Συνεντεύξεις

Δρ. Mαρ. Σιγάλα: «Το ελληνικό τουριστικό προϊόν παραμένει μονοδιάστατο»

Η Δρ. Μαριάννα Σιγάλα είναι Καθηγήτρια Τουρισμού και Διευθύντρια του Κέντρου Διαχείρισης Τουρισμού και Αναψυχής (CTLM) στο UniSA Business, University of South Australia. Υπήρξε αναπληρώτρια καθηγήτρια στην «Διοίκηση Υπηρεσιών στον Τουρισμό» στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου στη Σάμο, όπου δίδασκε μαθήματα σχετικά με τη διοίκηση υπηρεσιών και τη διοίκηση και ανάπτυξη τεχνολογικών εφαρμογών (π.χ. e-commerce) στον τουρισμό.
Γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά μεγάλωσε και δούλεψε στην τουριστική βιομηχανία στην Σαντορίνη. Συνέχισε τις σπουδές της στην Ελλάδα και κατόπιν στην Μεγάλη Βρετανία, όπου και έζησε και εργάστηκε-δίδαξε για 5 χρόνια (στο University of Westminster και University of Strathclyde) πριν επιστρέψει στην Ελλάδα (στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου) το 2004. Το ερευνητικό και επιστημονικό της έργο αποτελείται από ένα μεγάλο αριθμό επιστημονικών δημοσιεύσεων σε διεθνή περιοδικά όπως επίσης και ανακοινώσεων σε διεθνή συνέδρια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Σε συνέντευξή της προς την «δ», η κα Σιγάλα αναφέρεται στο επίπεδο της ανώτατης τουριστικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα, στο πώς θα αλλάξει η πανδημία του κορωνοϊού την παγκόσμια τουριστική βιομηχανία, ενώ σχολιάζει την απουσία συγκροτημένης εθνικής τουριστικής στρατηγικής. Τονίζει πώς το τουριστικό μοντέλο της Ελλάδας έχει μείνει «κολλημένο» στη δεκαετία του ’80, καθώς πέρα από τον ήλιο και τη θάλασσα, επί της ουσίας το ελληνικό τουριστικό προϊόν παραμένει μονοδιάστατο καθώς δεν έχει εμπλουτισθεί.
Ακολουθεί η συνέντευξη της Δρ. Μ. Σιγάλα αναλυτικά:

• Κυρία Σιγάλα, έχοντας εμπειρία και από τα πανεπιστήμια του εξωτερικού, ποια είναι η άποψή σας για την ανώτερη-ανώτατη τουριστική εκπαίδευση στην Ελλάδα;
Δυστυχώς στην Ελλάδα η Παιδεία δεν λειτουργεί με target policies ή vision motives όπως στα διεθνή πανεπιστήμια… Τα πανεπιστημιακά ιδρύματα δεν είναι αυτόνομα όσον αφορά το πρόγραμμα σπουδών της κάθε σχολής, το ποια πτυχία μπορούν να δημιουργήσουν κ.ο.κ. Είναι απολύτως εξαρτώμενα από το Υπουργείο Παιδείας…
Επιστρέφοντας από την Αγγλία στην Ελλάδα, θυμάμαι ότι επί δέκα χρόνια παλεύαμε για την ίδρυση τμήματος Τουρισμού στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Το κύριο συμπέρασμά μου ήταν ότι όλα περιστρέφονται γύρω από τις μικροπολιτικές και την ατζέντα του καθενός σε επίπεδο πανεπιστημίου, τοπικών αρχών ή φορέων και της κεντρικής διοίκησης.
Εν ολίγοις, το αν θα ιδρυόταν τμήμα τουρισμού ή όχι δεν ήταν καθόλου ακαδημαϊκό ή επιστημονικό ζήτημα ούτε καν ζήτημα κάλυψης των αναγκών της αγοράς εργασίας για εξειδικευμένα στελέχη. Όλα αυτά δεν τα έχω δει πουθενά σε καμία χώρα του κόσμου, χωρίς να θέλω να πω ότι όλα λειτουργούν άψογα στο εξωτερικό. Τα ξένα πανεπιστήμια λειτουργούν όμως τεχνοκρατικά και δεν εξαρτώνται από την προσωπική ατζέντα καθενός.
Τελικά συστάθηκε το τμήμα τουρισμού στη Χίο και για μικροπολιτικούς λόγους και πάλι, δεν άνοιξε μόνο το τμήμα στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου που το διεκδικούσε για πάρα πολλά χρόνια, αλλά και στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς όπου δεν το είχαν καν ζητήσει, ώστε να κρατήσουν ισορροπίες οι τότε διοικήσεις των Υπουργείων. Και μόλις έγινε αυτό, ανωτατοτικοποιήθηκαν τα ΤΕΙ. Συνεπώς όλα τα προγράμματα σπουδών των ΤΕΙ ισοβαθμούν με πανεπιστημιακά και από δύο προγράμματα σπουδών φτάσαμε να έχουμε πληθώρα τμημάτων και προγραμμάτων. Είναι μία πονεμένη ιστορία η (ανώτατη) τουριστική εκπαίδευση στην Ελλάδα.

• Τελικά, τι έχουν να προσφέρουν όλα αυτά τα τμήματα;
Για οποιονδήποτε λόγο και αν άνοιξαν τα τμήματα αυτά, καλώς άνοιξαν. Χρειάζεται να υπάρχουν. Το αν η λειτουργία τους στηρίχθηκε στις σωστές βάσεις και αν θα μπορούσε να είναι καλύτερο το επίπεδο, αποτελεί ένα μεγάλο θέμα συζήτησης…
• Πώς έχουν όμως τα πράγματα στην Αυστραλία γύρω από την ανώτατη τουριστική εκπαίδευση;
Εδώ ισχύουν άλλα δεδομένα και ακολουθούνται διαφορετικές πρακτικές… Στην πράξη τα πανεπιστημιακά ιδρύματα είναι κερδοσκοπικές επιχειρήσεις. Ακόμη και αν υπάγονται στο Υπουργείο Παιδείας, έχουν πλήρη αυτονομία. Ανοίγουν ή διακόπτουν προγράμματα όποτε θελήσουν. Προσφέρουν προγράμματα σπουδών ανάλογα με την υπάρχουσα ζήτηση, η οποία προκύπτει πάντα από έρευνα αγοράς. Ο τουρισμός αποτελεί στην Αυστραλία μία μεγάλη βιομηχανία. Οι τουριστικές σπουδές είναι περιζήτητες όχι μόνο από τους Αυστραλούς αλλά και από αλλοδαπούς, κατά κύριο λόγο από την Ινδία και την Κίνα. Οι Ινδοί και ιδιαίτερα οι Κινέζοι έρχονται όχι μόνο για να πάρουν ένα πτυχίο, αλλά Αυστραλιανή φοιτητική βίζα και διαβατήριο, με σκοπό βέβαια να μείνουν μόνιμα στη χώρα. Αγοράζουν πολύ απλά διαβατήριο και όχι πτυχίο.
Ωστόσο με την πανδημία προέκυψε μεγάλο πρόβλημα. Πολλά πανεπιστήμια βρέθηκαν σε οικονομικό αδιέξοδο. Έχουν μείνει χωρίς νέους φοιτητές και δεν έχουν καμία στήριξη από την Κυβέρνηση. Έχουν γίνει απολύσεις και έχουν μειωθεί προγράμματα σπουδών και ειδικότητες. Είναι δύσκολη η κατάσταση. Πόσα πανεπιστήμια θα επιβιώσουν στο τέλος, δεν το γνωρίζω…

• Πόσο ανταγωνιστικό είναι κατά την άποψη σας το τουριστικό προϊόν της Ελλάδας;
Υπάρχει διαφορά μεταξύ ποιοτικού, ανταγωνιστικού, βιώσιμου και διαφοροποιημένου εθνικού τουριστικού προϊόντος. Ανταγωνιστικό είναι αυτό το μοντέλο τουρισμού που υιοθετεί και εφαρμόζει βιώσιμες πρακτικές, που αφήνει χρήμα στην Ελλάδα και όχι μόνο στον τουρ οπερέιτορ ή σε κάθε μεσάζοντα, που προσελκύει επισκέπτες με μεγαλύτερο εισόδημα… Αν επιχειρήσει κανείς να δει πόσο έχει αλλάξει το τουριστικό προϊόν στην Ελλάδα από το 1980 μέχρι τώρα, θα διαπιστώσει ότι δεν υπάρχει ουσιαστική εξέλιξη. Δεν αναφέρομαι στο image που μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με την κάθε καμπάνια. Μιλάμε για την ουσία του προϊόντος. Τίποτε δεν έχει αλλάξει.

• Εννοείτε πώς ο ελληνικός τουρισμός παραμένει προσκολλημένος στη δεκαετία του 1980;
Όσον αφορά στο είδος του προϊόντος, ναι. Πουλάμε ακόμη ήλιο και θάλασσα, δεν έχουμε ξεφύγει από αυτό το μοντέλο.
Όταν και φέτος ανακοινώθηκε επίσημα ότι η σεζόν ξεκινάει το Μάιο, σημαίνει ότι είμαστε κολλημένοι σε παλιές τακτικές. Δεν μπορούμε να λέμε ότι ανοίγουμε και κλείνουμε τη σεζόν τη στιγμή που μιλάμε για 365 μέρες τουρισμό και ποικίλο τουριστικό προϊόν. Δεν ανοίγει ούτε κλείνει η σεζόν. Δεν μπορείς να φάσκεις και να αντιφάσκεις, όταν θες να είσαι προορισμός 12μηνος.
• Διαθέτει τελικά η Ελλάδα συγκροτημένη, ενιαία τουριστική στρατηγική;
Το πρόβλημα στην Ελλάδα και είναι ότι η στρατηγική του τουρισμού εάν υπάρχει, έχει συνήθως σε ορίζοντα τεσσάρων ετών ή διαρκεί όσο μένει στη θέση του ο ίδιος υπουργός… Μία τουριστική επιχείρηση και κάθε σοβαρή επιχείρηση, όταν καταστρώνει την στρατηγική της δεν θέτει ορίζοντα τετραετίας αλλά δεκαετίας ή εικοσαετίας.
Στην Ελλάδα δεν υπήρξε ποτέ μακρόπνοη τουριστική στρατηγική. Αντίθετα, χώρες του εξωτερικού θέτουν μακροχρόνιους στόχους. Στην Ελλάδα κάθε φορά που αλλάζει η κυβέρνηση ή ο υπουργός τουρισμού, αλλάζει και η στρατηγική. Αυτό δεν πρέπει να συμβαίνει… Σημαίνει ότι δεν υπάρχει στρατηγική. Ούτε μπορείς να αλλάζεις τη ρεκλάμα και το Image κάθε χρόνο…
• Ποιες οι επιπτώσεις από την έλλειψη της εθνικής τουριστικής στρατηγικής;
Επηρεάζει τους πάντες και τα πάντα αυτή η κατάσταση. Επηρεάζει τους τουρίστες οι οποίοι βλέπουν ένα προορισμό να μην ξέρει καν ποιο προϊόν καλείται να διαχειριστεί και να προωθήσει. Επηρεάζει τις επιχειρήσεις που δεν ξέρουν αν υπάρχει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο λειτουργίας ή αν προτιμάτε αν υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες με τους οποίους παίζεται το…παιχνίδι. Κάθε μέρα ο επιχειρηματίας καλείται να αντιμετωπίσει κάτι καινούριο, από το που θα πάρει την άδεια λειτουργίας μέχρι και τα πρακτικά operational θέματα. Η κατανόηση του ρυθμιστικού πλαισίου αποτελεί full time job. Όπως αντιλαμβάνεστε, είναι μεγάλο πρόβλημα όταν ο επιχειρηματίας δεν ξέρει τι του ξημερώνει. Πώς να κάνει προϋπολογισμό και να επενδύσει όταν δεν ξέρει τα καθημερινά του έξοδα;

• Πώς πιστεύετε ότι θα αλλάξει η πανδημία του κορωνοϊού την παγκόσμια τουριστική βιομηχανία;
Δεν γνωρίζω για να είμαι ειλικρινής. Πολλά λέγονται για βιωσιμότητα και ποιότητα. Προσωπικά όμως κρατάω μικρό καλάθι. Μακάρι η κρίση αυτή να λειτουργήσει ως εφαλτήριο για αλλαγή. Στην πράξη δεν βλέπω κάτι διαφορετικό. Δεν βλέπω π.χ. επιχειρήσεις να υιοθετούν επί της ουσίας-και όχι τύποις-βιώσιμες πρακτικές λειτουργίας. Δεν είδα κάποιον να μην θέλει να ακολουθήσει την πεπατημένη. Χρησιμοποιούνται κατά κόρον οι έννοιες restart και recovery που από μόνες τους καταδεικνύουν ότι όλοι θέλουν να επιστρέψουν στο παλιό και όχι να προοδεύσουν και να αλλάξουν. Οι μελέτες και οι έρευνες ορίζουν την ανάπτυξη σύμφωνα με τα νούμερα του 2019. Αυτό σημαίνει ότι το ζητούμενο δεν είναι η αλλαγή, αλλά τα νούμερα και η επιστροφή στους παλιούς δείκτες. Καλά τα συνθήματα τύπου Build back better, που είναι όμως το lesson learned;
• Κατά την άποψή σας, πώς θα εξελιχθεί η φετινή τουριστική σεζόν στην Ελλάδα;
Ακόμη δεν έχουμε ξεπεράσει την κρίση. Ο κορωνοϊός συνεχίζει να είναι εδώ. Ακόμη και ο εμβολιασμός δεν είναι η λύση, δεν εξαλείπτει 100% το πρόβλημα. Μειώνει απλώς το ρίσκο. Το πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα κανείς δεν μπορεί να το γνωρίζει. Τι θα γίνει εάν υπάρξει έξαρση κρουσμάτων στην Ελλάδα ή οπουδήποτε αλλού;
Και ασφαλώς κανείς δεν μπορεί να το αποκλείσει ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Ευχόμαστε να εξελιχθούν όλα ομαλά, αλλά δεν βρισκόμαστε σε θέση να προβλέψουμε τα επόμενα στάδια. Σενάρια μπορούμε να κάνουμε όσα θέλουμε, αλλά όχι σχέδια. Δεν είναι μόνο η κατάσταση που επικρατεί στη χώρα μας αλλά και στις αγορές, βλ. Αγγλία. Επηρεαζόμαστε από τους πάντες και τα πάντα.

 

Σχολιασμός Άρθρου

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

Σχολιασμός άρθρου