Υπερτουρισμός: είναι πολύς για να είναι καλός-Τα μέτρα του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού

Χρι­στού­γεννα και οι έχοντες το μπάτζετ ταξι­δεύ­ουν στους δημο­φι­λείς προ­ο­ρι­σμούς για τις γιορτές. Τα ταξίδια όμως στη σύγ­χρονη εποχή έχουν μετα­τρα­πεί σε απειλή για τις πόλεις ανά την υφήλιο που πλήτ­το­νται από το νέο φαι­νό­μενο που απο­κα­λεί­ται υπερ-τουρισμός ή και τουρισμο-φοβία.

Σύμφωνα με το National Geographic, τη δεκα­ε­τία του 1950 ο αριθμός των διεθνών ταξι­διών που πραγ­μα­το­ποιού­νταν κάθε χρόνο σε όλο τον κόσμο ήταν περίπου 25 εκα­τομ­μύ­ρια. Το 2017 έφτασε τα 1,3 δισε­κα­τομ­μύ­ρια, ενώ οι διε­θνείς αφίξεις προ­βλέ­πε­ται να φτάσουν τα τρία δισε­κα­τομ­μύ­ρια μέχρι το 2050.

Οι λόγοι που έχουν φέρει επα­νά­σταση στα ταξίδια είναι πολλοί, όπως η αύξηση του πλη­θυ­σμού, η αύξηση της ευη­με­ρίας, οι φτηνές περι­φε­ρεια­κές μετα­φο­ρές, οι τεχνο­λο­γι­κές αλλαγές από το GPS και τα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης ως τα μεγάλα κρουα­ζιε­ρό­πλοια που μετα­φέ­ρουν πλη­θυ­σμούς σε μέγεθος πόλης έχουν φέρει επα­νά­σταση στα ταξίδια, εσχάτως το Airbnb, κ.ά.

Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό το σχόλιο του Spiegel σε δημο­σί­ευμά του με το οποίο προσ­δί­δει στον σύγ­χρονο του­ρι­σμό τα στοι­χεία του «αρπα­κτι­κού» που κατα­βρο­χθί­ζει όλα τα όμορφα μέρη.

Τον κώδωνα του κιν­δύ­νου χτυπά και ο Παγκό­σμιος Οργα­νι­σμός Του­ρι­σμού (ΠΟΤ) των Ηνω­μέ­νων Εθνών, ο οποίος σε πρό­σφατη έκθεσή του παρου­σιά­ζει τις επι­πτώ­σεις του «υπερ­του­ρι­σμού», τονί­ζο­ντας ότι ο αυξα­νό­με­νος αριθμός του­ρι­στών στις πόλεις αυξάνει τη χρήση φυσικών πόρων, προ­κα­λεί κοι­νω­νι­κο­πο­λι­τι­στικό αντί­κτυπο και ασκεί πίεση στις υπο­δο­μές, τις μετα­φο­ρές και άλλες υπη­ρε­σίες.

Ήδη δεν είναι λίγες οι πόλεις, οι κάτοι­κοι των οποίων δια­μαρ­τύ­ρο­νται έντονα και ανα­πτύσ­σο­νται κινή­ματα κατά του υπερ-τουρισμού ενώ και οι φορείς εκπέ­μπουν sos για τις υπο­δο­μές και τη βιω­σι­μό­τητα των περιο­χών.

Στη Μαγιόρκα ακτι­βι­στές κήρυξαν το «καλο­καίρι δράσης» με δια­μαρ­τυ­ρίες κατά του­ρι­στών στο αερο­δρό­μιο αλλά και σε ξενο­δο­χεία. Στην Πάλμα ομάδες πέταξαν σε του­ρί­στες περιτ­τώ­ματα αλόγων. Επι­θέ­σεις κατά του­ρι­στών έχουν σημειω­θεί και στη Βαρ­κε­λώνη, ενώ στη Βενετία μια ομάδα εμπό­δισε την είσοδο κρουα­ζιε­ρό­πλοιων στο λιμάνι. Σε πολλές περι­πτώ­σεις οι του­ρί­στες εκλαμ­βά­νο­νται ως «ξένοι εισβο­λείς» που απο­τε­λούν κάποιο είδος απειλής για την πολι­τι­στική ταυ­τό­τητα του τοπικού πλη­θυ­σμού. Μάλιστα, τo Άμστερ­νταμ είναι πιθανό να κατα­φύ­γει σε αυστηρά μέτρα για τον περιο­ρι­σμό του υπερ­του­ρι­σμού, ακο­λου­θώ­ντας ως παρά­δειγμα τις πόλεις της Βενε­τίας και της Βαρ­κε­λώ­νης. Ήδη ανα­κοί­νωσε, μεταξύ άλλων, βαριά πρό­στιμα για υπέρ­βαση των ορίων Airbnb και απα­γό­ρευση νέων του­ρι­στι­κών κατα­στη­μά­των.

Το Ρέι­κια­βικ που ανα­δεί­χτηκε τα τελευ­ταία χρόνια σε δημο­φιλή προ­ο­ρι­σμό, δεν είναι πια αυτό που ήταν. Ο κύριος εμπο­ρι­κός δρόμος της πρω­τεύ­ου­σας της Ισλαν­δίας, ο Laugavegur, ανήκει τώρα στον του­ρι­σμό. Τα κατα­στή­ματα «μιλάνε» στα αγγλικά και όχι στα ισλαν­δικά. Το 2017, η Ισλαν­δία προ­σέλ­κυσε πάνω από δύο εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκέ­πτες, έξι φορές πάνω από τον πλη­θυ­σμό της. Το κέντρο του Ρέι­κια­βικ είναι πλέον γεμάτο ξενο­δο­χεία και Airbnb, και βέβαια οι τιμές των ακι­νή­των αυξή­θη­καν τόσο πολύ που οι φοι­τη­τές δεν μπορούν πλέον να ζήσουν στο κέντρο

Και στην Ελλάδα, ο υπερ­του­ρι­σμός σε μέρη όπως η Σαντο­ρίνη και τα Χανιά έχει οδη­γή­σει σε ραγδαία αύξηση του πλη­θυ­σμού τους, επι­βά­ρυνση των υπο­δο­μών τους, απο­γο­ή­τευση των κατοί­κων και περι­βαλ­λο­ντικά προ­βλή­ματα. Ο δήμαρ­χος της Σαντο­ρί­νης, Νίκος Ζώρζος, απευ­θύ­νει έκκληση για τον κορεσμό των υπο­δο­μών και ζητά τη βοήθεια της πολι­τείας, στο σκέλος των ελεγ­κτι­κών μηχα­νι­σμών και των στε­λε­χια­κού δυνα­μι­κού, προ­κει­μέ­νου οι κάτοι­κοι του νησιού να συνε­χί­σουν να δια­βιούν αξιο­πρε­πώς. Η ανε­ξέ­λεγ­κτη δόμηση είναι ένας παρά­γο­ντας που απειλεί τους παρα­δο­σια­κούς οικι­σμούς, ενώ οι υπο­δο­μές του νησιού που αφορούν την ενέρ­γεια και την καθα­ριό­τητα είναι στα όρια τους, όπως είπε.

Ταυ­τό­χρονα, ο υπερ – του­ρι­σμός «εξα­φα­νί­ζει» τη στέγη για φοι­τη­τές, καθη­γη­τές, γεγονός που καταγ­γέλ­λε­ται από συλ­λό­γους και φορείς.

Τα μέτρα του Παγκό­σμιου Οργα­νι­σμού Του­ρι­σμού

Τέλος στο φαι­νό­μενο του υπερ­του­ρι­σμού επι­χει­ρεί να βάλει ο Παγκό­σμιος Οργα­νι­σμός Του­ρι­σμού (ΠΟΤ), με μέτρα που παρου­σί­ασε στην 7η Παγκό­σμια Διά­σκεψη Κορυφής για τον αστικό του­ρι­σμό που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στη Σεούλ. 900 εκπρό­σω­ποι από πόλεις σε όλον τον κόσμο συνα­ντή­θη­καν προ­κει­μέ­νου να καταρ­τί­σουν συμ­φω­νίες για τον τρόπο δια­χεί­ρι­σης του φαι­νο­μέ­νου του υπερ­του­ρι­σμού τα επόμενα χρόνια.

«Δεν υπάρχει μία λύση για την αντι­με­τώ­πιση του υπερ-τουρισμού, αλλά ο του­ρι­σμός χρειά­ζε­ται να απο­τε­λέ­σει τμήμα μιας ευρύ­τε­ρης στρα­τη­γι­κής πόλεων για αειφόρο ανά­πτυξη», τονίζει ο Δρ. Ko Koens από το Centre of Expertise Leisure, την Tourism & Hospitality (CELTH) και το Πανε­πι­στή­μιο Breda Εφαρ­μο­σμέ­νων Επι­στη­μών που μετέχει στον Παγκό­σμιο Οργα­νι­σμό Του­ρι­σμού.

Σύμφωνα με την έκθεση, πάνω από το ήμισυ του παγκό­σμιου πλη­θυ­σμού ζει σε αστικές περιο­χές και εκτι­μά­ται ότι μέχρι το 2050 ο αριθμός αυτός θα φτάσει το 70%. Στο πλαίσιο της έκθεσης, σε μια προ­σπά­θεια να κατα­νοη­θούν καλύ­τερα οι προ­κλή­σεις δια­χεί­ρι­σης των επι­σκε­πτών σε αστικές περιο­χές, και ιδίως η σχέση μεταξύ κατοί­κων και επι­σκε­πτών, έχουν ανα­λυ­θεί οκτώ ευρω­παϊ­κές πρω­τεύ­ου­σες (Άμστερ­νταμ, Βαρ­κε­λώνη, Βερο­λίνο, Κοπεγ­χάγη, Λισ­σα­βόνα, Μόναχο, Σάλτσ­μπουργκ και Ταλίν) από την πλευρά των κατοί­κων τους.

Σύμφωνα με την έκθεση, η πρό­σφατη ανά­πτυξη του αστικού του­ρι­σμού απαιτεί από την του­ρι­στική βιο­μη­χα­νία να δια­σφα­λί­σει βιώ­σι­μες πολι­τι­κές και πρα­κτι­κές που συμ­βάλ­λουν στην ελα­χι­στο­ποί­ηση αυτών των αρνη­τι­κών επι­πτώ­σεων του του­ρι­σμού. Στο πλαίσιο αυτό, προ­τεί­νο­νται στρα­τη­γι­κές και μέτρα για καλύ­τερη δια­χεί­ρι­σης της αύξησης επι­σκε­πτών.

Η δια­κυ­βέρ­νηση είναι το κλειδί, επι­ση­μαί­νει ο γ.γ. του ΠΟΤ, Zurab Pololikashvili. Πρό­κει­ται για ένα σύνθετο ζήτημα που απα­σχο­λεί τα αστικά κέντρα δήλωσε, και επι­σή­μανε την ανάγκη να υλο­ποι­η­θεί ένας αει­φό­ρος οδικός χάρτης για τον του­ρι­σμό πόλεων και να τοπο­θε­τη­θεί ο του­ρι­σμός στην ευρύ­τερη αστική ατζέντα. Πρέπει ακόμα να δια­σφα­λί­σουμε, είπε, ότι οι τοπικές κοι­νω­νίες ανα­γνω­ρί­ζουν και επω­φε­λού­νται από τις θετικές πλευρές του του­ρι­σμού.

Ο ΠΟΤ για την πάταξη του φαι­νο­μέ­νου προ­τεί­νει 11 στρα­τη­γι­κές και 68 μέτρα για την κατα­νό­ηση και τη δια­χεί­ριση της αύξησης των επι­σκε­πτών.

• Προ­ώ­θηση της δια­σπο­ράς των επι­σκε­πτών μέσα στην πόλη και πέραν αυτής
• Προ­ώ­θηση της χρο­νι­κής δια­σπο­ράς των επι­σκε­πτών
• Προ­σθήκη νέων δρο­μο­λο­γίων για τους επι­σκέ­πτες και τα αξιο­θέ­ατα
• Ανα­θε­ώ­ρηση και προ­σαρ­μογή των κανο­νι­σμών
• Ενί­σχυση του κατα­κερ­μα­τι­σμού των επι­σκε­πτών
• Δια­σφά­λιση ότι οι τοπικές κοι­νό­τη­τες θα επω­φε­λη­θούν από τον του­ρι­σμό
• Δημιουρ­γία εμπει­ριών στην πόλη που ωφελούν τόσο τους κατοί­κους όσο και τους επι­σκέ­πτες
• Υπο­στή­ριξη της υπο­δο­μής και των εγκα­τα­στά­σεων της πόλης
• Επι­κοι­νω­νία με τους τοπι­κούς ενδια­φε­ρό­με­νους
• Επι­κοι­νω­νία  και συνερ­γα­σία με τους επι­σκέ­πτες
• Παρα­κο­λού­θηση και δημιουρ­γία μέτρων αντι­με­τώ­πι­σης

Τι πρέπει να γίνει

Την τελευ­ταία 10ετία (2008-2018) ο του­ρι­σμός πόλης στην Ευρώπη αυξή­θηκε κατά 57%, σε ρυθμούς δηλαδή διπλά­σιους από το ποσοστό αύξησης των ευρω­παϊ­κών χωρών. Το πώς ακριβώς έχει η κατά­σταση και το τι πρέπει να γίνει ανα­λύ­ε­ται σε μελέτη, που εκπό­νησε η εται­ρεία συμ­βού­λων Roland Berger. Η μελέτη είναι πανευ­ρω­παϊκή και εξε­τά­ζε­ται ο υπερ­του­ρι­σμός σε 52 πόλεις της γηραιάς ηπείρου.

Το βασικό συμπέ­ρα­σμα της μελέτης είναι ότι τα τελευ­ταία χρόνια οι πόλεις εργά­ζο­νται μόνο για να προ­σελ­κύ­σουν περισ­σό­τε­ρους του­ρί­στες, ξεχνώ­ντας ότι ο αστικός του­ρι­σμός πρέπει να είναι ελεγ­χό­με­νος προ­κει­μέ­νου να παρα­μεί­νει βιώ­σι­μος με την πάροδο του χρόνου. Έτσι, οι πόλεις γίνο­νται θύματα της δικής τους επι­τυ­χίας και οι επι­πτώ­σεις από τον υπερ­του­ρι­σμό εξορ­γί­ζουν τους ντό­πιους(θόρυβος, κυκλο­φο­ριακή συμ­φό­ρηση, συνω­στι­σμός στα εστια­τό­ρια, στα μουσεία και γενικά στα αξιο­θέ­ατα της πόλης, η τοπική ταυ­τό­τητα αλλοιώ­νε­ται για να προ­σαρ­μο­σθεί στις του­ρι­στι­κές προ­τι­μή­σεις, έλλειψη στέγης όπου η του­ρι­στική μίσθωση σπιτιών υπερ­βαί­νει τα όρια).

Σύμφωνα με τη μελέτη, είναι απα­ραί­τητο να ανα­πτυ­χθεί μια στρα­τη­γική για τον του­ρι­σμό μαζί με την πολε­ο­δο­μία. Αυτή είναι η πιο ελπι­δο­φόρα και μακρο­πρό­θε­σμη προ­σέγ­γιση. Οι υπεύ­θυ­νοι του του­ρι­σμού σε μια πόλη και οι πολε­ο­δό­μοι πρέπει να συνερ­γα­στούν για να ανα­πτύ­ξουν μια κοινή στρα­τη­γική για την ανά­πτυξη του αστικού του­ρι­σμού, με επί­κε­ντρο τις υπο­δο­μές, το περι­βάλ­λον, την ποιό­τητα ζωής και τα χαρα­κτη­ρι­στικά της έξυπνης πόλης. Επι­πλέον, είναι απα­ραί­τητο να κατα­νε­μη­θεί η ροή των του­ρι­στών για την ανα­κού­φιση των κέντρων. Πρέπει να δημιουρ­γη­θούν ελκυ­στικά hot, σημεία έξω από τις κλα­σι­κές του­ρι­στι­κές δια­δρο­μές της πόλης, με την ανα­ζω­ο­γό­νηση παρα­με­λη­μέ­νων περιο­χών και τη δια­φή­μισή τους στους του­ρί­στες. Οι περι­ζή­τη­τες περιο­χές, επίσης, πρέπει να ανα­προ­σαρ­μό­σουν την προ­σφορά ώστε να απευ­θύ­νο­νται στους του­ρί­στες πολυ­τε­λείας, αυξά­νο­ντας την προ­στι­θέ­μενη αξία. Η ποιό­τητα εμπο­δί­ζει τις πόλεις να πέσουν στην παγίδα υπερ­του­ρι­σμού, τονί­ζε­ται στη μελέτη. Όσες πόλεις επη­ρε­ά­ζο­νται ήδη από τον υπερ-τουρισμό θα πρέπει να προ­χω­ρή­σουν σε περιο­ρι­σμούς στην έλευση του­ρι­στών (πάγωμα νέων ξενο­δο­χεια­κών κλινών, περιο­ρι­σμός επι­βα­τών με λεω­φο­ρεία ή από κρουα­ζιέ­ρες, έως και απα­γό­ρευση της του­ρι­στι­κής μίσθω­σης σπιτιών). Το μόνο που δεν πρέπει να κάνουν οι πόλεις είναι η παθη­τική παρα­κο­λού­θηση των εξε­λί­ξεων. Σήμερα δεν απαι­τεί­ται μόνο η του­ρι­στική δια­φή­μιση και οι δράσεις μάρ­κε­τιγκ για την προ­σέλ­κυση του­ρι­στών. Πιο σημα­ντική πλέον είναι η δια­χεί­ριση του του­ρι­σμού.

Τι μπορεί να κάνει ένας έξυπνος ταξι­διώ­της;

Υιο­θε­τή­στε μια σοφή νοο­τρο­πία ταξι­διού. Όταν φτάσετε σε ένα μέρος, γίνετε μέρος αυτού του τόπου. Πού πηγαί­νετε, τι κάνετε, πώς ξοδεύ­ετε, κάνουν τη διαφορά. Προ­σπα­θή­στε να βγείτε από την του­ρι­στική «φούσκα» και να δείτε πώς ζουν οι ντόπιοι.

Απο­φύ­γετε τους χρόνους αιχμής. Επι­σκε­φθείτε μουσεία και αξιο­θέ­ατα νωρίς, πριν φτάσουν τα πλήθη. Απο­φύ­γετε τις ώρες και τους τόπους αιχμής.

Μείνετε στα σπίτια. Η κράτηση από λίστα Airbnb με έναν φιλικό οικο­δε­σπότη μπορεί να προ­σθέ­σει βάθος στη διαμονή σας, αλλά απο­φύ­γετε τους οικο­δε­σπό­τες που πωλούν πολ­λα­πλές μονάδες μόνο για βρα­χυ­πρό­θε­σμα ενοίκια. Αυτή η πρα­κτική ενι­σχύει τις αξίες της ιδιο­κτη­σίας πέρα από όσο μπορούν να αντέ­ξουν οι κάτοι­κοι.

Μιλάτε. Πείτε στις του­ρι­στι­κές αρχές τις εντυ­πώ­σεις και τις κρίσεις σας. Καθώς, ανη­συ­χούν για τη φήμη τους, δημο­σιεύ­στε online κρι­τι­κές σχετικά με το αν νομί­ζετε ότι ο προ­ο­ρι­σμός κάνει καλή δουλειά στη δια­χεί­ριση του του­ρι­σμού.

Εξε­ρευ­νή­στε. Η Γη είναι ένα μεγάλη, και σημα­ντικό μέρος της είναι ακόμα υπο­τι­μη­μένο. «Ο αργός του­ρι­σμός» ας γίνει το σύνθημα.

πηγή tvxs.gr