­νει και στη Σαντο­ρίνη, με τους παρά­νο­μους υδρο­φο­ρείς να εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται την ισχύ τους και να κάνουν «απερ­γίες» μέσα στον Αύγου­στο με απίθανα αιτή­ματα, λ.χ. να συμ­με­τέ­χουν στη λήψη απο­φά­σεων της ΔΕΥΑ Θήρας, να διο­ρί­ζουν τα παιδιά τους στον δήμο κ.ά. Η Σαντο­ρίνη είναι η πιο δύσκολη περί­πτωση: Μόνο μέσα σε ένα χρόνο (2017-2018) η κατα­νά­λωση αυξή­θηκε κατά 35%, ενώ οι αφα­λα­τώ­σεις που λει­τούρ­γη­σαν πριν από 2-3 χρόνια για να καλύ­ψουν τη ζήτηση, ήδη είναι ανε­παρ­κείς με σοβαρό κίνδυνο να καταρ­ρεύ­σει το σύστημα υδρο­δό­τη­σης την περίοδο αιχμής, ακόμα και φέτος. Πολύ δε περισ­σό­τερο αν παρου­σια­στεί οποια­δή­ποτε βλάβη στον μηχα­νο­λο­γικό εξο­πλι­σμό, κάτι που είναι πολύ συνη­θι­σμένο. Ηδη, παρου­σιά­στηκε διακοπή υδρο­δό­τη­σης στα Φηρά. Και είμαστε ακόμα στον Ιούνιο».

Προ­χω­ράει ο αγωγός της Αίγινας

Προ­χω­ρη­μένη είναι πλέον η κατα­σκευή του υπο­θα­λάσ­σιου αγωγού ύδρευ­σης, που θα μετα­τρέ­ψει και τυπικά την Αίγινα σε… προ­ά­στιο της Αθήνας. Στις 22 Μαΐου ξεκί­νησε έπειτα από πολλές ανα­βο­λές η μετα­κί­νηση τμη­μά­των του αγωγού από την Αίγινα, όπου συναρ­μο­λο­γή­θη­καν, προς τη Σαλα­μίνα. Η πόντιση του αγωγού, σε μήκος 14 χλμ. και σε βάθος έως και 90 μ. είναι μια τεχνική πρό­κληση, καθώς στη χώρα μας δεν έχει πραγ­μα­το­ποι­η­θεί ανάλογο έργο (στη Σαλα­μίνα που είναι το μόνο νησί σήμερα συν­δε­δε­μένο με το δίκτυο της ΕΥΔΑΠ, οι αγωγοί έχουν πολύ μικρό­τερο μήκος και ποντί­στη­καν σε μικρό βάθος). Ο αγωγός θα ξεκι­νή­σει να ποντί­ζε­ται από την πλευρά της Σαλα­μί­νας και καθώς θα γεμίζει με νερό, θα βυθί­ζε­ται με τη βοήθεια των τσι­με­ντέ­νιων «ερμάτων» (δαχτυ­λι­διών). Στη συνέ­χεια, μόλις ακου­μπή­σει στον βυθό, θα καλυ­φθεί με εύκαμ­πτα στρώ­ματα από σκυ­ρό­δεμα για να προ­στα­τευ­θεί. Το έργο χρη­μα­το­δο­τεί­ται από την Περι­φέ­ρεια με 20 εκατ. ευρώ.