Πώς ο Ερντογάν «τορπίλισε» τις συνομιλίες με την Αθήνα – Τα «πρωτόκολλα» του Βερολίνου και η προκλητική στάση του Σουλτάνου

Το βράδυ της πε­ρα­σμέ­νης Κυ­ρια­κής 11 Οκτω­βρί­ου, λίγο πριν από τα με­σά­νυ­χτα, η Τουρ­κία εξέ­δω­σε νέα ναυ­τι­κή αγ­γε­λία (NAVTEX) με την οποία ανα­κοί­νω­νε την απο­στο­λή του ερευ­νη­τι­κού σκά­φους «Ορούτς Ρέις» με σκοπό την πραγ­μα­το­ποί­η­ση σει­σμο­γρα­φι­κών ερευ­νών στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Λίγες ημέ­ρες νω­ρί­τε­ρα, την Πέμ­πτη 8 Οκτω­βρί­ου, στη συ­νά­ντη­σή του με τον έλ­λη­να ομό­λο­γό του Νίκο Δέν­δια στην Μπρα­τι­σλά­βα, ο Με­βλούτ Τσα­βού­σο­γλου είχε πει ότι ανα­μέ­νε­ται να τον ενη­με­ρώ­σει προ­σε­χώς για την ημε­ρο­μη­νία πραγ­μα­το­ποί­η­σης του επό­με­νου (υπ’ αριθ­μόν 61) γύρου των διε­ρευ­νη­τι­κών επα­φών. Αυτή δεν ήταν η πρώτη φορά από τον πε­ρα­σμέ­νο Ιού­λιο που η Αγκυ­ρα απέ­φευ­γε να υλο­ποι­ή­σει τις δε­σμεύ­σεις που ανα­λάμ­βα­νε ενώ­πιον τόσο της Αθή­νας όσο και του Βε­ρο­λί­νου, στο πλαί­σιο και της γερ­μα­νι­κής δια­με­σο­λά­βη­σης για την απο­κλι­μά­κω­ση των τε­τα­μέ­νων σχέ­σε­ων των δύο να­τοϊ­κών συμ­μά­χων στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

Το πε­ριε­χό­με­νο των κει­μέ­νων

Σή­με­ρα, «Το Βήμα» πα­ρου­σιά­ζει, κατ’ απο­κλει­στι­κό­τη­τα, το πε­ριε­χό­με­νο των δύο κει­μέ­νων επί των οποί­ων η Αθήνα και η Aγκυρα συμ­φώ­νη­σαν για την επα­νεκ­κί­νη­ση των διε­ρευ­νη­τι­κών συ­νο­μι­λιών με σαφές και μόνο αντι­κεί­με­νο την οριο­θέ­τη­ση των θα­λασ­σί­ων ζωνών. Η Αθήνα επε­δί­ω­ξε σε όλη τη διάρ­κεια της δια­δι­κα­σί­ας, η οποία ήταν λο­γι­κό να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί μα­κριά από τα φώτα της δη­μο­σιό­τη­τας, να μεί­νει πιστή στα συμ­φω­νη­θέ­ντα, παρά το γε­γο­νός ότι η εμπι­στο­σύ­νη στην αξιο­πι­στία της Τουρ­κί­ας μοιά­ζει με είδος εν ανε­παρ­κεία όλους τους τε­λευ­ταί­ους μήνες.

Τούτο δε συ­νέ­βη σε αντί­θε­ση με την επί­μο­νη προ­σπά­θεια της Aγκυ­ρας να διευ­ρύ­νει την ατζέ­ντα των συ­νο­μι­λιών, συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νο­ντας σε αυτήν κυ­ρί­ως το ζή­τη­μα της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νη­σιών του Βο­ρειο­α­να­το­λι­κού Αι­γαί­ου και των Δω­δε­κα­νή­σων που ου­δέ­πο­τε ετέθη και ου­δέ­πο­τε απο­τυ­πώ­θη­κε γρα­πτώς σε οποιο­δή­πο­τε κεί­με­νο. Την ίδια στιγ­μή η Αγκυ­ρα προ­χώ­ρη­σε, σε του­λά­χι­στον τρεις πε­ρι­πτώ­σεις, στην πα­ρα­βί­α­ση των συμ­φω­νη­θέ­ντων, με διά­φο­ρες ή και με καμία αφορ­μή, ήδη από τον πε­ρα­σμέ­νο Ιού­λιο, όταν εξέ­δω­σε την πρώτη της NAVTEX για έρευ­νες του «Ορούτς Ρέις», δεί­χνο­ντας κα­κο­πι­στία και φέρ­νο­ντας σε πολύ δύ­σκο­λη θέση ακόμα και την κα­γκε­λά­ριο της Γερ­μα­νί­ας Αν­γκε­λα Μέρ­κελ. 

Για την ΑΟΖ και την υφα­λο­κρη­πί­δα

Οπως προ­κύ­πτει και από τα δύο κεί­με­να, τα οποία βρί­σκο­νται εν γνώ­σει του «Βή­μα­τος» και φέ­ρουν ως ημε­ρο­μη­νί­ες τη 13η Ιου­λί­ου και τη 18η Σε­πτεμ­βρί­ου, η οριο­θέ­τη­ση των θα­λασ­σί­ων ζωνών, και δη της υφα­λο­κρη­πί­δας και της Απο­κλει­στι­κής Οι­κο­νο­μι­κής Ζώνης (ΑΟΖ), συ­νι­στά το ση­μείο επί του οποί­ου συμ­φώ­νη­σαν οι δι­πλω­μα­τι­κοί σύμ­βου­λοι του έλ­λη­να πρω­θυ­πουρ­γού Κυ­ριά­κου Μη­τσο­τά­κη και του τούρ­κου προ­έ­δρου Ρε­τζέπ Ταγίπ Ερ­ντο­γάν, η πρέ­σβης Ελένη Σου­ρα­νή και ο Ιμπρα­ήμ Καλίν, ο εκ­πρό­σω­πος Τύπου της τουρ­κι­κής Προ­ε­δρί­ας της Δη­μο­κρα­τί­ας και εξ απορ­ρή­των σύμ­βου­λος του κ. Ερ­ντο­γάν. Ο σύν­δε­σμος με­τα­ξύ των δύο και θε­μα­το­φύ­λα­κας των συμ­φω­νη­θέ­ντων είναι ο δι­πλω­μα­τι­κός σύμ­βου­λος της κυ­ρί­ας Μέρ­κελ, ο Γιαν Χέκερ.

Ο γερ­μα­νός αξιω­μα­τού­χος έχει μά­λι­στα μο­νο­γρά­ψει το κεί­με­νο της 13ης Ιου­λί­ου, καθώς εκεί­νη η τρι­με­ρής συ­νά­ντη­ση, λίγα 24ωρα μετά τη με­τα­τρο­πή της Αγια-Σο­φιάς σε μου­σουλ­μα­νι­κό τέ­με­νος που παρ’ ολί­γον «να τι­νά­ξει στον αέρα» τα πάντα και να οδη­γή­σει σε μα­ταί­ω­ση των συ­νο­μι­λιών, είχε πραγ­μα­το­ποι­η­θεί με φυ­σι­κή πα­ρου­σία των «3» στο Βε­ρο­λί­νο. Το δεύ­τε­ρο κεί­με­νο, της 18ης Σε­πτεμ­βρί­ου, υπήρ­ξε προ­ϊ­όν τη­λε­διά­σκε­ψης ανά­με­σα στην κυρία Σου­ρα­νή και τους κ.κ. Χέκερ και Καλίν. Ολα όσα κα­τε­γρά­φη­σαν στα δύο κεί­με­να φέ­ρουν την εγ­γύ­η­ση πως «υπάρ­χει η συμ­φω­νία ότι τα άνω­θεν ση­μεία δεν επη­ρε­ά­ζουν και δεν σκο­πεύ­ουν να επη­ρε­ά­σουν, ούτε με­τα­βάλ­λουν, κατ’ ου­δέ­να τρόπο, τις νο­μι­κές θέ­σεις κάθε πλευ­ράς». 

Συ­να­ντή­σεις με άκρα μυ­στι­κό­τη­τα

Οι τρεις αξιω­μα­τού­χοι βρέ­θη­καν αρ­χι­κώς στη γερ­μα­νι­κή πρω­τεύ­ου­σα το δι­ή­με­ρο 12-13 Ιου­λί­ου (Κυ­ρια­κή και Δευ­τέ­ρα) υπό συν­θή­κες άκρας μυ­στι­κό­τη­τας. Η εκ­κί­νη­ση της γερ­μα­νι­κής δια­με­σο­λα­βη­τι­κής προ­σπά­θειας είχε γίνει με­ρι­κές εβδο­μά­δες νω­ρί­τε­ρα. Ο γερ­μα­νός πρε­σβευ­τής στην Αθήνα Ερνστ Ράι­χελ είχε αρ­χι­κώς βο­λι­δο­σκο­πή­σει την ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά για το εν­δε­χό­με­νο μιας με­σο­λα­βη­τι­κής προ­σπά­θειας εκ μέ­ρους του Βε­ρο­λί­νου, την οποία στη συ­νέ­χεια πα­ρου­σί­α­σε στις δύο πλευ­ρές ο κ. Χέκερ. Λίγο αρ­γό­τε­ρα, ακο­λού­θη­σε η τη­λε­φω­νι­κή συ­νο­μι­λία Μη­τσο­τά­κη – Ερ­ντο­γάν (που οι τρεις δι­πλω­μα­τι­κοί σύμ­βου­λοι είχαν προ­ε­τοι­μά­σει), η πρώτη μετά από τα γε­γο­νό­τα του Μαρ­τί­ου στον Εβρο, όταν η Αγκυ­ρα επι­χεί­ρη­σε κυ­νι­κά να ερ­γα­λειο­ποι­ή­σει το Με­τα­να­στευ­τι­κό για να εκ­βιά­σει την Ελ­λά­δα και την ΕΕ. Παρά την από­φα­ση του κ. Ερ­ντο­γάν να προ­χω­ρή­σει την Πα­ρα­σκευή 10 Ιου­λί­ου στην ανα­κή­ρυ­ξη της Αγια-Σο­φιάς σε τζαμί, ο έλ­λη­νας πρω­θυ­πουρ­γός απο­φά­σι­σε να στεί­λει την κυρία Σου­ρα­νή στο Βε­ρο­λί­νο και να διε­ρευ­νή­σει τις δυ­να­τό­τη­τες απο­κλι­μά­κω­σης. Σύμ­φω­να με πλη­ρο­φο­ρί­ες, η κα­γκε­λά­ριος Μέρ­κελ επι­κοι­νώ­νη­σε με τους δύο ηγέ­τες ώστε να απο­τρα­πεί το ναυά­γιο. Δυ­στυ­χώς για εκεί­νη, δεν θα ήταν η πρώτη φορά που ο τούρ­κος συ­νο­μι­λη­τής της θα την έφερ­νε σε δύ­σκο­λη θέση.

Η δη­μο­σιο­ποί­η­ση από τον Τσα­βού­σο­γλου

Η κρί­σι­μη συ­νά­ντη­ση των Χέκερ – Σου­ρα­νή – Καλίν (συ­νο­δευό­ταν στο Βε­ρο­λί­νο από τον «γκου­ρού» των αε­ρο­ναυ­τι­λια­κών θε­μά­των του τουρ­κι­κού υπουρ­γεί­ου Εξω­τε­ρι­κών Τσα­γκα­τάι Ερ­τζι­γες), την οποία έσπευ­σε να δη­μο­σιο­ποι­ή­σει ο τούρ­κος υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Με­βλούτ Τσα­βού­σο­γλου που δεν δια­τη­ρεί και τις κα­λύ­τε­ρες σχέ­σεις με τον κ. Καλίν, πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε στο επι­βλη­τι­κό κτί­ριο της γερ­μα­νι­κής Κα­γκε­λα­ρί­ας στις 13 Ιου­λί­ου. Το «Πρω­τό­κολ­λο του Βε­ρο­λί­νου» ήταν ου­σια­στι­κά ένα έγ­γρα­φο κα­τα­νό­η­σης των δύο πλευ­ρών που κα­τα­πα­τή­θη­κε από την Αγκυ­ρα προ­τού καν στε­γνώ­σει το με­λά­νι με το οποίο γρά­φτη­κε. Απο­τε­λού­νταν από πέντε ση­μεία. Το πρώτο από αυτά ανέ­φε­ρε ρητά ότι «η Ελ­λά­δα και η Τουρ­κία θα επα­να­λά­βουν τις διε­ρευ­νη­τι­κές επα­φές μέχρι τα τέλη του Αυ­γού­στου 2020, βα­σι­ζό­με­νες στο ση­μείο στο οποίο είχαν φθά­σει τον Μάρ­τιο του 2016» και ότι το αντι­κεί­με­νό τους πε­ρι­λαμ­βά­νει «την οριο­θέ­τη­ση της υφα­λο­κρη­πί­δας και της ΑΟΖ στο Αι­γαίο και στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο».

Η δέ­σμευ­ση που δεν τή­ρη­σε η Αγκυ­ρα

Οι δύο χώρες ανα­λάμ­βα­ναν, στο δεύ­τε­ρο ση­μείο του, τη δέ­σμευ­ση ότι κατά τη διάρ­κεια των διε­ρευ­νη­τι­κών συ­νο­μι­λιών, των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων ή/και σε πε­ρί­πτω­ση δι­κα­στι­κών δια­δι­κα­σιών που θα μπο­ρού­σαν να ακο­λου­θή­σουν «θα απέ­χουν από οποια­δή­πο­τε μελ­λο­ντι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα στο πεδίο των υδρο­γο­ναν­θρά­κων σε σχέση με την υφα­λο­κρη­πί­δα στο Αι­γαίο και στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, σε πε­ριο­χές όπου η άλλη πλευ­ρά θα θε­ω­ρού­σε ότι μια τέ­τοια δρα­στη­ριό­τη­τα θα απο­τε­λού­σε πα­ρα­βί­α­ση των δι­καιω­μά­των της ή θα πα­ρε­μπό­δι­ζε τις συ­νο­μι­λί­ες/δια­πραγ­μα­τεύ­σεις/δια­δι­κα­σί­ες». Το κρί­σι­μο ερώ­τη­μα στο ση­μείο αυτό ήταν τι πε­ριε­λάμ­βα­νε ο όρος «δρα­στη­ριό­τη­τα» (activity). Οπως «Το Βήμα» πλη­ρο­φο­ρεί­ται, η άτυπη συμ­φω­νία των «3» ήταν ότι με αυτόν τον όρο κα­λύ­πτο­νταν οι άδειες ερευ­νών, οι έρευ­νες και οι γε­ω­τρή­σεις. Για την Αθήνα αυτό το ση­μείο είχε ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία, διότι δια­σφά­λι­ζε την αποχή (moratorium) από προ­κλη­τι­κές ενέρ­γειες για ένα ση­μα­ντι­κό χρο­νι­κό διά­στη­μα. Ηταν όμως ακρι­βώς αυτό το ση­μείο για το οποίο ο κ. Καλίν επι­φυ­λά­χθη­κε να λάβει την έγκρι­ση του κ. Ερ­ντο­γάν και για το οποίο ο κ. Τσα­βού­σο­γλου επέ­με­νε να μη γίνει δεκτό. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται δε ότι με­ρι­κές εβδο­μά­δες νω­ρί­τε­ρα η Τουρ­κι­κή Κρα­τι­κή Εται­ρεία Πε­τρε­λαί­ου (ΤΡΑΟ) είχε ζη­τή­σει την έκ­δο­ση αδειών για έρευ­νες σε πε­ριο­χές ακρι­βώς δίπλα στα ελ­λη­νι­κά χω­ρι­κά ύδατα των 6 ναυ­τι­κών μι­λί­ων σε Ρόδο, Κάρ­πα­θο, Κάσο και νο­τιο­α­να­το­λι­κά της Κρή­της.

Οι επό­με­νοι γύροι των δια­βου­λεύ­σε­ων

Οι δύο πλευ­ρές είχαν επί­σης κατ’ αρχήν συμ­φω­νή­σει ότι οι επό­με­νοι γύροι των Μέ­τρων Οι­κο­δό­μη­σης Εμπι­στο­σύ­νης (ΜΟΕ) και των Πο­λι­τι­κών Δια­βου­λεύ­σε­ων σε επί­πε­δο γε­νι­κών γραμ­μα­τέ­ων των υπουρ­γεί­ων Εξω­τε­ρι­κών θα διε­ξά­γο­νταν «το συ­ντο­μό­τε­ρο δυ­να­τόν». Δεν θα επρό­κει­το για νέα δια­δι­κα­σία, αλλά για συ­νέ­χι­ση συ­νο­μι­λιών που είχαν γίνει στις αρχές του 2020. Τυ­πι­κώς άλ­λω­στε, τα ΜΟΕ και οι Πο­λι­τι­κές Δια­βου­λεύ­σεις πραγ­μα­το­ποιού­νται δύο φορές ετη­σί­ως.

Πηγή: in.gr