Μία από τις πιο συμβολικές στιγμές των σύγχρονων σχέσεων Ανατολής και Δύσης θα γραφεί αύριο στη Νίκαια της Βιθυνίας, όπου ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος και ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ συναντώνται στον χώρο της βυθισμένης βασιλικής του Αγίου Νεοφύτου, στις όχθες της λίμνης Ιζνίκ, τιμώντας την 1700ή επέτειο της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου (325 μ.Χ.). Πρόκειται για το πρώτο ταξίδι του νέου Πάπα εκτός Ιταλίας, με σημείο εκκίνησης έναν τόπο-σύμβολο της χριστιανικής ενότητας, όπου θεμελιώθηκε το Σύμβολο της Πίστεως. Η κοινή παρουσία των δύο Προκαθημένων σηματοδοτεί ανανέωση του διαλόγου μεταξύ Ορθοδοξίας και Καθολικής Εκκλησίας σε μια ιστορική συγκυρία που απαιτεί συνένωση δυνάμεων και κοινή μαρτυρία πίστης.
Για τα Δωδεκάνησα, που εκκλησιαστικά υπάγονται απευθείας στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, η αυριανή συνάντηση δεν αποτελεί απλώς διεθνές εκκλησιαστικό γεγονός· έχει βαθύ θρησκευτικό, πνευματικό και ταυτόχρονα ιστορικό φορτίο. Οι νησιώτες της περιοχής, με σταθερούς δεσμούς με το Φανάρι εδώ και αιώνες, παρακολουθούν με ιδιαίτερη συγκίνηση την κοινή παρουσία Πατριάρχη και Πάπα σε έναν τόπο όπου διαμορφώθηκαν τα θεμέλια της κοινής χριστιανικής πίστης. Η Νίκαια αποτελεί αναφορά όχι μόνο της Οικουμενικής Ορθοδοξίας, αλλά και της τοπικής ταυτότητας των Δωδεκανησίων, οι οποίοι στηρίζονται πνευματικά στο Πατριαρχείο και σε αυτό αναζητούν τη συνέχεια της παράδοσής τους.

Η Ρόδος ως ιστορικός τόπος διαλόγου Ανατολής και Δύσης
Η αυριανή ιστορική συνάντηση υπενθυμίζει και τον ιδιαίτερο ρόλο της Ρόδου στην πορεία σύγκλισης των δύο Εκκλησιών. Η Ρόδος έχει φιλοξενήσει, ιδίως κατά τον 20ό αιώνα, σημαντικές Πανορθόδοξες Συνόδους υπό τον Πατριάρχη Αθηναγόρα, στις οποίες συμμετείχαν εκπρόσωποι και παρατηρητές από διάφορες Ορθόδοξες Εκκλησίες αλλά και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Τα συνέδρια αυτά αποτέλεσαν πρόδρομους του θεολογικού διαλόγου που σήμερα συνεχίζεται και επί ποιμαντορίας του Μητροπολίτη Ρόδου κ. Κυρίλλου, θέτοντας τη Ρόδο στο κέντρο της εκκλησιαστικής διπλωματίας της εποχής. Η μνήμη αυτών των ιστορικών συνάξεων, σε συνδυασμό με τη παρουσία Πατριάρχη και Πάπα στη Νίκαια, υπογραμμίζει τη συμβολή της Δωδεκανησιακής Εκκλησίας και ειδικότερα της Ρόδου ως γέφυρας επικοινωνίας μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Χριστιανοσύνης. Οι εικόνες του Πατριάρχη Βαρθολομαίου και του Πάπα Λέοντος ΙΔ΄ μπροστά από τα λείψανα της παλαιοχριστιανικής βασιλικής αναμένεται να κάνουν τον γύρο του κόσμου. Το κοινό μήνυμα ενότητας, συγχώρεσης και ειρήνης φωτίζει την επέτειο μιας Συνόδου που έθεσε τις βάσεις της κοινής πίστης, αλλά και μιας εποχής που ζητά περισσότερη συνεννόηση, περισσότερη συνεργασία και λιγότερα τείχη. Η αυριανή ημέρα στη Νίκαια δεν ανήκει μόνο στην ιστορία της Εκκλησίας. Ανήκει και στους λαούς της Ανατολικής Μεσογείου που γνώρισαν την παράδοση της Οικουμενικότητας και ιδιαίτερα στα Δωδεκάνησα, που εξακολουθούν να αντλούν πνευματική δύναμη από το Φανάρι.

Πατριάρχης και Πάπας στη Νίκαια 1700 χρόνια μετά την Α’ Οικουμενική Σύνοδο

«ΧΙΛΙΑ ΕΠΤΑΚΟΣΙΑ ΕΤΗ ΑΠΟ ΤΗΣ ΣΥΓΚΛΗΣΕΩΣ ΤΗΣ Α’ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ (325-2025 μ.Χ.)»που θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 19 Νοεμβρίου και ώρα 19:00, στο Πνευματικό Κέντρο της Ενορίας Αγίου Γεωργίου Άνω, πόλεως Ρόδου.

Ομιλητής: Δρ. Ιωάννης Βολανάκης, Επίτιμος Έφορος Αρχαιοτήτων.

Επετειακή εκδήλωση για τα 1.700 έτη από της συγκλίσεως της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου

Με αφορμή του φετινού εορτασμού της επετείου αυτής, ο κ.κ. Βαρθολομαίος τονίζει επίσης πως «η Σύνοδος της Νικαίας εγκαινιάζει μίαν νέαν περίοδον εις την συνοδικήν ιστορίαν της Εκκλησίας, την μετάβασιν από το τοπικόν εις το οικουμενικόν συνοδικόν επίπεδον. Ως γνωστόν, η Αʹ Οικουμενική Σύνοδος εισήγαγε τον “άγραφον” όρον “ομοούσιος” εις το Σύμβολον της Πίστεως, με σαφή σωτηριολογικήν αναφοράν, η οποία παραμένει το ουσιώδες χαρακτηριστικόν των δογμάτων της Εκκλησίας».

Επισημαίνει ακόμη ότι «η Ανάστασις δεν είναι ανάμνησις ενός γεγονότος από το παρελθόν, αλλά “καλή αλλοίωσις” της υπάρξεώς μας, “άλλη γέννησις, βίος έτερος, άλλο ζωής είδος, αυτής της φύσεως ημών μεταστοιχείωσις”», προσθέτοντας ότι «η ορθόδοξος πίστις και απαισιοδοξία είναι ασύμβατα μεγέθη» και «το βίωμα της Αναστάσεως αποκαλύπτει το κέντρον και την εσχατολογικήν διάστασιν της εν Χριστώ ελευθερίας».

Αναλυτικά, το μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου για το Πάσχα έχει στο σύνολό του ως εξής:

«Τιμιώτατοι αδελφοί Ιεράρχαι και τέκνα εν Κυρίω ευλογημένα,Ελέω και δυνάμει Θεού διαπλεύσαντες εν προσευχή και νηστεία το πέλαγος της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής και φθάσαντες εις το παμφαές Πάσχα, ανυμνούμεν τον κατελθόντα μέχρις ‘Αδου ταμείων και “απεργασάμενον πάσιν εισηκτόν τον Παράδεισον” διά της εκ νεκρών Εγέρσεως Αυτού Κύριον της δόξης.

»Η Ανάστασις δεν είναι ανάμνησις ενός γεγονότος από το παρελθόν, αλλά “καλή αλλοίωσις” της υπάρξεώς μας, “άλλη γέννησις, βίος έτερος, άλλο ζωής είδος, αυτής της φύσεως ημών μεταστοιχείωσις”. Εν Χριστώ Αναστάντι ανακαινίζεται ομού μετά του ανθρώπου η σύμπασα κτίσις. Όταν ψάλλωμεν την Γ’ ωδήν του Κανόνος του Πάσχα, το “Νυν πάντα πεπλήρωται φωτός, ουρανός τε και γη και τα καταχθόνια·  εορταζέτω γουν πάσα κτίσις την έγερσιν Χριστού, εν η εστερέωται”, τότε διακηρύσσεται ότι ολόκληρον το σύμπαν είναι στερεωμένον και πλήρες ανεσπέρου φωτός. Όχι μόνον διά την ιστορίαν του ανθρωπίνου γένους, αλλά και διά την όλην δημιουργίαν, ισχύει το “προ Χριστού” και το “μετά Χριστόν”.

»Η εκ νεκρών Έγερσις του Κυρίου αποτελεί τον πυρήνα του Ευαγγελίου, το σταθερόν σημείον αναφοράς όλων των κειμένων της Καινής Διαθήκης, αλλά και της λειτουργικής ζωής και της ευσεβείας των Ορθοδόξων. Όντως, εις το “Χριστός Ανέστη” συνοψίζεται η θεολογία της Εκκλησίας. Η βίωσις της καταργήσεως του κράτους του θανάτου είναι πηγή ανεκλαλήτου χαράς, “ελευθέρας από τας δεσμεύσεις αυτού του κόσμου”. “Χαράς τα πάντα πεπλήρωται, της αναστάσεως την πείραν ειληφότα”. Έκρηξις “χαράς μεγάλης” η Ανάστασις διαποτίζει ολόκληρον την εκκλησιαστικήν ζωήν, το ήθος και την ποιμαντικήν δράσιν, ως πρόγευσις της πληρότητος ζωής, γνώσεως και χαράς της αιωνίου Βασιλείας του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Ορθόδοξος πίστις και απαισιοδοξία είναι ασύμβατα μεγέθη. Το Πάσχα είναι δια τον άνθρωπον εορτή ελευθερίας και νίκη κατά των αλλοτριωτικών δυνάμεων, εκκλησιοποίησις της υπάρξεώς μας, πρόσκλησις εις συνεργίαν δια την μεταμόρφωσιν του κόσμου. Η ιστορία της Εκκλησίας καθίσταται “ένα μεγάλο Πάσχα”, ως πορεία προς “την ελευθερίαν της δόξης των τέκνων του Θεού”. Το βίωμα της Αναστάσεως αποκαλύπτει το κέντρον και την εσχατολογικήν διάστασιν της εν Χριστώ ελευθερίας. Αι βιβλικαί μαρτυρίαι περί της Εγέρσεως του Σωτήρος αναδεικνύουν την δύναμιν της ελευθερίας των πιστών, εις την οποίαν και μόνην φανερούται το “μέγα θαύμα”, το οποίον παραμένει απρόσιτον εις κάθε καταναγκασμόν. “Βουλομένων γαρ, ου τυραννουμένων το της σωτηρίας μυστήριον”. Η αποδοχή της θείας δωρεάς ως “διάβασις” του πιστού προς τον Χριστόν, είναι η ελευθέρα υπαρκτική απάντησις εις την αγαπητικήν και σωστικήν “διάβασιν” του Αναστάντος προς τον άνθρωπον. “Χωρίς εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέ”.

»Το μυστήριον της Αναστάσεως του Κυρίου συνεχίζει και σήμερον να κλονίζη τας θετικιστικάς βεβαιότητας των αρνητών του Θεού ως “αρνήσεως της ανθρωπίνης ελευθερίας”, τους οπαδούς της “φενάκης της αυτοπραγματώσεως χωρίς Θεόν” και τους θαυμαστάς του συγχρόνου “ανθρωποθεού”. Δεν ανήκει το μέλλον εις τον εγκλωβισμόν εις την αυτάρεσκον, συρρικνωτικήν και κλειστήν ενθαδικότητα. Δεν υπάρχει αληθής ελευθερία χωρίς Ανάστασιν, χωρίς προοπτικήν αιωνιότητος.

»Πηγήν αναστασίμου ευφροσύνης διά την Αγίαν του Χριστού Μεγάλην Εκκλησίαν αποτελεί εφέτος και ο κοινός εορτασμός του Πάσχα υπό σύμπαντος του χριστιανικού κόσμου, ομού μετά της 1700ης επετείου της Α’ εν Νικαία Οικουμενικής Συνόδου, η οποία κατεδίκασε την κακοδοξίαν του Αρείου, του “κατασμικρύναντος της Τριάδος τον ένα, Υιόν και Λόγον όντα Θεού”, και εθέσπισε τον τρόπον καθορισμού της ημερομηνίας δια την εορτήν της Αναστάσεως του Σωτήρος.

»Η Σύνοδος της Νικαίας εγκαινιάζει μίαν νέαν περίοδον εις την συνοδικήν ιστορίαν της Εκκλησίας, την μετάβασιν από το τοπικόν εις το οικουμενικόν συνοδικόν επίπεδον. Ως γνωστόν, η Αʹ Οικουμενική Σύνοδος εισήγαγε τον “άγραφον” όρον “ομοούσιος” εις το Σύμβολον της πίστεως, με σαφή σωτηριολογικήν αναφοράν, η οποία παραμένει το ουσιώδες χαρακτηριστικόν των δογμάτων της Εκκλησίας. Εν τη εννοία ταύτη, οι εορτασμοί της μεγάλης επετείου δεν είναι στροφή προς το παρελθόν, εφ’ όσον το “πνεύμα της Νικαίας” ενυπάρχει αδιαπτώτως εις την ζωήν της Εκκλησίας, η ενότης της οποίας συναρτάται με την ορθήν κατανόησιν και ανάπτυξιν της συνοδικής ταυτότητός της. Ο λόγος περί της Α’ εν Νικαία Οικουμενικής Συνόδου υπενθυμίζει τα κοινά χριστιανικά αρχέτυπα και την σημασίαν του αγώνος κατά των διαστρεβλώσεων της αμωμήτου ημών πίστεως και μας προτρέπει να στραφώμεν προς το βάθος και την ουσίαν της παραδόσεως της Εκκλησίας. Ο δε κατά το παρόν έτος κοινός εορτασμός της “Αγιωτάτης του Πάσχα ημέρας” αναδεικνύει την επικαιρότητα του θέματος, η λύσις του οποίου όχι μόνον εκφράζει τον σεβασμόν της Χριστιανοσύνης προς τα θεσπίσματα της Συνόδου της Νικαίας, αλλά και την συνείδησιν ότι “ου πρέπει εν τοιαύτη αγιότητι είναι τινα διαφοράν”.

»Με τοιαύτα αισθήματα, έμπλεοι του φωτός και της χαράς της Αναστάσεως και αναβοώντες το κοσμοχαρμόσυνον “Χριστός Ανέστη”, ας τιμήσωμεν την κλητήν και αγίαν ημέραν του Πάσχα δια της ολοψύχου ομολογίας της πίστεως ημών εις τον θανάτω τον θάνατον πατήσαντα, πάσιν ανθρώποις και απάση τη κτίσει ζωήν χαρισάμενον Λυτρωτήν, διά της πιστότητος εις τας τιμίας παραδόσεις της Μεγάλης Εκκλησίας και δια της ανυποκρίτου προς τον πλησίον αγάπης, ίνα δοξάζηται και δια πάντων ημών το υπερουράνιον όνομα του Κυρίου.

Φανάριον, ‘Αγιον Πάσχα ,βκεʹ

διάπυρος προς Χριστόν Αναστάντα ευχέτης πάντων υμών».

Ο Κωνσταντινουπόλεως

Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Η Ανάσταση είναι «καλή αλλοίωση» της υπάρξεώς μας